Məlum olduğu kimi, dekabrın 10-da səhər saatlarında Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda yerləşən “EuroHome” tikinti materialları bazarı ərazisində yanğın baş verib. 5 hektarlıq ərazini əhatə edən bazar, demək olar ki, tam yanıb. Baş vermiş yanğın nəticəsində, ümumilikdə, 21000 kv.m. sahə yanıb.
Ticarət mərkəzlərində baş verən yanğın hadisələri mallarını sığorta etdirməyən sahibkarlara dəymiş zərərin ödənilməsi məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Bu günlərdə sahibkarlarla görüşən yanan "EuroHome" ticarət mərkəzinin sahibi icarəçilərlə kompensasiyanın ödənilməsini müzakirə edib. "EuroHome" ticarət mərkəzinin rəhbəri Azay Möhnətov deyib ki, dəymiş ziyan müəyyən edilir və sahibkarlara ödəniləcək kompensasiya şərtləri müzakirə edilir. O, icarəçilərə bildirib ki, dəymiş zərər hesablanandan sonra sahibkarlarla ödəniləcək kompensasiyanın məbləği haqqında yenidən müzakirə aparılacaq. Qeyd edək ki, hazırda icarəçiləri maraqlandıran əsas məsələ onlara dəyən zərərin necə hesablanacağıdır.
Xatırladaq ki, bu il martın 28-də “Diqlas”da baş verən yanğın zamanı da sahibkarların, demək olar ki, bütün malları külə dönmüşdü. Həmin ticarət mərkəzində də sahibkarlar öz mallarını sığorta etdirməmişdilər. Lakin ölkə Prezidenti humanist addım ataraq, yanğından zərər görən sahibkarlara yardım məqsədilə Prezidentin ehtiyat fondundan 3 milyon vəsait ayırdı. Daha sonra müvafiq qurumlar lazımi prosedurları həyata keçirdilər və zərər görən sahibkarlara dövlət tərəfindən maddi yardım edildi. Belə ki, mağaza, anbar icarəyə götürmüş və zərər çəkmiş sahibkara 10000 manat, piştaxta və digər sahə icarəyə götürmüş və zərər çəkmiş sahibkara 2000 manat vəsait ödənildi.
Analoji halın yenidən baş verəcəyi gözlənir. Bu səbəbdən də "EuroHome" ticarət mərkəzinin rəhbəri bu günlərdə malları yanan sahibkarlarla görüşüb. Görüş zamanı bildirib ki, mallarını sığorta etdirməyən sahibkarların malları hesablanaraq onun dəyərində zərər görmüş biznesmenlərə yardım veriləcək. Ancaq mallarını sığorta etdirməyən sahibkarlar mediaya açıqlamalarında bildiriblər ki, onlara dəymiş zərərin düzgün hesablanmayacağından narahatdırlar.
Onu da qeyd edək ki, bəzi hallarda sahibkarlar bu kimi yanğın hadisələrindən daha çox qazanc əldə etmək istəyirlər. Bu səbəbdən onlara daha yüksək məbləğdə zərər dəydiyini bəyan edirlər.
Maraqlıdır, "EuroHome" ticarət mərkəzində baş vermiş yanğın zamanı mallarını sığorta etdirməyən sahibkarlara dəymiş zərər hansı qaydada hesablanacaq?
“İcarəçi dəymiş ziyanı daha çox göstərmək istəyir, ticarət mərkəzinin sahibkarı isə bu məbləği azaltmaq marağında olur”
İqtisadçı Natiq Cəfərli bildirdi ki, sığorta olunmayan əmlaka dəymiş zərərin hesablanması praktiki baxımdan mümkün deyil: “Buna da səbəb qanunda nəzərdə tutulan müqavilə formalarının bu tip ticarət obyektlərində tətbiq edilməməsidir. İcarə müqaviləsi bağlanmalı, sığorta məsuliyyəti olmalıdır. İcarə müqaviləsi mədəniyyəti Azərbaycanda formalaşarsa, belə hallarda dəyən zərərin ödənilməsi asan olar. Çünki icarə müqaviləsinə görə sığortalanma qaydaları müəyyənləşdirilə bilər.
Bundan başqa, bu tip mağazalarda alınan malların qeydiyyatı olmadığından, hesabdan-hesaba pul köçürülmədiyindən, malların dəyərini hesablamaq çox çətindir. İndiki şərtlər daxilində mallar nağd alındığından, heç bir sənədləşmə aparılmadığından, dəymiş ziyanın ödənilməsi böyük narazılıqlara səbəb olacaq.
İcarəçi dəymiş ziyanı daha çox göstərmək istəyir, ticarət mərkəzinin sahibkarı isə bu məbləği azaltmaq marağında olur. Nəticədə maraqlar arasında konflikt yaranır. Bu problemlərin aradan qaldırılmasının əsas çıxış yolu müqavilə mədəniyyətinin bərqərar olması və alqı-satqı prosesinin sənədləşdirilməsi, şəffaflaşdırılmasıdır. Bunlar olarsa, sığorta qaydalarına uyğun olaraq, binanın sahibi ilə yanaşı, icarəçilər də dəymiş zərərə görə sığorta ala bilərlər".
Günel CƏLİLOVA
