İlqar Hüseynli: “Ev telefonlarından danışmaq məqsədilə istifadə edilməsə də...”
Azərbaycanda sabit şəbəkə telefonları (ev telefonları) istifadəçilərinin sayı azalır, kütləvi imtinalar var. Demək olar ki, evlərin çoxunda ev telefonlarından istifadə olunmur. Araşdırmalar da göstərir ki, Azərbaycanda ev telefonlarından (sabit şəbəkə nömrələrindən) imtinalar kütləvi xarakter alıb və son illər istifadəçilərin sayı yüz minlərlə azalıb. Əsas səbəblərə gəlincə, Dövlət Statistika Komitəsi-nin məlumatına görə, bir il ərzində (2024) Azərbaycanda 230 minə yaxın abunəçi ev telefonundan imtina edib. Sabit şəbəkə telefonlarının ümumi sayı 1,4 milyondan 1 milyon 175 minə düşüb. Onlardan 1 milyon 95 min 200-ü mənzillərdəki telefonlara aiddir.
Bu gün əhalinin daha çox mobil telefonlara üstünlük verdiyi bildirilir.
Mobil rabitənin, internet və sosial şəbəkələrin sürətli inkişafı stasionar aparatlara olan gündəlik ehtiyacı demək olar ki, aradan qaldırıb.
İstifadə olunmayan xətlərə görə aylıq abunə haqqını ödəmək istəməyən vətəndaşlar kütləvi şəkildə müqavilələrə xitam verirlər. Artıq vətəndaşlar ev telefonlarının ləğvi və ya rəsmiləşdirilməsi prosesini E-Hökumət Portalı vasitəsilə də rahat həyata keçirə bilirlər.
Azərbaycanda ev telefonlardan istifadənin sürətlə azalması sosial mediada müzakirə yaradıb. Bildirilir ki, proses kütləvi imtina və ya ümumiyyətlə bunun ləğvi ilə yekunlaşa bilər.
Halbuki, 2023-cü ildə bu göstərici 1.4 milyondan çox olub.
Ev telefonundan istifadə edənlərin yaş qrupuna gəlincə, burada daha çox yaşlı sakinlər önə çəkilir. Digər vətəndaşların çoxu isə ev telefonuna görə aylıq abunə haqqının ödənilməsini lazımsız hesab edir. Bu da var ki, abunə haqları son illərdə bahalaşıb. Əgər 4-5 il əvvəl aylıq 2 manat ödənilirdisə, indi bu məbləğ 4 manata qədər yüksəlib.
Sosioloqların bildirdiyinə görə, bir çox yerli ATS-lərin rəqəmsal sistemə keçidi də ev telefonlarından imtinaya gətirib çıxaran səbəblərdəndir.
Ekspertlər hesab edir ki, sabit şəbəkəni (ev telefonunu) saxlamaq vətəndaşın ehtiyaclarından asılıdır.
Müasir dövrdə mobil rabitə və internet çox inkişaf etsə də, sabit xətlərin hələ də bəzi üstünlükləri var.
Niyə saxlamağa dəyər? Bəzi ekspertlər hesab edir ki, ev telefonlarının üstünlükləri də var, söhbət kəsintisiz rabitədən gedir. Yəni mobil şəbəkə çöksə və ya işıqlar sönsə belə, ənənəvi mis xətli telefonlar adətən işləyir. Fövqəladə hallar üçün etibarlıdır. Evdə texnologiyadan uzaq yaşlı insanlar varsa, sabit telefondan istifadə onlar üçün daha asandır.
Bəzi provayderlər internet, TV və sabit telefonu eyni paketdə (3-ü 1-də) təklif edir, bu zaman telefonun aylıq haqqı demək olar ki, simvolik olur.
Bəzi dövlət, bank və ya sənədləşmə işlərində ev nömrəsinin olması hələ də müsbət bir detal kimi qəbul edilir.
Niyə imtina etməyə dəyər?
Mənfi tərəflərinə gəlincə, bu lazımsız xərclə əlaqələndirilir.
Əgər ay ərzində heç kim zəng etmirsə, hər ay ödənilən abunə haqqı boşuna xərcə çevrilir.
Mobil operatorların sərfəli danışıq paketləri və WhatsApp, Telegram kimi pulsuz zəng tətbiqləri sabit telefonu böyük ölçüdə əvəz edib. Ev telefonlarına gələn lazımsız reklam və ya sorğu zəngləri bəzən bezdirici ola bilir. Telefon yalnız evdə olduğunuz zaman yararlıdır, mobil telefon isə həmişə yanınızdadır. Əgər evinizdə internet GPON (optik) texnologiyası ilə işləyirsə, ev telefonu da modemə bağlı olur və işıq sönəndə modem sönürsə, telefon da kəsilir. Bu halda sabit şəbəkənin "etibarlılıq" üstünlüyü itir. Əgər telefondan demək olar ki, istifadə etmirsinizsə və sizə əlavə xərc yaradırsa, onu ləğv etmək daha məntiqlidir.
Sosial sahə üzrə ekspert İlqar Hüseynli baki-xeber.com-a bildirdi ki, peyk vasitəsilə elektron kommunikasiya sistemlərinin idarə olunması, müasir texnoloji avadanlıqların, mobil rabitə sisteminin tətbiqi, provoyderlərin prosesə daxil olması, internetin hər ev üçün əlçatanlığı sabit şəbəkənin tədricən aradan qalxmasına səbəb olur: “Yeni texnoloji vasitələr ev telefonlarının istifadəsinin dayandırılmasına gətirib çıxarıb. İmtinanın səbəbi bu amillərdir. Əslində bunu kütləvi imtina adlandırmaq olmaz. Dövlət provoyderi olan “Aztelekom” həmin stasionar telefonlar vasitəsilə evlərə internet xidmətinin təşkilini həyata keçirir. “Wİ-Fİ” sistemlərinə stasionar telefonlar üzərindən qoşuluruq. Hələ ki, müəyyən mənada ev telefonları qüvvədə qalır. Ev telefonlarından danışmaq məqsədilə istifadə edilməsə də, “Wİ-Fİ”- sistemlərinə onlar vasitəsilə qoşulurlar. Yəqin ki, yaxın gələcəkdə bu xidmətin mobil rabitə üzərindən həyata keçirilməsi baş verəcək”.
İradə SARIYEVA
