Fransa Prezidenti Makron, Böyük Britaniyanın Baş naziri Starmer və Ukrayna Prezidenti Zelenski Parisdə potensial atəşkəsdən sonra Ukrayna ərazisinə çoxmillətli qüvvələrin yerləşdirilməsini nəzərdə tutan birgə bəyannamə imzalayıblar.
“Reuters”in məlumatına görə, bu addım Qərb müttəfiqlərinin Ukraynaya uzunmüddətli təhlükəsizlik öhdəliklərini konkretləşdirmək üçün atdıqları ən əhəmiyyətli addımlardan biridir.
İmzalanma mərasimindən sonra mətbuata danışan Makron deyib: "Bu gün biz davamlı sülh üçün etibarlı zəmanətlər təmin etməklə əhəmiyyətli irəliləyiş əldə etmişik".
Fransa Prezidenti vurğulayıb ki, bu zəmanətlər Rusiya ilə Ukrayna arasında əldə edilən hər hansı bir sülh razılaşmasının gələcəkdə pozulmasının qarşısını almağı hədəfləyir.
Parisdəki görüşdə Fransa, Böyük Britaniya və Ukrayna liderləri, eləcə də Almaniya kansleri Fridrix Merts və bir sıra digər Avropa liderləri iştirak ediblər. Görüşdə ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və prezidentin kürəkəni Cared Kuşner də iştirak edib.
Bəyannamə Qərb müttəfiqlərinin Ukraynanın gələcək təhlükəsizliyini təmin etmək iradəsini nümayiş etdirən tarixi siyasi öhdəlik kimi dəyərləndirilir. Lakin, nəzərdə tutulan "çoxmillətli qüvvə"nin yerləşdirilməsi ideyası bir sıra əsas qeyri-müəyyənliklər və risqləri də özü ilə gətirir.
Rusiya dəfələrlə NATO ölkələrindən Ukrayna ərazisində hər hansı bir hərbi qüvvənin mövcudluğunu "qəbuledilməz" və birbaşa təhdid kimi gördüyünü bildirib. Bu bəyannamə ən mübahisəli məsələlərdən biridir və Moskvanın sərt etirazına səbəb olacaq.
Digər tərəfdən bəyannamə qüvvələrin yerləşdirilməsini "atəşkəsdən sonrakı" dövrlə əlaqələndirir. Yəni, əvvəlcə döyüşlər dayandırılmalı, sonra bu qüvvə yerləşdirilməlidir. Lakin belə bir qüvvənin mövcudluğu atəşkəsə nail olmağı daha da çətinləşdirə bilər.
Qüvvənin dəqiq missiyası (yalnız təlim, sərhəd nəzarəti, yoxsa müdafiə?), hər bir ölkədən olan şəxsi heyətin sayı və ona kimin komandanlıq edəcəyi kimi vacib suallar cavabsız qalır.
Hələlik bəyannamə Fransa və Böyük Britaniyanın siyasi iradəsini əks etdirir. Lakin planın həyata keçirilməsi əsasən ABŞ-ın hərbi və siyasi iştirakından asılı olacaq. Tramp administrasiyasının bu məsələ ilə bağlı son mövqeyi hələ də qeyri-müəyyəndir.
Fransa, Britaniya və Ukrayna tərəfindən imzalanan bu bəyannamə, "Ukraynadan sonrakı" müharibə üçün təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmağa başladığının ən açıq əlamətidir. Qərb Ukraynanı gələcək hücumlardan qorumaq üçün uzunmüddətli mexanizm yaratmaq niyyətini açıq şəkildə bildirir. Lakin, bu mexanizmin ən mübahisəli aspekti olan "çoxmillətli qüvvə", müharibəyə son qoymaq əvəzinə, yeni və daha təhlükəli gərginlik dövrünün başlanğıcına çevrilmək risqi daşıyır.
Hər halda yaxın günlərdə ABŞ-ın mövqeyinin aydınlaşdırılması və Rusiyanın reaksiyası bu tarixi təşəbbüsün taleyini müəyyən edəcək.
Tahir TAĞIYEV
