Qabil Hüseynli: "Bunun da əsas qarantı Türkiyə, müəyyən qədər də İraq hökuməti olacaq"
İraqın Mosul əyalətinin terrorçu İŞİD qruplaşmasından azad edilməsi istiqamətində əməliyyat başlayıb. Bunu İraqın baş naziri Heydər əl-İbadi rəsmən elan edib. Əməliyyat oktyabrın 17-də gecə saatlarında start götürüb.
Məlumata görə, əməliyyat eyni vaxtda 3 istiqamətdən aparılır: Mosulun şərqindən, Hazer cəbhəsindən İraqın şimalındakı kürd muxtariyyətinin silahlı dəstəsi (peşmərgə), bölgənin cənubundan Güver və Geyyara cəbhələrindən isə İraq ordusu hərəkət edir.
Oktyabrın 16-dan isə koalisiya qüvvələrinə aid döyüş təyyarələri İŞİD-in mövqelərini bombalayır. Terrorçular isə ərazini görünməz hala salmaq məqsədilə xəndəklərə doldurduqları xam nefti yandırıb.
Əməliyyatın ilk hədəfi Mosul əyalətinin Hamdani və Karakuş rayonlarının terrorçulardan təmizlənməsidir.
Əl-İbadi əməliyyatın başlaması ilə bağlı televiziyadakı müraciətində Mosul sakinlərindən dəstək istəyib, amma şimaldakı muxtariyyətin silahlıları, Başikada Türkiyənin təlim verdiyi Ninova mühafizə dəstəsi və İranın dəstəklədiyi "Haşdi Şabi" silahlılarından söz açmayıb.
Məlumata görə, İraqın ikinci böyük şəhərinin terrorçulardan təmizlənməsi əməliyyatında 30 mindən çox hərbçi iştirak edir.
Əsasən türkmən, ərəb və kürdlərin yaşadığı bu əyalətə İŞİD 2014-cü il iyunun 4-də hücum edib və həmin ayın 10-da Mosulu ələ keçirib. Əyalətin 6 gün ərzində terrorçuların nəzarəti altına keçməsini İraq ordusunun əyalət uğrunda döyüşməməsi ilə əlaqələndirirlər.
İraqın qonşu dövlətləri olan Türkiyə və İran hiss ediləcək şəkildə görünməsələr, yaxud adları az çəkilsə də, Mosulun terrorçulardan təmizlənməsi əməliyyatının fəal iştirakçılarından sayılırlar. Türkiyənin İraqda varlığını Bağdad hökuməti istəmədiyini dəfələrlə bəyan edib. Elə rəsmi Tehran da bu mövqeyi dəstəkləyir.
Türkiyənin prezidenti ölkəsinin Mosul əməliyyatında yaxından iştirak edəcəyini deyib: "Həm Mosul əməliyyatında, həm də danışıqlar stolu ətrafında iştirak edəcəyik". Onun sözlərinə görə, Türkiyə iştirak etmədiyi əməliyyat nəticəsində yarana biləcək problemlərə görə məsuliyyət daşımır: "Əməliyyatdan kənarda qalmağımız mümkün deyil. Türkiyəyə Mosula girmə deyirlər. İraqla 350 kilometr sərhədimiz var, təhdid altındayıq. Necə girməyək?".
Bu əməliyyat Türkiyə üçün nələr vəd edir?
Politoloq Qabil Hüseynlinin sözlərinə görə, Mosul əməliyyatına əsas rəhbərliyi İraq hökuməti etsə də, Türkiyə marağının olduğunu gizlətmir: "Mosula hücum edəcək qüvvələrin hamısı İraq hökumətinin sərəncamındadır. Mosul İŞİD-dən təmizləndikdən sonra oranın əvvəlki etnik və dini tərkibinin qorunub saxlanması haqqında qabaqcadan müqavilə imzalanıb. Bu müqavilə İraq hökuməti ilə sünni, şiə və Məsud Bərzaninin peşmərgələri arasında imzalanıb.
Mosul sünni şəhəri olsa da, orada şiələr də var. Mosuldakı türkmənlərin bir hissəsi sünni, bir hissəsi isə şiədir. Ancaq onlar azlıq təşkil etdiyi üçün heç bir məzhəb ayrılığı olmadan yaşayır. Türkiyə də israrla tələb edir ki, Mosulun əvvəlki etnik tərkibi qorunub saxlansın. İraq hökuməti də bu fikirdədir. Düzdür, İraqın şimalındakı muxtariyyətin təmsilçiləri, yəni kürdlər Mosulun kürd şəhəri olduğunu iddia etsələr də, bunun heç bir əsası yoxdur. Mosul əvvəldən sünnilərin mərkəzi olub. Səddam Hüseynin dövründə də İraq hökumətinin əsas dayağı Mosul və Tiqrit şəhəri idi.
Peşmərgələr əməliyyatın əsas hissəsində iştirak etməyəcək. Onlar yalnız yardımçı funksiyasını yerinə yetirəcək. ABŞ hökuməti də bununla razılaşıb. Əsas hücumu hazırda ABŞ-ın artilleriya qruplaşmaları həyata keçirir. Bu artilleriya qruplaşmaları İŞİD-in əsas qərargahlarının, komanda mərkəzlərinin sıradan çıxarılmasında böyük rol oynayır. Beləliklə, İŞİD-in İraqdakı paytaxtı olan Mosul terrorçu qruplaşmanın əlindən azad edildikdən sonra onun əsas rəhbərləri ya məhv, ya da həbs ediləcək. Bundan sonra danışıqlar stolu arxasında İraq, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və İraqın şimalındakı kürd muxtariyyətinin rəhbərliyi Mosulun idarə edilməsi, əhalinin məskunlaşması və müharibədən sonrakı digər məsələləri gündəmə gətirəcəklər.
Kürdlərin nə qədər iddia etməsinə baxmayaraq, İraq hökuməti artıq kifayət qədər güclüdür. Eyni zamanda, İraq və Bərzaninin peşmərgələri Türkiyə hökumətini eşidir və Türkiyənin maraqlarını nəzərə alır. Güman edirəm ki, həmin ərazidə kifayət qədər türk qoşunları da var. Artıq türkmənlərin Fatih Sultan adında batalyonları var ki, onlar da yeri gələndə türkmən xalqının maraqlarını qorumaq iqtidarındadır. Zənnimcə, kürdlərin Mosulla bağlı iddiaları həyata keçməyəcək. Kürdlər ola bilsin ki, xaincəsinə hücum edib Kərkükdəki türkmən kəndlərini işğal etdikləri kimi, Mosuldakı türkmən kəndlərini də işğal etsinlər. Hər halda, Bərzani ilə həm İraq hökumətinin, həm də Türkiyənin xüsusi razılaşmaları var. Bərzani bu razılaşmalara əməl etməzsə, onun muxtariyyəti üçün ciddi təhlükə yaranacaq və Türkiyə ilə yaxın münasibətlər pozula bilər.
Bu gün əsas məsələ İŞİD-in sıradan çıxarılmasıdır. Mosuldan sonra Suriyada Rakka şəhərinin terrorçulardan təmizlənməsidir. Rakka şəhərinin alınmasında Türkiyə və Suriya Azadlıq Ordusu yaxından iştirak edəcək. Bir sözlə, İŞİD-in məhv edilməsində böyük rol oynadığına görə Türkiyə danışıqlarda əsas söz sahiblərindən biri olacaq. Bu məsələdə İraq və Suriya hökumətləri ilə ciddi surətdə əməkdaşlıq edəcək.
Bölgədə milli nifaq yaradan səbəblərin ərsəyə gəlməsinə imkan verilməməsi nəzərdə tutulur. Bunun da əsas qarantı Türkiyə, müəyyən qədər də İraq hökuməti olacaq".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
