Bildiyimiz kimi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti işçilərlə istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqavilələri bağlamayan, bağlanmış müqavilələrin sığorta haqqını ödəməyən işəgötürənlərə müraciət edib.
Nazirlikdən “Trend”ə bildirilib ki, 2020-ci il ərzində bəzi işəgötürənlər icbari sığorta müqaviləsi bağlasa da, sığorta haqqını ödəmədiyi, bu səbəbdən sığorta şirkəti tərəfindən müqaviləyə birtərəfli qaydada xitam verildiyi müəyyən olunub. Bununla əlaqədar həmin işəgötürənlərə “Əmək müqaviləsi bildirişi” altsistemi üzərindən müvafiq xəbərdarlıq edilib. Həmçinin, onlara icbari sığorta müqaviləsi olmayan işçilərlə bağlı məlumatlar təqdim edilməklə, qanunvericiliyin tələbləri barədə məlumat verilib.
Xatırladaq ki, Əmək Məcəlləsinə əsasən, işəgötürən qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada hər bir işçinin istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığortalanmasını təmin etməlidir. Əmək müqaviləsində işçinin sığortalanması barədə müvafiq məlumatların göstərilməsi mütləqdir.
İnzibati xətalar qanunvericiliyinə əsasən, qeyd olunan icbari sığorta müqavilələrini bağlamayan işəgötürənlərin inzibati məsuliyyətə cəlb olunması nəzərdə tutulub.
Redaksiyalar jurnalistlərlə belə müqavilə imzalamalıdırlarmı? İstehsalat xəsarəti termini jurnalistlər üçün uyğundurmu? Peşə xəstəliyi termini jurnalistlərə uyğundurmu, jurnalistlər üçün hansı peşə xəstəlikləri var?
“Təşəbbüslər var ki, jurnalistika sahəsi də risqli peşələr sahəsinə daxil edilsin və...”
Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədr müavini, media üzrə tanınmış ekspert Müşfiq Ələsgərli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bilirdi ki, jurnalistika dünyanın risqli peşələri sahəsində yer alır. “Əlbəttə, işçilərin əmək hüquqlarının qorunması və onların təsadüfi hallardan sığortalanması üçün qanunvericilikdə kifayət qədər güzəşt nəzərdə tutulub. Bunların icra edilməsi mütləqdir. 2006-cı ildən bəri jurnalistika sahəsində də dünyada müxtəlif təşəbbüslər var ki, jurnalistika da risqli peşələr sırasına daxil edilir. Çünki dünyada peşə fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq təqib olunan, təzyiqlə üzləşən, həyatını itirən jurnalistlərin sayı kifayət qədər yüksək rəqəmlə ifadə olunur. Son 20 il müddətində dünyada nə qədər jurnalist öz peşə fəaliyyətini yerinə yetirərkən həyatını itirib. Hesab edirik ki, jurnalistlərin əmək hüquqlarının qorunması, onların həyatlarının sığortalanması üçün qanunvericilikdə müvafiq maddələr və müəyyən prinsiplər var, onlar əsas amillərdən biridir. Amma çox təəssüf ki, bizim redaksiyalarda bu kimi hallar, adətən, nəzərə alınmır. Çünki qeyd etdiyimiz məqamlar daha çox jurnalistlərlə oradakı həmkarlar təşkilatları ilə kollektiv müqavilələrdə öz əksini tapmalı və Dövlət Əmək Müfəttişliyi orada proseslərin qanunvericiliyə uyğun aparılmasına nəzarət etməli, şikayətlər olarsa baxmalıdır. Bilirsiniz ki, biz hər il hesabatlar hazırlayırıq, redaksiyaların əmək münasibətləri, əmək şəraiti sahəsində addımlar atırıq və qeyd edilən prinsiplər redaksiyalarda böyük üstünlüklə tətbiq edilmir. Yəni sahədə ciddi boşluqlar var və hesab edirik ki, bu məsələnin qabardılıb üzərinə gedilməsinə ehtiyac var”.
İstehsalat xəsarəti termininin jurnalistlər üçün uyğun olub-olmadığına gəlincə, M.Ələsgərli vurğuladı ki, 2006-cı ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təhlükəsizlik sahəsində xüsusi doktrinası qəbul olunub: “Həmin doktrinada dünya ölkələrinə müraciət edilir ki, jurnalistlərin təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün xüsusi addımlar atsınlar. Bu baxımdan, mən də misal gətirdim ki, son 20 ildə dünyada 3 minə yaxın jurnalist peşə fəaliyyətini yerinə yetirərkən həyatını itirib. Bu bir faktdır. Bu anlamda jurnalistlərin də fəaliyyəti rusqli peşələr sahəsinə aiddir. Düzdür, hələ rəsmi qərar yoxdur, amma təşəbbüslər var ki, jurnalistika sahəsi də risqli peşələr sahəsinə daxil edilsin və onların həyatlarının sığortalanması, peşə xəsarətlərindən yayınmaları üçün ciddi şəkildə proqramlar həyata keçirilsin. Yəni bu təşəbbüslər var, amma çox təəssüf, konkret addımlar yoxdur və nəinki yeni addımlar hələlik atılmır, eyni zamanda, qanunvericilikdə tətbiq edilən müəyyən standartlar var ki, onlar hələ Azərbaycanda tətbiq olunmur. Bunların başında gələn ən vacib məsələ jurnalistlərlə kollektiv müqavilələrin bağlanmasıdır ki, Azərbaycanda bu praktika da tətbiq olunmur. Kollektiv müqavilələrdə jurnalistlərin həyat və sağlamlığı, istirahət hüququ və digər vacib olan məqamlar öz əksini tapır. Çox təəssüf ki, bizdə bu müqavilələr tətbiq olunmadığı üçün, o cür incə məqamlar da tətbiq edilmir”.
M.Ələsgərli hesab edir ki, tibbi sığortanın və əmək xəsarətlərindən müdafiə olunması prinsiplərinin tətbiq edilməsi vacib məsələlərdir. “Bütün qeyd edilən məsələlərlə bağlı güzəştlər kollektiv əmək müqavilələrində nəzərdə tutulur, amma təəssüf ki, Azərbaycanda bu praktika tətbiq olunmur”.
Jurnalistlərə xas peşə xəstəliklərinə gəlincə, M.Ələsgərli qeyd etdi ki, konkret olaraq belə bir xəstəlik yoxdur. “Biz jurnalist peşəsinə xas olan xüsusi bir xəstəlikdən danışa bilmərik. Sadəcə, burada peşənin özünün spesifikası var ki, o spesifika jurnalistlərin əməkhaqqının hesablanması, fəlakətlər halında onların sığortalanmasıdır. Bilirsiniz ki, jurnalistika elə bir sahədir, burada konkret iş saatı tətbiq etmək mümkün deyil. Yəni jurnalistlər vaxta muzd yox, daha çox işəmuzd çalışırlar. Məsələn, belə problemlər var. Ona görə də bizdə də belə təşəbbüs irəli sürülmüşdü ki, jurnalistlərin əməkhaqqının ödənilməsi və sair haqqında standartları özündə əks etdirən yeni qanunvericilik aktı olsun, yaxud da məcəllədə dəyişiklik edilsin. Amma bunlar hələ də təşəbbüs olaraq qalır və bu sahədə konkret nəticələrdən danışa bilmərik” - deyə M.Ələsgərli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
