Rusiya və Ermənistan arasında münasibətlərin normal məcraya qayıdacağına dair ümidlər azalır. Rusiyanın Kommunikasiyaların İnkişafı üzrə Milli Tədqiqat İnstitutunun direktor müavini Valentina Komleva bunu təsadüfi hesab etmir. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın Rusiyaya qarşı dost mövqeyi bir neçə göstərici üzrə zəifləyir: “Ermənistan hansı sahələrdə geriləyib? Birincisi, siyasi müzakirələrdə geriləyib. Yəni, 2025-ci ildən bəri mediada Rusiya əleyhinə ritorikanın artdığını müşahidə edirik. İkincisi, Ermənistanda Rusiya mediasının dostluq dərəcəsi və iş şəraiti azalıb. Üçüncüsü, dövlət qurumlarının yeni dini siyasətində, necə deyərlər, geriləyib. Bunlar Ermənistanın gerilədiyi əsas sahələrdir. Yeri gəlmişkən, hərbi-siyasi siyasət baxımından Ermənistan NATO-ya doğru əhəmiyyətli dərəcədə meyl edib. Hamımız bunu görürük, bilirik”.
O, həmçinin əlavə edib ki, Avropa məkanına qoşulmaq üçün müəyyən standartların qəbul edilməsi tələb olunur və Ermənistan da bu standartlara cavab verməlidir: “İrəvan hazırda Avropa standartlarına çatmaqdan uzaq olsa da, onun transformasiya yolu artıq Rusiya ilə inteqrasiyadan uzaqlaşır”. Rus sosioloqunun fikrincə, Ermənistan Avropa məkanına inteqrasiya etməklə nəticədə Rusiya üçün əlavə məhdudiyyətlər yaradacaq. Başqa sözlə, Ermənistan digər ölkələrin inteqrasiya birliklərinin standartlarına institusional olaraq inteqrasiya etdikcə Rusiyanın bu ölkədə mövcudluğu obyektiv olaraq daha da çətinləşir: “Ermənistan Qərb birliklərinə nə qədər çox inteqrasiya edərsə, Rusiyanın ünsiyyət şəraiti və imkanları bir o qədər çətinləşəcək”. Bu fonda “armenianreport” portalı yazır ki, hazırkı formada Rusiya elə bir dövlətdir ki, hakimiyyətin özlərinin fikrincə, cəmiyyət prezidentin istənilən cinayətkar şıltaqlığı ətrafında birləşməyə hazırdır: “Bu gün bu şıltaqlıq Ukraynanın müstəqilliyinin məhvidir. Sabah isə bu, Ermənistanın müstəqilliyinin ləğvi ola bilər. Xüsusilə də Kremlin niyyətlərini gizlətmədiyi üçün. Moskva getdikcə Ermənistanı suveren dövlət kimi deyil, forpost, alət, xarici nəzarət altında olan ərazi kimi görmək istəyir. Təyin olunmuş rəhbərliyi olan, öz seçim hüququndan, öz xarici siyasətindən, öz gələcəyindən məhrum olan bir ölkə. Ukrayna təcrübəsi göstərdi ki, Kreml “qardaşlıq”və “qorunma”dan danışanda əslində tanklar, raketlər və kütləvi məzarlıqlar nəzərdə tutulur. Əgər bu gün Rusiya hökuməti cəmiyyətin belə bir siyasəti “qəbul etməsi” ilə öyünürsə, deməli, təhlükə müvəqqəti deyil, sistemlidir”. Portal qeyd edir ki, Moskva Ermənistanda hakimiyyətin dəyişməsinə indi daha çox diqqət edir: “Ermənistanda iyun ayında keçiriləcək parlament seçkiləri sadəcə növbəti siyasi kampaniyadan daha çox, ciddi daxili seçim anı vəd edir. Bir sıra böhranlardan, hərbi çevrilişlərdən və ağrılı ruh axtarışlarından sonra cəmiyyət ölkənin hansı istiqamətdə hərəkət etməli olduğu sualına cavab verməli olacaq: institutların yenilənməsinə və müstəqilliyin tədricən möhkəmləndirilməsinə, yoxsa keçmiş onilliklərdən tanış olan əvvəlki hakimiyyət konfiqurasiyasının bərpasına doğru. Ermənistanda iyun ayında keçiriləcək parlament seçkiləri ölkənin səkkiz ildir ki, qaçmaq üçün mübarizə apardığı sistemə qayıtmaq, yoxsa nəhayət oliqarxik tiraniya və xarici diktələr fəslini bağlamaq barədə qərar verməli olduğu bir dönüş nöqtəsidir. Və bunlar sadəcə, sözlər və ya ictimaiyyəti qorxutmaq cəhdləri deyil. Axı, artıq məlumdur ki, həmin çox qəddar nizamı simvolizə edən şəxslər - ikinci prezident Robert Köçəryan, eləcə də oliqarxlar Qaqik Tsarukyan və Samvel Karapetyan - parlament seçkilərində iştirak etmək niyyətindədirlər. Onların ittifaqı təsadüf və ya müvəqqəti taktiki manevr deyil, qisas cəhdidir.
Bir çox ölkədə və cəmiyyətlərdə keçmişi ideallaşdırmaq adi haldır. Məsələn, Ermənistanda bəziləri hələ də Sovet dövrünə nostalji ilə baxırlar. Lakin ağlı başında olan birinin Köçəryanın hakimiyyətini ideallaşdırması ehtimalı azdır. Onun hakimiyyəti dövründə Ermənistan nəinki inkişaf etmədi, sadəcə olaraq sağ qala bildi, vəssalam. İqtisadiyyat hökumətə yaxın kiçik bir iş adamı dairəsi tərəfindən idarə olunurdu, rəqabət boğulurdu və əsas sektorlar sədaqətə əsasən bölüşdürülürdü. Kiçik və orta ölçülü müəssisələr daimi təzyiq altında mövcud idi, mühacirət artdı və sosial təbəqələşmə dərinləşdi. Dövlət sosial inkişafın aləti kimi deyil, elit maraqlara xidmət edən bir mexanizm kimi fəaliyyət göstərirdi. Məhz o zaman siyasi hakimiyyətin və böyük biznesin vahid korrupsiyalaşmış bir quruluşda birləşdiyi model möhkəm şəkildə möhkəmləndi. Nəticədə, ölkə 20 il ərzində plutokratiya tərəfindən idarə olundu. Yeri gəlmişkən, Qaqik Tsarukyan, PR menecerlərinin ən yaxşı səylərinə baxmayaraq, bu sistemin ən görkəmli faydalananlarından biridir. Onun siyasi fəaliyyəti həmişə genişlənən biznes təsirləri ilə müşayiət olunurdu və partiya layihələri iqtisadi strategiyaların davamına çevrilirdi. Samvel Karapetyana gəldikdə isə, o, Rusiya iqtisadi mühitinə dərin inteqrasiya olunmuş kapitalı təmsil edir. Onun maliyyə resursları Rusiya hökuməti və korporativ strukturları ilə sıx əlaqələrdə formalaşır və gücləndirilirdi. Və məhz bu kapital hazırda Ermənistanın dövlət siyasətinə birbaşa təsir göstərməyə çalışır. Heç bir illüziyaya ehtiyac yoxdur: söhbət "tərəfdaşlıq" və ya "balans"dan getmir. Söhbət asılılıq modelinə qayıtmaqdan gedir. Rusiya indi postsovet məkanı üzərində nəzarətini gücləndirməyə açıq şəkildə çalışır və bunu etmək üçün ona sadiq siyasi xadimlər lazımdır. Köçəryan, Tsarukyan və Karapetyan ətrafında birləşən qüvvələr obyektiv olaraq bu maraqlara xidmət edir. Onların hakimiyyətə gəlməsi Ermənistanın suverenliyinin möhkəmləndirilməsi demək deyil, əksinə strateji güzəştlər yolu ilə onun aşınması demək olardı. Burada ən gülməli məqam odur ki, Samvel Karapetyanın ətrafı Köçəryana yaxın əlaqələrindən uzaqlaşmağa çalışır, müstəqil bir qüvvə olduğunu və ikinci prezidentlə heç bir əlaqəsi olmadığını iddia edir. Amma biz amneziyadan əziyyət çəkmirik və hər şeyi yaxşı xatırlayırıq. 2020-ci ildə Köçəryanın azadlığa buraxılması üçün iki milyard dram girov qoyulduğu zaman diqqət çəkən bir hadisə baş verdi. O vaxtlar Rusiya ilə əlaqəsi olan böyük bizneslərin nümayəndələri, xüsusən də Samvel Karapetyan, keçmiş prezidentə maliyyə dəstəyi göstərməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirirdilər. Bu, sadəcə həmrəylik jesti deyildi - bir tərəfdən, böyük biznesə ən böyük rahatlıq verən bir insanın hakimiyyətə qayıtması ehtimalı halında gələcəyə qoyulan bir investisiya idi. Digər tərəfdən, həm Köçəryanın, həm də Karapetyanın fəaliyyət göstərdiyi və fəaliyyət göstərməyə davam etdiyi Kreml kuratorlarının təyin edilməsi idi. Bu fonda guya təmasda olmamaq iddiaları sadəlövh görünür. Güclü Ermənistan Partiyasının nümayəndəsi Narek Karapetyan "Azadlıq" radiosunda Köçəryanla heç vaxt görüşmədiyini iddia etdikdə, bu, çox az şey dəyişir. Siyasətdə vacib olan şəxsi əlaqələr deyil, maraqların yaxınlaşması və resursların koordinasiyasıdır. Və burada gördüyümüz şey məhz budur - maliyyə, media və təşkilati resursların bir məqsədlə birləşdirilməsi: dövlət üzərində nəzarəti bərpa etmək”.
Tahir TAĞIYEV
