Ermənistanın ədliyyə naziri Srbuhi Qalyanın sədrliyi ilə cari il üçün Konstitusiya İslahatı Şurasının sonuncu iclası keçirilib. Şura üzvləri prokurorluq və istintaq orqanları ilə bağlı müddəaları müzakirə ediblər. Bundan başqa, ölkə konstitusiyasının yeni mətni də diqqət mərkəzində olub.
Srbuhi Galyan bu xüsusda qeyd edib: “Mən Ədliyyə Nazirliyinin üzərinə götürdüyü öhdəliyi, daha doğrusu, mətnin hazırlanması və onun işlənib hazırlanması müddətini bir daha təsdiqləmək istərdim. Konkret olaraq, bu öhdəlik o deməkdir ki, konstitusiyanın yeni mətni mart ayına qədər hazır olmalıdır”.
Bundan öncə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da yeni konstitusiya ilə bağlı mühüm açıqlama verib. Paşinyan bildirib ki, yeni konstitusiyanın mətnində artıq Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad olmamalıdır. Müstəqillik Bəyannaməsi 1990-cı ildə qəbul olunmuş sənəddir və burada Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsinin zəruriliyi qeyd olunur. Paşinyan deyib ki, bu bəyannaməni oxuyub gəldiyi nəticəni əvvəl də açıqlayıb və onun fikrincə, əslində bu sənəddə deyilir ki, müstəqil Ermənistan dövləti mümkün deyil: “Bu səbəbdən, hesab edirəm ki, yeni konstitusiyada bu bəyannaməyə istinad yer almamalıdır”. Azərbaycan isə Ermənistanla imzalanacaq sülh sazişi üçün əsas şərtlərdən biri kimi bu istinadın Konstitusiyadan çıxarılmasını tələb edir. Paşinyan isə deyir ki, yeni konstitusiya təşəbbüsü bu tələbə görə yox, Ermənistanın gələcək dövlətçiliyi üçün atılan addımdır. Daha öncə Paşinyan yeni konstitusiya məsələsinin institusional əhəmiyyət daşıdığını əsaslandırarkən demişdi ki, əsas qanunla bağlı islahatlar xalqla ölkənin hüquq sistemi arasında üzvi əlaqə yaratmalıdır. Onun sözlərinə görə, 1995-ci ildən bəri xalqın 50+1 faizi heç bir konstitusiya referendumuna getmədiyi halda mövcud konstitusiyanın lehinə səs verilib: “Konstitusiya nədir? İnsanlar seçki məntəqəsinə gedib öz səsləri ilə müəyyən edirlər, notarial qaydada təsdiqləyirlər ki, biz ölkədə necə yaşayacağıq. Hesab edirəm ki, bu islahatlar olmadan baş nazir də daxil olmaqla, problemləri həll edə bilmərik. Ermənistanda məhkəmə sistemi xalqdan qaynaqlanmır, xalqla məhkəmə arasında əlaqə kəsilib. Nəhayət, bu problemdən qurtulmalıyıq. Problemi aradan qaldırmayınca, bir çox fundamental məsələləri həll edə bilməyəcəyik”. Bu günlərdə isə Paşinyan Ermənistanın yeni konstitusiyasının qəbulu ilə bağlı referendumun 2026-cı ilin parlament seçkilərindən sonra keçirilməsindən söz açıb: “Bu, ona görə lazımdır ki, siyasi qüvvələr məsələ ilə bağlı öz mövqelərini ictimaiyyətə çatdıra bilsinlər və artıq çoxluğun səsini qazanmış qüvvənin mövqeyi yeni konstitusiya layihəsinin formalaşdırılmasında həlledici əhəmiyyət kəsb edəcək”.
Bütün bunlar fonunda artıq bir məsələ dəqiqdir ki, Ermənistanın yeni konstitusiyasında Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad olmayacaq. Hər halda açqılamalardan belə bəlli olur ki, konstitusiyanın yeni mətninində buna istinad edilməyəcək. İrəvanda nəzərə alırlar ki, Azərbaycanla sülh müqaviləsinin bağlanması yolunda əsas maneə konstitusiyada Müstəqillik Bəyannaməsinə istinaddır. Xatırladaq ki, rəsmi Bakı Ermənistan konstitusiyasında Azərbaycana ərazi iddiası olması səbəbindən bunun aradan qaldırlmasını və yekun sülh sazişi imzalamaq üçün dəyişiklik edilməsini tələb edir. Tərəflər avqustun 8-də Vaşinqtonda sülh müqaviləsini paraflayıblar. Azərbaycan bəyan edir ki, Ermənistanın konstitusiyanı dəyişməsi sülh üçün əsas şərtidir. Konstitusiya dəyişikliyi təkcə Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması üçün deyil, həm də Ermənistanın öz siyasi gələcəyi və regional inteqrasiyası üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Belə ki, konstitusiyanın dəyişdirilməsi Ermənistanın hüquqi sistemini real siyasi və coğrafi vəziyyətlə uyğunlaşdıracaq, gələcəkdə yeni hökumətlərin sülh prosesindən yayınmasına imkan verməyəcək. Xatırladaq ki, Ermənistanın ilk konstitusiyası 1995-ci il iyulun 5-də keçirilmiş referendum nəticəsində qəbul olunub. Bu, birinci prezident Levon Ter-Petrosyanın vaxtına təsadüf edib. Qeyd edildiyi kimi, konstitusiyada Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının yer aldığı Müstəqillik bəyannaməsinə istinad var. Sonralar Ermənistanda konstitusiyaya dəyişikliklə əlaqədar 2005 və 2015-ci illərdə referendum keçirilib. Hər iki referendum zamanı Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi müddəasının yer aldığı Müstəqillik bəyannaməsinə istinad olduğu kimi saxlanılıb. Müstəqillik Bəyannaməsində həm də Türkiyəyə qarşı ərazi iddiaları var. Belə ki, sənəd “1915-ci ildə Osmanlı Türkiyəsində və Qərbi Ermənistanda gerçəkləşən soyqırımın tanınması”nı dəstəkləyir. Burada həm qondarma “erməni soyıqımı” barədə iddialar, həm də Türkiyənin “Qərbi Ermənistan” adlandırılması narazılığa səbəb olub. Ermənilər “Qərbi Ermənistan” dedikdə Türkiyə Respublikasının 6 şərq vilayəti - Ərzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Harput və Sivası nəzərdə tuturlar. Bunlar fonunda Azərbaycanın Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsi tələbi heç də sülh prosesini ləngitmək məqsədi daşımır. Bakının mövqeyi Ermənistandan keçmişdə gələn təhdidlərin təkrarlanmasının qarşısını almaq istəyinə əsaslanır. Erməni ana qanununun dəyişdirilməsi uzunmüddətli sülhün təminatıdır.
Nahid SALAYEV
