Dekabrın 20-də Ədliyyə Nazirliyində “Dövlət məhkəmə ekspertizası fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə qanuna və Prezident İlham Əliyevin 18 dekabr 2018-ci il tarixli Fərmanına əsasən, gələn il martın 1-dən fəaliyyətə başlayacaq özəl məhkəmə eksperti institutuna həsr edilmiş tədbir keçirildi.
Dəyirmi masa formatında baş tutan tədbirdə çox faydalı və maraqlı müzakirə aparıldı. Tədbirdə müxtəlif spektrləri təmsil edən peşə sahibləri ilə yanaşı, media mənsubları da təmsil olunurdu.
Qeyd edək ki, imzalanan yeni fərmanla “Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi haqqında Əsasnamə”də edilən dəyişikliyə əsasən, Ədliyyə Nazirliyinin fəaliyyət istiqamətləri sırasına özəl məhkəmə eksperti şəhadətnaməsini vermək, Məhkəmə Ekspertlərinin Reyestrini, Məhkəmə Ekspertizası Tədqiqat Metodlarının Dövlət Reyestrini və Məhkəmə Ekspertizasının Elmi-Metodiki Fondunu aparmaq daxil edilib.
Müzakirələrin nəticəsində məlum oldu ki, indiyə qədər Ədliyyə Nazirliyi məhkəmə ekspertizalarının keçirilməsini təşkil edibsə, özəl məhkəmə ekspertlərinin yaranması ilə əlaqədar Ədliyyə Nazirliyinin bu sahədə də vəzifəsi konkretləşib. Nazirlik məhz tabeliyində olan məhkəmə ekspertizası idarəsində məhkəmə ekspertizası fəaliyyətini təşkil edəcək. Müvafiq olaraq Ədliyyə Nazirliyinin vəzifələri sırasına tabeliyində olan məhkəmə ekspertizası idarəsinin ekspertlərinin və özəl məhkəmə ekspertlərinin “Məhkəmə ekspertizası fəaliyyəti haqqında” Qanunun tələblərinə riayət etməsinə nəzarət etmək və tabeliyində olan məhkəmə ekspertizası idarəsinin ekspertlərinə və özəl məhkəmə ekspertlərinə məhkəmə eksperti şəhadətnamələri vermək, qanunla müəyyən edilmiş hallarda həmin şəhadətnamələri ləğv etmək daxil edilib. Fərmana əsasən, bu dəyişikliklər 2020-ci il martın 1-dən qüvvəyə minir.
Tədbirdə çıxış edən Ədliyyə Nazirliyi İnsan hüquqları və ictimaiyyətlə əlaqələr İdarəsinin rəisi Aynur Sabitova bildirdi ki, Prezident İlham Əliyevin 3 aprel 2019-cu il tarixli Fərmanı ilə məhkəmə-hüquq sistemində islahatlara başlanıb, qanun paketləri qəbul edilib. O bu sırada özəl məhkəmə eksperti institutunun yaradılmasını qeyd edib. Eyni zamanda, məhkəmələrdə media ilə iş üzrə spiker hakimlərin təyin edilməsinin önəmli olduğunu vurğulayıb və tədbirdə həmin spiker hakimlərin iştirak etdiyini nəzərə çatdırıb.
Sonra söz Vəkillər Kollegiyasının sədri Anar Bağırova verildi. Anar Bağırov dövlət başçısının 3 aprel 2019-cu il tarixli Fərmanının əhəmiyyətindən danışdı və bunun onların peşəsi üçün də xüsusi əhəmiyyət kəsb etdiyini dedi və bütün vəkillərin adından ölkə başçısına minnətdarlığını ifadə etdi. A.Baığırov dedi ki, Nazirlər Kabinetinə müvafiq tapşırıq verilib, akt hazırlanır: “İlk dəfə büdcədən dövlət hesabına hüquqi yardımla bağlı ayrılan vəsait Vəkillər Kollegiyasının hesabına köçürüləcək. Bundan əvvəl bu sahədə süründürməçilik vardı. Bununla bağlı gələn aydan Vəkillər Kollegiyasının nəzdində Hüquqi Yardım və Təlim Mərkəzi fəaliyyətə başlayacaq”.
A.Bağırov qeyd etdi ki, indiyə qədər vəkillərin ekspertiza üçün müraciət etmək hüququ yox idi: “Artıq qanunvericiliyə edilən dəyişikliyə əsasən, vəkil bilavasitə Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi, yaxud gələcəkdə fəaliyyət göstərəcək özəl məhkəmə eksperti ilə müqavilə bağlamalı və ekspertiza üçün müraciət etməlidir”.
Sonra müstəqil ekspertizaların hansı qaydada fəaliyyət göstərəcəyi ilə bağlı Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin rəisi Fuad Cavadov geniş məlumat verdi. Onun sözlərinə görə, bundan əvvəl Mülki və İnzibati Prosessual məcəllələrdə ekspertiza aparılması müddəti göstərilməmişdi: “Artıq bu müddət İnzibati Prosessual Məcəlləyə əsaslanacaq. Eyni zamanda, ekspertiza müddəti materialın ekspertizaya daxil olduğu müddətdən başlayacaq”.
Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin rəisi Fuad Cavadov özəl məhkəmə ekspertizası ilə bağlı bir sıra normativ aktların hazırlandığını nəzərə çatdırdı: "Ekspertizanın icra müddəti ilə bağlı əvvəllər yubanmalar olurdu. Yeni dəyişikliyə görə, ekspertiza müddəti iş ekspertizaya təqdim olunan gündən hesablanır. Ekspert 5 gün müddətində nəticələr barədə məhkəməyə vəsatət qaldırmalıdır. Məhkəmə də 3 gün ərzində ekspertiza müəssisəsinə vəsatəti təmin edib-etməyəcəyi barədə məlumat verməlidir. Vəsatət təmin olunana qədər icra dayandırılır. Vəsatət təmin olunandan sonra icraya başlana bilər. Bu da məhkəmə ekspertizası sahəsində bir inqilabdır. Həmçinin, özəl ekspertlərin də səlahiyyətləri çərçivəsində həyata keçirdikləri ekspertiza ilə bağlı qanunda nəzərdə tutulmuş hüquqları ilə yanaşı, məsuliyyətləri də var".
Onun sözlərinə görə, dövlət, yaxud özəl ekspertiza təyin etmək hüququ müraciət edən şəxsin özü tərəfindən müəyyən edilə bilər.
Ədliyyə Nazirliyi Qanunvericilik baş idarəsinin rəis müavini Elçin Nəsibov özəl məhkəmə eksperti qismində fəaliyyət göstərmək istəyən şəxslərə dair tələblərdən danışdı Onun çıxışından sonra belə qənaətə gəlindi ki, məhkəmə proseslərində ekspertlər qismində alternativ seçimin olması ədalətin təmin edilməsinə imkan yaradacaq.
Tədbirdə iştirak edən Ədliyyə Nazirliyi yanında İctimai Şuranın üzvləri Əliməmməd Nuriyev və Sahib Məmmədov da özəl ekspertlərlə bağlı bir sıra suallar verdilər. Əsasən də özəl ekspertlərin fəaliyyətinin necə tənzimlənəcəyi ilə bağlı verilən suallardan sonra aydın oldu ki, bununla bağlı lisenziyalar veriləcək. Verilən lisenziyaların müddəti birdəfəlik olsa da, hər 5 ildən bir özəl ekspertlər attestasiyadan keçməlidirlər. Media mənsublarının verdiyi suallara səslənən cavablardan bəlli oldu ki, bu sahənin adı özəl olsa da, nəzarətdən kənarda qalmayacaq və həmin təsisatların şəffaf fəaliyyətinə ciddi nəzarət olunacaq. Hətta müqayisə üçün özəl notariat kontorlarının fəaliyyətinin təmzimlənməsi də göstərildi. Qeyd olundu ki, həmin qurumlar da kifayət qədər ciddi və məsuliyyət tələb edən işlərlə məşğul olurlar, amma müstəqil olmaları buna mane olmur. Yekunda belə qərara gəlindi ki, bu mövzuda təmaslar artmalı və geniş təbliğat aparılmalıdır.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
