Paytaxt Bakı çoxmərtəbəli binalarla zəngindir. Göz oxşayan binalar paytaxta estetik gözəllik verməklə yanaşı, sakinlərin ev probleminin həll olunmasında da mühüm rol oynayır. Yeni tikililərin hər birində orta hesabla 150 mənzil tikilib.
Bəzi binalarda mənzillərin çoxu satılsa da, bir çox binalardakı mənzillərin təxminən 30 faizi, ümumilikdə, təxminən 110 mindən çox mənzil boşdur. Tikinti sahəsində fəaliyyət göstərən mütəxəssislərin sözlərinə görə, sakinlərlə tam məskunlaşmayan binaların əksəriyyəti fiziki aşınmaya məruz qalır. İllərlə yarımçıq qalan binalar həm inşa edildiyi ərazini zəbt edir, həm də bir çox insanın mənzil sahibi olmasına imkan vermir.
Tikintisi yarımçıq qalmış binaların tamamlanmaması onları potensial təhlükə mənbəyinə çevirir. Dünya ölkələrinin təcrübəsində bu cür yarımçıq saxlanılmış binalar ya hərraca çıxarılır, ya da dövlət tərəfindən satın alınır. Bundan sonra isə binanın tikintisi başqa şirkətə həvalə edilir. Çünki zaman keçdikcə bina aşınmaya məruz qalır. Tam tikintisi başa çatmış binaların istismar müddəti 150-200 il olduğu halda, bu cür binalar 50-60 ildən sonra dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalır.
Məlumatlara görə, Bakıda 200-dən çox tikintisi yarımçıq qalan bina var ki, həm şəhərin görünüşünü korlayır, həm də yağışın, Günəşin təsirinə məruz qaldığı üçün fiziki baxımdan aşınır. Müddət uzandıqca, bu binaların dayanıqlılığı ciddi mənfi təsirə məruz qalır.
Həmçinin, yarımçıq tikililər binada mənzil alanlar üçün təkcə bu gün deyil, gələcəkdə də problem olur. Belə ki, tikinti başa çatdıqdan sonra belə orada yaşamaq heç də etibarlı hesab edilmir. Çünki yarımçıq qaldığı müddətdə bina daxili və xarici aşınmaya məruz qalır. İş ondadır ki, bina soyuduqda və qızdıqda metal konstruksiyaları deformasiyaya uğrayır. Onda mikroçatlar yaranır, çöl tərəfdən suvağı, rəngi, üzlükləri tökülür. Armaturlarda korroziya yaranır və nəticədə beton armaturdan aralanmağa başlayır. Bütün bunlardan sonra istifadəyə verilən binanın ömrü uzun olmur. Məsələn, layihəyə görə binanın istismar müddəti 100 il nəzərdə tutulurdusa, uzun müddət yarımçıq qalması onun ömrünü iki dəfəyə qədər azaldır. O baxımdan belə binaların mövcudluğu ciddi problemlər vəd edir.
“Binanı tikən fiziki, yaxud da hüquqi şəxslər işi elə qurmalıdır ki, bina tikilərkən yarımçıq qalmasın”
Mövzu ilə bağlı fikir bildirən “MBA Group” konsaltinq şirkətinin direktoru, əmlak məsələləri üzrə ekspert Nüsrət İbrahimov bildirdi ki, yarımçıq tikililər şəhərin görünüşünü korlayır və fiziki baxımdan aşınmaya məruz qalır: “Binaların yarımçıq qalma səbəblərinə müflisləşmə, maliyyə çətinliyi və binanı tikən şəxsin həbsi səbəb ola bilər. Dünyanın bir çox ölkələrində yarımçıq binalar ya hərraca çıxarılır, ya da dövlət tərəfindən satın alınır”.
Ekspertin sözlərinə görə, bu problem qanunda əksini tapmadığından müəyyən problemlər meydana çıxır: “Ona görə də qanunda sərəncam veriləndən nə qədər müddət sonra tikintinin başa çatması ilə bağlı da tələb irəli sürülməlidir. Əks halda, bu cür özbaşınalıq davam edəcək. Əslində binanı tikən fiziki, yaxud da hüquqi şəxslər işi elə qurmalıdır ki, bina tikilərkən yarımçıq qalmasın. Binanı tikməzdən əvvəl sahibkarın müvafiq bank hesabında depoziti olmalıdır. Sahibkar binanı yarımçıq qoyursa, o zaman müvafiq qurumlar bank hesabındakı həmin o depozit hesabına işi tamamlamalıdırlar. Çünki bir çox ölkələrdə belə təcrübə var. Ancaq təəssüflər olsun ki, bizdə buna baxan yoxdur. Depozit bir növ binanın tikilib başa çatdırılmasında zəmanət rolunu oynayır. Bizdə belədir ki, cibində 1 manat pulu yoxdur, amma 20 mərtəbəli bina tikməyə başlayır. Bu səbəbdən nəticə də belə acınacaqlı olur. Paytaxtda çoxsaylı yarımçıq bina var. Başqa bir tərəfdən, binanın tikintisi yarımçıq qalırsa, o bina konservasiya olunmalıdır. Yəni müvafiq tədbirlər görülməlidir ki, binada fiziki aşınma olmasın”.
Günel CƏLİLOVA
