Dil canlı orqanizmdir, o işləndikcə inkişaf edir, cilalanır, ömrü uzun olur. Ancaq bəzən təəssüf ki, dilimizdəki sözlərə biganə yanaşırıq, onun alınma, yaxud da törəmə sözlərlə əvəzlənməsinə göz yumuruq. Bəlkə də son illər dilimizin işləklik səviyyəsi ilə bağlı problemlər olmasaydı, heç bu yöndə rəsmi sənədlərin qəbul edilməsinə, müvafiq tövsiyələrin verilməsinə ehtiyac qalmazdı.
Son vaxtlar ana dilimizdən bir sıra sözlərin çıxdaş edilməsi və onların yeni, tamamilə qondarma sözlərlə əvəzlənməsi haqqında məlumatlar dolaşır.
Sosial şəbəkələrdə bir neçə sözün Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətindən çıxarıldığına dair məlumatlar yayılıb. Məlumatlara görə, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu tərəfindən “kar”, “kor”, “yetim” sözləri dilimizin orfoqrafiya lüğətindən çıxarılıb. Dilçilik İnstitutu “kar-zəif eşidən”, “kor-gözdən əlil”, “yetim-valideyn himayəsindən məhrum” sözləri ilə əvəzləyib. Böyük və ciddi narazılığa səbəb olan bu məsələ ətrafında qalmaqallı fikirlər, müzakirələr və narazılıqlar bitib tükəmir. Bu məsələnin ən çox bədii tərcümə ustalarını narahat etdiyi məlumdur. Ana dilimizdən hər hansı bir sözün çıxarılmasının doğru olmadığını deyənlər hesab edirlər ki, bu sözlərin özləri qalmaq şərtilə bənzəri də işlədilə, qeyd edilə bilərdi.
Dilçilik İnstitutunun dilimizdən sözügedən sözləri çıxarmasına yanaşma ikilidir. Bir qisim insan hesab edir ki, institut bunu heç bir əsaslandırma aparmayaraq özbaşına edib, bəziləri isə bunun şayiə olduğunu, institutun belə bir addım atmadığını bildirir.
Başqa bir qisim insan isə qeyd edir ki, “zəif eşidən”, “gözdən əlil” və “valideyn himayəsindən məhrum” sözləri yalnız o insanlara aid müəssisələrin adında əks olunacaq. Belə fikirlər var ki, Dilçilik İnstitutu beynəlxalq qurumların tövsiyələrinə əsasən bu addımı atıb. Bu fikri əsaslandırmaq istəyənlər qeyd edirlər ki, kar, kor, yetim kimi sözlər bu qəbildən olan insanları qıcıqlandırdığı üçün, onların başqa uyğun sözlə əvəzlənməsi vacibdir.
AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu dilimizdən bu sözləri nəyə əsasən çıxarıb, onların bununla bağlı rəsmi izahı nədir?
“Dilçilik İnstitutu dilimizdən heç bir sözü çıxarmayıb və bu sözlər də Azərbaycan dilinin çapa hazırlanan orfoqrafiya lüğətində öz əksini tapıb”
Dilçilik İnstitutunun direktoru Möhsün Nağısoylu “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında məlumatı təkzib etdi. M.Nağısoylu qeyd etdi ki, bu tamamilə uydurama məlumatdır: “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətindən, yaxud dilimizdən “yetim”, “kar”, “kor” sözlərinin çıxarıldığını ilk dəfə sizdən eşidirəm. Dilçilik İnstitutu dilimizdən heç bir sözü çıxarmayıb və bu sözlər də Azərbaycan dilinin çapa hazırlanan orfoqrafiya lüğətində öz əksini tapıb, izahlı lüğətdə də qeyd ediləcək. Biz qədim dövrlərdən başlayaraq, mövcud olan sözləri bu vəsaitə salmışıq, klassik şairlərimizin şeirlərində işlənilən sözlər də lüğətdə var. Dilçilik İnstitutu Azərbaycan dilində əks olunan və işlənilən heç bir sözü dəyişməyib, dilimizdən silməyib. Azərbaycan dilindən “yetim”, “kar”, kor” sözünün çıxarılması ilə bağlı məlumat tamamilə yanlışdır” - deyə M.Nağısoylu qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
