Ermənistanda son günlərdə ciddi narahatlıq və narazılıq predmetinə çevrilən məsələlərdən biri də Türkiyənin Suriyada uğurla həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlardır. Düzdür, əməliiyatlar beş gün müddətinə dayandırılıb və proseslərin gedişi razılaşdırılmış 5 gün başa çatandan sonra onun daha geniş miqyasda davam etməsini istisna etmir, çünki PKK terrorçularının heç də hamısı Türkiyənin qoyduğu şərtə əməl edərək nəzərdə tutulan ərazidən tam şəkildə çıxmayıb.
Xatırladaq ki, PKK terror təşkilatı və dəstəkçilərinə Türkiyə sərhədindən 30 kilometr cənuba geri çəkilmələri üçün verilən 120 saatlıq müddət oktyabrın 22-də gecə saat 22:00-da başa çatacaq. “Sülh çeşməsi” hərəkatına bu məqsədlə verilən 5 günlük fasilə müddətində PKK, YPG-nin müəyyən sayda qüvvələri bölgədən çıxıb. 765 terrorçunun zərərsizləşdirildiyi, yüzlərlə terrorçunun yaralandığı və qaçdığı təşkilat ilk olaraq yaralıların təxliyəsi üçün Ras əl Eynə 39 avtomobildən ibarət təcili yardım konvoyu aparıb. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti ilə keçən avtomobillər yaralıları Təl Əmir bölgəsinə aparıb. Türkiyənin Müdafiə naziri Hulusi Akar hərəkatla bağlı açıqlamasında türk ordusunun çəkilmə prosesini yaxından izlədiyini deyib: “Proses ABŞ-la birlikdə izlənir. Ras əl Eyndən təşkilata aid 125 avtomobil çıxıb. Proses üçün verilən müddətin başa çatmasına az qalıb”. Təhlükəsizlik qaynaqları Ras əl Eyn mahal mərkəzindən PKK-çıların yalnız yarısının çəkildiyini bildirib. Şəhərdə minə yaxın terrorçunun olduğu ehtimal edilir.
Buna baxmayaraq, PKK Təl Abyaddan çıxmaq haqqında düşünmür. Terrorçular Təl Abyadın qərbinə sığınmağa çalışır. Belə vəziyyətdə Türkiyə hərbi əməliyyatların davam etdirilməsini qaçılmaz sayır. Bu fonda isə, ABŞ prezidenti Donald Trampın qərarına uyğun olaraq, ABŞ-ın Suriyadakı əsgərlərinin çəkilmə prosesi davam edir. Bu çərçivədə artıq Eyn İsa şəhərindəki “La Farge” fabriki, Hesekedəki Təl Bəydar bazası, Eyn əl-Ərəb və Münbiçdəki Dadat düşərgəsi boşaldılıb. Rəsmi Vaşinqton Suriyanın şimal-şərqindən çıxardığı hərbçilərini İraqa göndərməyi planlaşdırır. ABŞ müdafiə naziri Mark Esper 700-dən çox hərbçinin İraqın cənubunda yerləşdiriləcəyini və İŞİD-ə qarşı mübarizəni davam etdiricəklərini deyib. Qeyd olunur ki, Britaniya Xüsusi Hava Xidmətinin Xüsusi Qüvvələrə Dəstək Qrupunun əsasən paraşütçülərdən ibarət olan naməlum sayda hərbi qulluqçusu da çıxarılanlar arasında olub. Məlumata görə, çıxarılan hərbi qulluqçular arasında az sayda fransız da olub.
Qərb ölkələrinin atdığı bu addım indi Ermənistanda böyük təşvişlə qarşılanır, onlar hesab edir ki, ABŞ və Avropa Türkiyə qarşısında geri çəkilib. Erməniləri narahat edən odur ki, Suriyada istəyinə nail olduqdan sonra Cənubi Qafqaza daha çox diqqət yetirəcək Türkiyəyə Qərb hansısa formada müqavimət göstərməyəcək. Erməni ekspert Ruben Akopyan bildirir ki, bu şəraitdə Türkiyənin regionda Ermənistan üzərində təzyiqi daha çox hiss ediləcək: “Təəssüf ki, Yaxın Şərqdə cərəyan edənlərin nəticələri Ermənistanın lehinə deyil. Qərblə yanaşı, Rusiyanın da Türkiyəyə yaratdığı şərait Ankaranın geosiyasi mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. Türkiyənin isə Ermənistana münasibəti məlumdur”. Bununla yanaşı, Ermənistanda belə çağırışlar da səslənir ki, Rusiya Türkiyə ilə sıx işbirlyini davam etdirib onun geosiyasi mövqelərinin güclənməsinə şərait yaradırsa, rus qoşunlarının Ermənistanda saxlanmasına ehtiyac yoxdur. Məsələn, erməni politoloq Aram Amatuni bildirir ki, yaranmış durumda rus ordusuna ehtiyac aradan qalxır: “Bir çoxu Türkiyənin Suriyadakı əməliyyatlarını Ermənistanda Rusiya hərbi bazasının mövcudluğuna haqq qazandırmaq və bu mövcudluqla bağlı hər hansı danışıqları, iradları rədd kimi qəbul edir”. Onun sözlərinə görə, hətta belə təəssürat yaranır ki, bu insanlar Suriyanın şimalındakı vəziyyətdən bir o qədər də narahat deyillər, onları narahat edən əsas amil Rusiya hərbi bazası və onun Ermənistandakı mövcudluğu barədə hər hansı bir müzakirəni istisna edə bilməkdir: “Ümumiyyətlə, burada problem daha genişdir və əslində ictimai şüurda Rusiyanın “xilaskar” rolunda olması güclü bir şəkildə ortaya atılır, “Türk amili” də bu məqsədlə istifadə olunur. Türkiyənin erməni amili ilə problemləri var və Ermənistanla həmsərhəddir. Bu kontekstdə, Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazası ilə bağlı mühakimələrlə ifadə olunan geniş bir tendensiya mövcuddur”. Politoloq qeyd edib ki, Rusiyanın Ermənistanın hərbi və siyasi təhlükəsizliyində böyük rol oynaması və Rusiya hərbi bazasının bu baxımdan ən vacib vasitə olması şübhə altındadır: “Hərbi bazanın Ermənistandan çıxarılmasına dair qəti iddiaların olduqca primitiv və ekstremal olması da şübhəsizdir. Ancaq problem burasındadır ki, əvvəla, hərbi bazanın mövcudluğu və Rusiyanın vacib rolu hələ də bu rolun fasiləsiz reallaşacağını bildirmir. Biz Rusiyadan aprel döyüşlərində yalnız ermənilərin hissləri ilə oynayarkən deyil, onu Türkiyə və Azərbaycanla ticarət obyekti halına gətirməkdə mühüm rol oynadığı vaxt əmin olduq. Buna görə, əsas məsələ Rusiyanın və onun hərbi bazasının Ermənistanın maraqları və təhlükəsizliyi kontekstində oynadığı, bu maraq və təhlükəsizliyin türklərlə ticarət edilməməsi vəziyyətinin necə qurulmasıdır. Burada vacib olan odur ki, Rusiyanın ən əsas rolunu qeyd edərkən erməni xalqı heç vaxt “rolu və əhəmiyyəti” unutmasın. İstənilən halda, onun təhlükəsizliyinin heç bir xilaskardan qaynaqlanmadığını bilməli və bu “xilaskar” olmadan biz itib-batarıq deyə düşünməməlidir. Rusiyanı rolunu oynamağa məcbur etmək və onu türklərlə təhlükəsizliyimiz hesabına ticarətdən çəkindirmək üçün əsas səbəblərdən biri budur ki, Rusiyadan başqa müttəfiq və tərəfdaş təhlükəsizlik alternativimiz olmadığını heç vaxt düşünməməliyik. Buna görə Suriyadakı mövcud vəziyyət fonunda, əlbəttə ki, Rusiyanın Ermənistanla bağlı bir sıra problemli siyasi məqamlarının olduğunda israr etmək, amma təhlükəsizliyə alternativimiz yoxdur deyə bəzi mürəkkəb təbliğat texnologiyasından istifadə edilməsi təhlükəlidir. Bu, təhlükəli Rusiya-Türkiyə ticarətinin Ermənistanın hesabına başlaması və Ermənistanın və ermənilərin şüuruna alternativlərin olmamasını yeritməklə başlayır”.
O bildirir ki, belə vəziyyətdə rus ordusunun Ermənistandan çıxması hansısa ciddi təhdid mənbəyinə çevrilməyəcək.
Nahid SALAYEV
