Azərbaycanda ölüm hökmü ləğv edildikdən sonra cəmiyyət, dövlət üçün çox təhlükəli, ağır cinayətlər törətmiş şəxslərin ömürlük həbs cəzasına məhkum edilməsi halları gerçəkləşdirildi. Bu gün cəmiyyətdə ömürlük məhbusların və onların yaxınlarının dövlətdən, hüquq sistemindən əsas umacağı ömürlük həbs cəzasının müddətli cəza ilə əvəzlənməsidir.
Qobustan həbsxanasında ömürlük həbs cəzası çəkən məhkumlar ömürlük həbs cəzasının 30 ilədək azadlıqdan məhrumetmə ilə əvəz olunmasını istədikləri haqqında söz-söhbətlər yayılıb. Həm yerli KİV-də, həm də cəmiyyətdə belə fikirlər var ki, ömürlük həbs cəzasına məhkum olunanların cinayət işinə yenidən baxılacaq. Dəqiqələşdirilməmiş məlumatlara görə, bu hələlik təxminən 20-yə yaxın “ömürlü”yü əhatə edəcək.
Məlumatı İnsan Hüquqları üzrə Birgə İşçi Qrupun üzvü, hüquq müdafiəçisi Novella Cəfəroğlu da təsdiqləyib. O qeyd edib ki, Azərbaycanda “ömürlük”lərin cinayət işinə yenidən baxılmasına zərurət yaranıb. Bundan başqa, N.Cəfəroğlu mətbuata açıqlamasında vurğulayıb ki, fevral ayının 9-da keçiriləcək növbədənkənar parlament seçkilərindən sonra Azərbaycanda Qobustan qapalı tipli həbsxanasında ömürlük cəza çəkən məhbusların cinayət işlərinə yenidən baxılması nəzərdə tutulur.
“Ömürlük həbs həyatı yaşayanlar bizə müraciət edirlər. İşçi Qrupuna daxil olan hüquq müdafiəçiləri kimi, biz məsələni mütəmadi olaraq rəsmi səviyyədə qaldırırıq. Bizə problemə parlament seçkilərindən dərhal sonra baxılması haqqında vəd verilib”.
2017-ci il fevralın 10-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Penitensiar sahədə fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi, cəza siyasətinin humanistləşdirilməsi və cəmiyyətdən təcridetmə ilə əlaqədar olmayan alternativ cəza və prosessual məcburiyyət tədbirlərinin tətbiqinin genişləndirilməsi barədə” imzaladığı Sərəncamın 20 ildən çox cəza çəkənlərə də aid olacağı haqqında məlumat verilmişdi.
N.Cəfəroğlu bildirib ki, ömürlük həbs cəzası çəkənlərin işinə onların törətdikləri cinayətin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq baxılacaq. “Hazırda bu məsələ gündəmdədir. Xüsusilə ağır cinayətlərə görə məhkum olunanlara qarşı yumşalmanın şamil olunacağını isə gözləmək lazım deyil” - deyə o vurğulayıb.
Ömürlük məhbusların cinayət işlərinə yenidən baxılması nə üçün seçkidən sonraya saxlanıb? Təxminən nə qədər ömürlük məhkumun cinayət işinə yenidən baxılacaq?
“Bu, ömürlük cəzaya məhkum edilmiş şəxslər üçün ümid yaradır ki, cəza müddətindən müəyyən zaman keçdikdən sonra onların cinayət işinə baxılacaq, cəzalarının yüngülləşdirilməsi mümkün olacaq”
İnsan Hüquqları üzrə Birgə İşçi Qrupunun katibliyində təmsil olunan hüquq müdafiəçisi Səadət Bənənyarlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, növbədənkənar parlament seçkilərindən sonra ömürlük məhbusların cinayət işinə yenidən baxılması zərurəti yaranıb, onların özləri və ailə üzvləri bununla bağlı tez-tez hüquq müdafiəçilərinə müraciət edirlər: “Qanunvericiliyə əsasən, 25 ildən sonra ömürlük məhkumların işinə yenidən baxılması əks olunub. Yəni qanunvericilikdə onların cinayət işlərinə yenidən baxılmasına imkan yaradılıb. Amma çox nadir hallarda bu hüquq təmin olunur və ömürlük mıəhkumların işi yenidən məhkəməyə çıxır. Son illərdə belə hadisə bir dəfə baş verib. Amma bunun olması çox yaxşıdır. Bu, ömürlük cəzaya məhkum edilmiş şəxslər üçün ümid yaradır ki, cəza müddətindən müyyən zaman keçdikdən sonra onların cinayət işinə baxılacaq, cəzalarının yüngülləşdirilməsi mümkün olacaq. Ömürlük məhbusların cinayət işinə növbədənkənar parlament seçkilərindən sonra baxılacaq, amma bunun hansı şəkildə ediləcəyi məlum deyil. Yəni bu əfvlə, yaxud digər hansısa bir formada həyata keçiriləcək, bu barədə bir söz deyə bilmərəm. Bu haqda məndə məlumat yoxdur”.
S.Bənənyarlı qeyd etdi ki, ömürlük həbs cəzasına məhkum edilən şəxslər arasında həbs müddəti 25 ili keçənlər də var. Ömürlük məhbusların həbs müddətinin 30 ilə endirilməsinə gəlincə, S.Bənənyarlı bildirdi ki, bu, bütün ömürlük məhbuslara şamil edilə bilməz, çünki “ömürlük”lər arasında elələri var, bu onlara aid edilməməlidir. “Ömürlük məhbusların cəzasının müəyyən müddətlik həbs cəzası ilə əvəz edilməsi bütün ömürlük məhbuslara aid edilə bilməz. Bu məsələyə şəxsin törətdiyi cinayətin xarakterinə uyğun baxılmalıdır. Elə məhkumlar var ki, vaxtilə onlara güllələnmə kəsilib, amma sonradan bu, ömrülük cəza çəkmə ilə əvəzlənib. Bu da Azərbaycanın Avropa Şurasına daxil olarkən üzərinə götürdüyü öhdəliklərlə əlaqədardır. Hesab edirəm ki, ömürlük cəzanın olmaması düzgün deyil, ömürlük cəza olmalıdır. Çünki elə cinayətlər var ki, onları bağışlamaq mümkün deyil. Amma elə də cinayətlər var ki, onları törədən şəxslərin ömürlük cəzasının müddətli cəza ilə əvəzlənməsi mümkündür” - deyə S.Bənənyarlı qeyd etdi.
Cinayət işinə yenidən baxılacaq məhbusların sayına gəlincə, S.Bənənyarlı bu haqda heç bir fikir söyləməyin mümkün olmadığını dedi: “Ömürlüklər”lə bağlı məhkəmə orqanlarına müraciət olunur və ictimaiyyət yalnız həmin şəxslərin yaxınları, vəkilləri barədə məlumat ala bilir.
Seçkidən sonra ömürlük məhbusların cinayət işinə baxılacaq, amma burada konkret olaraq hansı yeniliklərin olacağı, kimlərin işinə baxılacağı haqqında heç nə deyə bilmərəm ” - deyə hüquq müdafiəçisi qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
