Bəhruz Quliyev: “Baş verənlər NATO daxilində parçalanma yox, taktiki fərqlilikdir”
NATO-nun Baş katibi Mark Rutte Fransanın Rusiya ilə dialoq təklifini dəstəkləyib. O, avropalı müttəfiqlərin Rusiya ilə dialoqa girməyə qərar verəcəkləri təqdirdə, bu təşəbbüs də daxil olmaqla, müharibəni bitirəcək hər bir addımı dəstəkləyəcəyini bildirib.
Baş katib avropalı müttəfiqlərin Rusiya ilə dialoqa girməsi barədə suala cavab verərkən deyib: "Hər bir müttəfiq dialoqa açıq ola bilər. Bu dəhşətli müharibəni daha sürətli şəkildə sona çatdıracaq hər cür təşəbbüsü təşviq edirəm". O, görülən hər işdə tam şəffaflığın olduğunu da əlavə edib.
Maraqlıdır, nə baş verir, bu, nə dəstəkdir? Bununla paralel olaraq Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas deyib ki, Ukraynada müharibəni bitirməyin yeganə yolu Rusiyaya hərbi təzyiqi gücləndirməkdir. İndiyə qədər aparılan dialoqlar ancaq bir nəticəni ortaya qoydu. Bu da ondan ibarətdir ki, Rusiya müharibəni dayandırmaq, sülh istəmir. Ona görə də Kallas bu ölkəyə hərbi təzyiqin tərəfdarıdır. Bütün bunların fonunda, Makron Rusiya ilə dialoq təklif edir, NATO rəhbəri də bunu dəstəkləyir. Nə baş verir? NATO Rusiya ilə barışa bilərmi?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən “SƏS” qəzetinin baş redaktoru, politoloq Bəhruz Quliyev bütün bunlara bir neçə prizmadan yanaşdı: “NATO-nun Baş katibi Mark Rutte Fransanın Rusiya ilə dialoq təşəbbüsünü dəstəklədiyini bəyan edir. Paralel olaraq, Avropa İttifaqının xarici siyasət rəhbəri Kaja Kallas Rusiyaya qarşı hərbi təzyiqin artırılmasını yeganə çıxış yolu kimi təqdim edir. Fransa Prezidenti Emmanuel Makron isə dialoq təklifini irəli sürür. Bu mənzərə zahirdə ziddiyyətli görünür. Amma əslində burada bir neçə paralel strategiyanın toqquşması yox, eyni məqsədə aparan fərqli taktiki yanaşmalar var. Əvvəla, Ruttenin bəyanatı NATO-nun mövqeyinin dəyişməsi anlamına gəlmir. NATO müharibənin tərəfi deyil, Ukraynanın təhlükəsizliyinə dəstək verən platformadır. Baş katibin “müharibəni daha tez bitirəcək hər təşəbbüsü dəstəkləyərəm” deməsi diplomatik elastikliyin ifadəsidir. Bu, Moskva ilə strateji yaxınlaşma deyil, müharibənin siyasi həll variantlarını istisna etməmək mesajıdır. Kallasın sərt xətti isə Avropa daxilində formalaşan başqa reallığın ifadəsidir. Baltik və Şərqi Avropa ölkələri hesab edir ki, Rusiya yalnız güc dilini anlayır. Onların təhlükəsizlik təcrübəsi bunu diktə edir. Bu baxımdan, hərbi təzyiqin artırılması mövqeyi daha çox regionun tarixi yaddaşından qaynaqlanır”.
Politoloqun fikrincə, Makronun dialoq təşəbbüsü isə Fransanın ənənəvi “strateji muxtariyyət” siyasətinə uyğundur: “Paris hesab edir ki, istənilən halda Avropa təhlükəsizlik arxitekturası gələcəkdə Rusiya faktorunu nəzərə almalı olacaq. Yəni məqsəd Moskvanı mükafatlandırmaq yox, uzunmüddətli sabitlik modelini formalaşdırmaqdır. Bəs NATO Rusiya ilə barışa bilərmi? Hesab edirəm ki, “NATO–Rusiya barışı” anlayışı bu mərhələdə real görünmür. Çünki Ukrayna müharibəsi təkcə ərazi münaqişəsi deyil, həm də təhlükəsizlik sistemlərinin toqquşmasıdır. NATO-nun şərqə doğru genişlənməsi və Rusiyanın bunu öz təhlükəsizliyinə təhdid kimi qiymətləndirməsi bu böhranın əsasını təşkil edir. Bu ziddiyyət aradan qalxmadan tam normallaşma mümkün deyil. Ancaq dialoq kanallarının açıq saxlanması başqa məsələdir. Tarix göstərir ki, ən sərt qarşıdurmalar belə bir gün masa arxasında bitir. Bu gün səslənən fikirlər həmin masanın harada və hansı şərtlərlə qurulacağı barədə müzakirələrin ilkin siqnallarıdır. Baş verənlər NATO daxilində parçalanma yox, taktiki fərqlilikdir. Məqsəd birdir ki, müharibəni bitirmək və Avropada təhlükəsizlik balansını bərpa etmək. Sadəcə, bu məqsədə aparan yol barədə baxışlar fərqlidir, biri təzyiqi artırmağı, digəri paralel diplomatiyanı üstün tutur”.
Vidadi ORDAHALLI
