şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

Bu dəfə ABŞ-Çin müharibəsi başlanır

Image



Rusiya ilə yanaşı, dünyanın ən böyük dövlətlərindən biri olan Çinin də ABŞ-la münasibətləri son dövrlərdə getdikcə kəskinləşməkdədir. Buna səbəb Cənubi Çin dənizi ətrafında yaşananlar və Amerika ilə Çinin bu fonda böyük ixtilafa girmə ehtimallarının artmasıdır. Hazırda bölgədə Pekin hərbi gücünü yeni səviyyəyə qaldırır, digər tərəfdən isə Vaşinqton hərbi-dəniz donanmasına aid gəmilərini həmin ərazidə cəmləşdirir.
Hazırda bu prosesə hər iki tərəfin hədələyici bəyanatları və diplomatik fəallıqları da əlavə olunub. Görünən odur ki, iki böyük dövlət arasında Cənubi Çin dənizində geosiyasi münaqişə hərbi müstəviyə də keçə bilər.
Onu da bildirək ki, Çin hökuməti Şərqi Çin və Cənubi Çin dənizlərində nəzarəti gücləndirməkdən ötrü hələ 2013-cü ildən tədbirlər görməyə başlayıb. Çünki həmin regionda yerləşən ölkələrin bir-birinə qarşı xeyli sayda ərazi iddiaları var, lakin onlardan fərqli olaraq, Çin hökuməti bütün Cənubi Çin dənizinə iddialıdır. Pekin Cənubi Çin dənizində yerləşən adaların özünə məxsus olduğunu bəyan edir, həmin dənizin akvatoriyasında yerləşən Filippin, İndoneziya, Malayziya, Vyetnam və hətta Yaponiya isə Pekinin ərazi iddialarını əsassız sayır. ABŞ-ın yaranmış mübahisədə Çinə qarşı çıxması və digər ölkələrə hərbi dəstək göstərməsi isə vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Pekin hesab edir ki, bir sıra ölkələr, o cümlədən Filippin və Vyetnam regionda gərginliyin artırılması üçün ABŞ-ın dəstəyindən şüurlu olaraq istifadə edir. Çin ABŞ-ın bu məsələdə kənarda dayanmasını istəyir.
ABŞ-da isə bunu mümkünsüz sayırlar. Amerikalı senator Con Makkeyn "Financial Times" qəzeti üçün yazdığı məqaləsində bildirir ki, Pekin Cənubi Çin dənizini özünün zonası elan edərsə, ABŞ Çinin dəniz hegemonluğuna təcili etiraz etməyə məcburdur.
Onun sözlərinə görə, ABŞ Cənubi Çin dənizinin mübahisəli zonalarında Çinin iddialarına dərhal etiraz etməyə hazır olmalıdır. Siyasətçinin fikrincə, Pekin bölgədə vəziyyəti hərbiləşdirməyə davam edir: "Obama administrasiyası risq etməyə qorxur. Bu siyasət dəniz hegemonluğuna nail olmaq istəyən Çinin cəhdlərini saxlaya bilmir. Hazırkı vəziyyət isə regional partnyorlar və Amerikanın müttəfiqlərini təşvişə salıb".
ABŞ-ın "National Interest" nəşri isə yazır ki, Pekin dayandırılmasa, Cənubi Çin dənizinə giriş bağlanacaq və dəniz "Çin gölü"nə çevriləcək: "Cənubi Çin dənizində Çinin hökmranlığı hələlik fakt deyil, ancaq ABŞ Pekinin siyasətinə cavab planını mümkün qədər tez tətbiq etməlidir. Planın tətbiqi regionda güc balansını saxlamaq üçün lazımdır. Pekin ilin əvvəlindən başlayaraq Cənubi Çin dənizindəki Parasel adalar silsiləsinə daxil olan Vudi adasına "HQ-9" tipli zenit-raket kompleksi, "yer-hava" tipli raketlər, gəmi əleyhinə raketlər, həmçinin qırıcılar gətirib. Vaşinqton isə Çinin regionda öz hərəkətlərindən imtina edəcəyini gözləməməlidir. Cənubi Çin dənizində Pekinin qarşısının alınmasının yollarından biri ABŞ-ın Cənub-Şərqi Asiya üzrə partnyorlarına hərbi yardım proqramlarının genişləndirilməsidir. Bu strategiyanın müzakirəsi zamanı üç aspektə diqqəti yönəltmək lazımdır. Birincisi, ABŞ öz partnyorlarının potensialının artırılması üçün onlara əlavə silahlar verməli və hərbi hazırlıq proqramları həyata keçirməlidir. 2014-cü ildə ABŞ İndoneziya, Filippin və Vyetnamda bu proqramın icrası üçün yalnız 74 milyon ayırıb. Müqayisə üçün deyək ki, Suriya müxalifəti üçün 500 milyon dollar ayrılıb və hərbi hazırlıq proqramı tamamilə uğursuz olub. Beləliklə, Vaşinqton Çinin təzyiqini saxlamaq üçün Cənub-Şərqi Asiyaya "qəpikləri" xərcləmək siyasətindən imtina etməlidir.
İkincisi, ABŞ Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə müdafiə yardımının çatdırılmasını Yaponiya ilə koordinasiya etməlidir. Tokio özünü daha fəal göstərməyə başlayıb. Yaponiya ehtiyat edir ki, dəniz ticarəti yolları Çin tərəfindən kəsilə bilər. Üçüncüsü, ABŞ-ın qanunvericiləri regiondakı partnyorların döyüş bacarığının artırılması planlarına baxmalıdır. ABŞ-ın partnyorları zəif Hərbi Dəniz Qüvvələrinə malikdirlər. Müqayisə üçün deyək ki, Çin Yaponiya, İndoneziya Vyetnam, Filippin və Malayziyanın birlikdə sahib olduğundan daha çox hərbi gəmiyə sahibdir".
Təbii ki, ABŞ bu addımlara gedəcəyi təqdirdə, Çinin daha sərt reaksiyası ilə üzləşə bilər. Amma bu fonda Vaşinqton Cənub Çin dənizində hərbi gücünü artırır, oraya yeni qüvvələr göndərir. Amerikanın hərbi dairələri açıq bildirirlər ki, lazım gələrsə, müharibəyə belə gedəcəklər.
Cənubi Çin dənizinin əhəmiyyəti onunla bağlıdır ki, Avropa və Yaxın Şərqdən gəmilər vasitəsilə Şərqi Asiyaya daşınan bütün yüklər buradan keçir. Bu, dünya üzrə dəniz daşımalarının yarısı deməkdir. Cənubi Çin dənizi ilə aparılan ticarətin ümumi dövriyyəsi ildə 5 trilyon dollar təşkil edir və dünyanın 10 ən əhəmiyyətli ticarət limanından 5-i məhz Cənubi Çin dənizinin sahillərində yerləşir. Bu səbəbdən ABŞ bölgəni Çinə güzəştə getmək istəmir.
Tahir TAĞIYEV







DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ