ABŞ-ın Rusiyaya tətbiq etməyə hazırlaşdığı yeni sanksiyalar fonunda Moskva - Vaşinqton münasibətlərinin daha da kəskinləşməsi qaçılmaz sayılır. Belə görünür ki, tərəflərin müxtəlif istiqamətlərdə çəkişməsi daha gərgin xarakter alacaq, ən fərqli sahələri əhatə edəcək. Hazırda belə çəkişmə sahələrindən biri qismində enerji sektoru çıxış edir. ABŞ Rusiyanın mövqelərinin zəiflədilməsi üçün Moskvanın Avropanın enerji bazarında hegemonluğuna son qoymağı düşünür. Hazırda qeyd olunan xüsusda “Şimal axını-2” layihəsinə qarşı ABŞ-ın fəal siyasət aparması da aydın müşahidə olunur.
ABŞ-ın dövlət katibi Reks Tillerson bildirir ki, “Şimal axını-2” təbii qaz boru kəməri layihəsi Avropa İttifaqının (Aİ) enerji təhlükəsizliyi üçün təhdiddir: “Rusiya və Almaniya arasında nəzərdə tutulan “Şimal axını-2” təbii qaz boru kəməri layihəsi Avropa enerji təhlükəsizliyi üçün təhdid yaradır. Biz bunun Avropanın ümumi enerji təhlükəsizliyi və sabitliyini pozduğunu düşünürük”. Xatırladaq ki, ötən ilin noyabrında Danimarka parlamenti “Şimal axını-2” boru kəmərinin ölkənin su sərhədlərindən keçməsini müzakirə edib. Parlament bu boru kəmərinin Baltik dənizindən keçməsinin qarşısını almaq üçün qanun layihəsi qəbul edib. Bu qanunla Danimarka “Şimal axını-2”boru kəmərinin ölkənin su sərhədlərindən keçməsinə qarşı çıxıb. Qanun 2018-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minib. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Donald Tusk isə ötən ilin sonunda Aİ ölkələrini Rusiyanın “Qazprom” şirkətinin “Şimal axını-2” qaz kəməri layihəsinin qarşısını almaq üçün tezliklə qanunlar hazırlamağa çağırıb. Burada o vurğulayıb ki, Aİ ölkələri sürətlə Avropa Komissiyasının qaz təlimatına dəyişikliklə bağlı təklif etdiyi layihəyə diqqət yetirməlidir. Yeni qayda, dənizin dibindən keçməklə çəkilən kəmərlər də daxil olmaqla, qaz ixracı üçün nəzərdə tutulan bütün kəmərləri əhatə edir. Bütün bunlar “Şimal axını-2”nin taleyini ciddi sual altına alır. Düzdür, Rusiyanın enerji nəhəngi “Qazprom” şirkəti “Şimal axını-2” layihəsinin 2019-cu ilin sonunadək başa çatdırılacağını açıqlamışdı. 1220 kilometr uzunluğundakı “Şimal axını-2” qaz kəməri Baltik dənizindən keçməklə Rusiyadan Almaniyaya ildə 55 milyard kubmetr qaz nəql edəcək gücə malik olacaq. Almaniyanın “Wintershall”, Avstriyanın “OMV”, eləcə də “Dutch Shell” şirkətləri layihənin əsas tərəfdaşlarından bəziləridir. Bu layihə gerçəkləşəcəyi halda Ukrayna Rusiya qazının Avropaya ixracında əsas tranzit ölkə statusunu itirəcək. Qərb isə bununla razılaşmaq istəmir.
Yaranmış vəziyyətin ciddiliyini başa düşən Rusiya, “Şimal axını-2” həyata keçməyəcəyi təqdirdə, “Türk axını” təbii qaz boru kəmərinin mümkün qədər tez həyata keçməsinə çalışır. Bu kəmərin isə yarıdan çoxu tikilib. Belə ki, Rusiyadan Türkiyəyə ildə 15,75 milyard kubmetr təbii qaz daşıyacaq boru kəmərinin 930 kilometr uzunluğundakı ilk xəttinin dəniz hissəsində boruların 530 kilometri inşa olunub. Beləliklə də “Türk axını”nın dəniz hissəsində boruların 60 faizi döşənib. Bu xətlə Türkiyəyə ilk qazın 2019-cu ildə çatdırılması nəzərdə tutulur. İkinci xəttin isə təxminən 224 kilometrində borular döşənib. Rusiya qazını Türkiyəyə və Avropaya çatdıracaq “Türk axını”nın əsas rezervini Yeni Urenqoyda çıxarılan təbii qaz təşkil edəcək. Amma məsələ burasındadır ki, “Türk axını”nın Türkiyədən Avropaya keçməsi ciddi sual altındadır. “Türk axını” layihəsi üzrə Avropa bazarı üçün nəzərdə tutulan ikinci xəttin inşasının belə nə vaxt başlanacağı məlum deyil. İkinci xətlə təbii qazın Türkiyə-Yunanıstan sərhədində, İpsala yaxınlarında Avropaya göndərilməsi planlaşdırılır. Lakin bu marşrut hələ ki müzakirə edilir, təbii qazı alacaq və daşıyacaq ölkələrlə danışıqlar aparılır. Nəticə isə yoxdur. Bu durumda təbii qaza tələbi artan Avropanın tələblərinin bir qisminin ödənilməsində Azərbaycan qazının əhəmiyyətinin daha da artması gözlənir. TANAP və TAP kəmərləri yaxın tezlikdə Azərbaycan qazını Avropaya çatdıracaq. Burada Rusiyanın əsas narahatlığı ondan ibarətdir ki, 31 milyard kubmetr həcmə malik olan TANAP boru xətti vasitəsilə iki dəfədən artıq təbii qaz həcmi digər potensial mənbələrdən, yəni Azərbaycanın digər yataqları, Türkmənistan, İraq, İsrail, Kipr, İrandan Kremlin dominantlıq etdiyi bazarlara nəql edilsin. Rusiya TAP-ın da mövcud həcmini digər mənbələr üçün məhdudlaşdırmaq və əlavə təbii qaz nəqlini əngəlləmək niyyətindədir. Amma belə görünür ki, Kremlin bütün cəhdlərinə baxmayaraq, Azərbaycanın Avropa enerji bazarlarında mövqeyi xeyli güclənəcək. Çünki bunu Qərb özü istəyir. Hazırda Rusiya və Avropa İttifaqının rəsmi qurumları arasında təbi qazın nəqli və alqı-satqısı ilə əlaqədar gizli şəkildə gərgin mübarizə gedir. Avropa "Qazprom”a mane olmaq məqsədilə bütün vasitələrə əl atır. Eyni zamanda yaranmış durumda Avropa Xəzər hövzəsindən daha çox qazın idxalında da maraqlı olduğunu bəyan edir.
NAHİD
