Qonşularımızdan Rusiya və Türkiyə arasında son dövrlərdə ən müxtəlif, o cümlədən hərbi, iqtisadi, siyasi müstəvidə sıx işbirliyinin yaranması özünü qabarıq surətdə büruzə verməkdədir. Belə görünür ki, ABŞ-ın bu ölkələrə qarşı yeni addımları Rusiya ilə Türkiyəni daha da yaxınlaşdıracaq. Ekspertlər isə bunun geosiyasi təsirlərinin də mütləq mənada özünü qabarıq surətdə büruzə verəcəyini proqnozlaşdırır.
Əslində, Yaxın Şərqdə Rusiya ilə Türkiyənin sıx işbirliyi artıq burada proseslərin axarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib. Qarşıdakı dövr ərzində bunun Cənubi Qafqazda da mühüm yeniliklərə rəvac verməsi tamamilə gözləniləndir. Burada diqqəti çəkən əsas məqam ondan ibarətdir ki, region dövlətlərinin Ankara ilə Moskvaya münasibətləri fərqlidir. Ermənistan Türkiyəni, Gürcüstan isə Rusiyanı düşmən gözündə görməkdə davam edir. Yalnız Azərbaycanın hər iki ölkə ilə münasibətləri artıq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Deməli, Türkiyə-Rusiya yaxınlaşması mütləq mənada Azərbaycanın da maraqlarına tam cavab verir. İstənilən halda, Rusiya ilə Türkiyə arasında münasibətlərin yaxınlaşması, Yaxın Şərqdən əlavə, Cənubi Qafqazda da maraqlı geosiyasi proseslərin meydana gəlməsinə səbəb olacaq. Yaxın tezlikdə artıq bu istiqamətdə mühüm olaylara da şahidlik etmək mümkündür. Çünki ABŞ-ın son addımları bu iki ölkəni biri-birinə daha sürətlə yaxınlaşdırır.
Məsələ burasındadır ki, ABŞ Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsi S-400 sistemləri aldığına görə Türkiyəyə, Suriyaya kömək etdiyinə görə isə Rusiyaya qarşı sanksiyaların tətbiqini nəzərdə tutan qanun layihəsini qəbul edib. Sənədə görə, onun qəbulundan sonra 30 gün müddətində dövlət katibi Pentaqon və Milli Kəşfiyyat İdarəsinin başçıları ilə birlikdə qanun qəbul olunan ərəfədə və sonrakı dövrdə "Suriya hökumətinin müdafiə planlarını dəstəkləyən əhəmiyyətli maddi, maliyyə və texniki yardımı bilərəkdən göndərən, ixrac edən və ya digər üsullarla göstərən" rusiyalıların siyahısını hazırlayaraq Senata təqdim etməlidir. Bu şəxsləri ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyinin sanskiya siyahılarına salacaqlar. Ankaranın S-400 komplekslərini alması sənəddə "Amerikanın düşmənlərinə sanksiyalar vasitəsilə əks-təsir haqda" qanunun tətbiqi üçün səbəb kimi qiymətləndirilib. Qanun layihəsi Amerika silahının Türkiyəyə satışını qadağan edir və Ankaranın Suriyadakı hərbi əməliyyatları üçün silah tədarükünə cavabdeh olan rəsmi şəxslərə qarşı məhdudiyyətlər tətbiq edir. ABŞ Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsinin rəhbəri Cim Riç bildirib ki, ABŞ-ın Türkiyəyə tətbiq edəcəyi “ağır sanksiya” sənədi artıq qapıdadır: “Bu sanksiya “ABŞ-ın beynəlxalq təhlükəsizliyi və İŞİD-in canlanmasının qarşısını almaq” adı altında qəbul ediləcək. Sənəddə Türkiyənin, milli müdafiə naziri başda olmaqla, üst səviyyəli məmurlarına sanksiya tətbiq edilməsi ilə yanaşı, Ankaranın Suriyada istifadə etdiyi təxmin edilən silah tədarükünün qadağan olunmasından bəhs edilir. Buraya Rusiyadan alınan S-400-lərlə bağlı digər sanksiya növlərinin əlavə ediləcəyinə də şübhə olmamalıdır”. Senator bildirib ki, S-400 məsələsində Türkiyəyə çox səbr göstəriblər:“Artıq yolun sonuna gəldik. Bayram sona çatdı. Digər tərəfdən bilirsiniz ki, Türkiyə S-400 raketlərinə görə F-35 layihəsindəki ortaqlıqdan çıxarılıb. Bəli, Türkiyə 115 ədəd F-35 sifariş verib, onun da 5-nin pulu ödənilib, sifariş hazırlanıb. Lakin S-400 Türkiyədə olduğu müddətdə bu qırıcılar ABŞ-dan ayrılmayacaq”. Bununla yanaşı, Birləşmiş Ştatlar Konqresi 2020-ci il üzrə müdafiə büdcəsinə Rusiyanın "Şimal axını -2" və "Türk axını" qaz kəmərlərinə qarşı sanksiyaların tətbiq edilməsini daxil edib. Qeyd olunur ki, sanksiyalar "Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması" tədbirləri kimi nəzərdən keçirilir. Həmçinin sənəddə Rusiya ilə hərbi sahədə əməkdaşlıq da qadağan olunur.
Beləliklə, ABŞ Rusiya və Türkiyəni sanksiyalarla sıxmağa çalışır. Aydındır ki, belə vəziyyətdə Rusiya və Türkiyənin bir-birilə daha sıx yaxınlaşmasını gözləmək olar. Tərəflərin işbirlyini genişləndirməsi mütləq mənada özünü Qafqazda da büruzə verəcək. Bununla bağlı İrəvanda indi belə bir qorxu var ki, Türkiyə ilə yaxınlaşma fonunda Kreml Ermənistanın təhlükəsizliyinin müdafiəsində ardıcıl olmaya bilər. Erməni ekspertlər hesab edirlər ki, bu, daha çox geosiyasi əhəmiyyətli Türkiyə və Azərbaycan faktoru ilə bağlıdır. Ekspertlər hesab edir ki, region dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı əlaqələrin genişlənməsinə, bölgədə təhlükəsizlik və sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Azərbaycan da məhz bunda maraqlıdır. Sadəcə Ermənistanın prosesdən ciddi narahatlıq duyması özünü getdikcə daha qabarıq formada büruzə verir. Erməni ekspert Kiro Manoyan bu xüsusda vurğulayır ki, Türkiyə ilə Rusiyanın fəal iqtisadi yaxınlaşması, əvvəldən gözlənildiyi kimi, sıx siyasi əməkdaşlığa çevrilib: “ABŞ-la münasibətləri kəskinləşən bu ölkələr bir-birinə daha çox yaxınlaşır. Belə vəziyyət Ermənistanın bölgədəki mövqeyinə və Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə mənfi təsirini daha da artıracaq. Məsələn, Türkiyəni itirməmək üçün Rusiya müxtəlif vasitələrlə Ermənistan üzərinə təzyiqi artırar. Azərbaycanda isə ümid edirlər ki, Rusiya - Türkiyə münasibətlərinin dərinləşməsi Qarabağ münaqişənin həllinə müsbət təsir edə bilər. Bakı məhz bunu gözləyir. Bu mənada, baş verənlər Ermənistan üçün qətiyyən münasib deyil”.
Ramil QULİYEV
