Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ölkədə gənclərin həyat tərzini tənqid edib. O qeyd edib ki, vətəndaş nikahları, boşanmalar artlr.
Ərdoğan nikahdankənar münasibətlərin Türkiyə dəyərlərinə zidd olduğunu bildirib: “Ölkəmizdə heç vaxt ailə qurmayanların sayı artır. Nikahdankənar həyat mediada təbliğ olunur. Nikahdankənar münasibətlər bizim dəyərlərimizə uyğun deyil. Yeni nəsil oxumaqdan çox müşahidədən təsirlənir. Ailə institutu dağıldıqda əhalinin sayı azalır. Bir çox Qərb toplumu ailə institutu olmadığı üçün gələcəkdə yer üzündən silinmə təhlükəsi ilə üz-üzə qala bilər. Türkiyə də eyni təhdidlə üzləşib. Gənclərimiz evlənmir, rəqəm yuxarı çıxır. Çoxusu 30 yaşdan sonra evlənir, ya da evdə qalır. Heç evlənməyənlərin sayı da artır. Nikah edib çoxalmalıyıq, nikahdankənar münasibətlər bizim dəyərlərimizdə yoxdur”.
Təxminən Azərbaycanda da oxşar vəziyyət mövcuddur. Azərbaycanda uşağın dünyaya gəlmə yolu evlilikdən keçir. Yəni adətlərə uyğun elçilik, nişan, nikah mərasimi, daha sonra toy mərasimi keçirilir. Ancaq son illər, faktiki, bütün bu mərhələləri keçməyənlər də var və bunların sayında artım tendensiyası müşahidə olunur. Gənclər arasında gec evlənənlərin sayı artır. Nikahdankənar münasibətlərə maraq artıb. Ailə dəyərlərində deqradasiya prosesləri genişlənir. Digər tərəfdən, təkcə 2016-cı ildə Azərbaycanda 26 mindən çox uşağı rəsmi nikahda olmayan qadınlar dünyaya gətirib. 2017-ci illə müqayisədə 2018-ci ildə bu rəqəmdə müəyyən azalma var, amma problem qalmaqdadır. Belə ki, 2018-ci ildə belə münasibətlərdən doğulan uşaqların sayı 20 min 716 olub. 2019-cu ilin yanvar-oktyabr aylarında 14281 boşanma halı qeydə alınıb. 2018-ci illə müqayisədə boşanmaların sayı 1,5%-dən 1,7%-ə qədər artıb.
Bütün bunlar müəyyən sualların yaranmasına səbəb olur. Yəni bu neqativ şeylər bizdən Türkiyəyə, yoxsa qardaş ölkədən Azərbaycana transfer edir? Problemin oxşar olmasını nəzərə alsaq, sözügedən neqativ şeyləri bir-birimizə ötürürük, yoxsa hər iki ölkəyə bu, xaricdən ötürülür?
“Qloballaşmanın sürətlənməsi ilə əlaqədar informasiya məkanı dəyişir, cəmiyyət müxtəlif informasiyaların təsirinə məruz qalır”
Məsələyə münasibət bildirən sosioloq Əhməd Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, bu kimi neqativ şeylər əsasən xaricdən hər iki ölkəyə sirayət edir: “Ancaq bunun başqa səbəbləri də var. Məsələ ondadır ki, dünyada sürətli qloballaşma prosesi gedir. Qloballaşma prosesi gedəndə cəmiyyətlər sürətlə mürəkkəbləşir. Cəmiyyət sürətlə mürəkkəbləşəndə orada artıq ictimai nəzarət mexanizminin təsir gücü azalır. Xalqın adət-ənənəsinin təsir gücü zəifləyir. Cəmiyyət birdən-birə mürəkkəbləşəndə adət-ənənə öz gücünü göstərə bilmir. Başqa bir tərəfdən, qloballaşmanın sürətlənməsi ilə əlaqədar informasiya məkanı dəyişir, cəmiyyət müxtəlif informasiyalara məruz qalır. Bunun özü də neqativ tendensiyaların yayılmasına şərait yaradır. Bir də güclü təsir edən faktorlardan biri dəyərlərə olan münasibətdir. Hər hansı bir insanın davranışına təsir edən 4 mühüm amil var. Birincisi insanın ruhi-mənəvi potensialı, ikincisi mühit, üçüncüsü informasiya, dördüncü də dəyərlər. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanla Türkiyə bir-birinə yaxındır. Adət-ənənələrimiz bənzərdir. Hər iki ölkənin mədəniyyətləri ailə institutları üzərindədir. Biz Türkiyə ilə sıx əlaqədəyik. Bəzi məsələlər var ki, bunlar bir-birinə təsir edir. Ancaq hər iki ölkənin ailə dəyərlərinə beynəlxalq səviyyədə təsir daha çoxdur. Müsəlman ölkələrində xüsusi texnologiyalar həyata keçirilir. Bu texnologiyaların həyata keçirilməsi də ailə institutunun dağılmasına yönəlib. Çünki hər hansı bir ölkədə supergüclər öz mövqeyini möhkəmləndirmək üçün, ilk növbədə, mənəviyyat, mədəniyyət sistemini dağıdırlar. O zaman ora müdaxilə etmək daha asan olur. İndi Azərbaycanda hər evlənən 100 nəfərdən 30-u boşanır. Hesab edirəm ki, bu çox böyük faciədir. Reallıq ondan ibarətdir ki, qloballaşmanın tempinə görə öz işlərimizi ölkə daxilində qura bilmirik. Bax, problem həm də bundan irəli gəlir. Müvafiq qurumlar bu haqda düşünməlidirlər”.
Vidadi ORDAHALLI
