Məhəmməd Əsədullazadə: "ABŞ yalnız İran üzərində maksimum qələbə əldə etdikdən sonra hərbi əməliyyatları dayandıracaq"
Trampın açıqlamalarına görə, ABŞ-ın qoşunlarını iki-üç həftə ərzində Yaxın Şərqdən və İran üzərindən geri çəkməsi mümkündür. O bunu İranla hər hansı razılaşma imzalanmasına bağlamır və əməliyyatın məqsədlərinə artıq çatdıqlarını bildirib. Buna baxmayaraq, real hərbi və diplomatik şərait bu planın dəqiq icrasını təsir edə bilər.
ABŞ prezidenti Donald Trampın açıqlamaları ABŞ-İran münaqişəsinin gedişatı və Yaxın Şərqdəki hərbi mövqelərlə bağlı ciddi təhlil tələb edir. Trampın sözlərinə görə, ABŞ İrana qarşı hərbi əməliyyatları iki-üç həftə ərzində dayandıra bilər və bunun üçün Tehranın hər hansı bir razılaşma imzalaması şərt deyil. Bu, ABŞ-ın hərbi və diplomatik strategiyasının çevik və nəticə yönümlü olduğunu göstərir, eyni zamanda, münaqişənin diplomatik yollarla həll edilməsinin zərurət olmadığı mesajını verir.
Tramp bir neçə gün əvvəl İranla danışıqlarda irəliləyiş olduğunu qeyd etmiş və uğursuzluq halında ciddi zərbə vurulacağını bildirmişdi. Bu, ABŞ-ın həm diplomatik təzyiq, həm də hərbi güc vasitəsilə mövqeyini qorumağa çalışdığını göstərir. Lakin indi onun açıqlamaları əməliyyatların artıq əsas məqsədlərinə çatdığını və “işin bitirildiyini” vurğulayır. Bu məqsədlər arasında İranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verməmək prioritet olub.
Tramp həmçinin qeyd edib ki, İran tərəfi sanki razılaşma üçün üzrxahlıq edir. Bu, ABŞ-ın münaqişəni bitirmə niyyətini və hərbi üstünlüyü qorumaq strategiyasını əks etdirir. ABŞ-ın “Epik Qəzəb” əməliyyatı, Trampın sözlərinə görə, İranla hər hansı razılaşma olmadan başa çatdırıla bilər. Bu, əməliyyatın planlaşdırılmasında müstəqil hərbi hədəflərin olduğunu və diplomatik razılaşmanın əlavə, amma zəruri olmayan bir element olduğunu göstərir.
Ağ Ev sözçüsü Karolayn Levitin məlumatına görə, Tramp yaxın günlərdə xalq qarşısında daha ətraflı açıqlama verəcək. Bu açıqlama həm ABŞ-ın daxili auditoriyasını, həm də beynəlxalq ictimaiyyəti məlumatlandırmaq və mümkün gərginliyi idarə etmək məqsədi daşıyır.
Analitik baxımdan, Trampın açıqlamaları bir neçə mühüm nəticəni göstərir. Birincisi, ABŞ-ın hərbi strategiyası məqsəd yönümlüdür və müəyyən nəticələr əldə olunduqda əməliyyatları dayandırmaq mümkündür. İkincisi, diplomatik razılaşma olmadan münaqişənin bitməsi planı, ABŞ-ın regional gücünü və əməliyyat üstünlüyünü qorumağa yönəlib. Üçüncüsü, bu açıqlamalar həm ABŞ-ın müttəfiqlərinə, həm də rəqiblərinə siqnal verir ki, ABŞ hərbi gücünü dayandırmadan regional hədəflərinə nail olmağa hazırdır.
Buna baxmayaraq, Trampın verdiyi zaman çərçivəsi (iki-üç həftə) real hərbi və diplomatik şəraitdən asılıdır. Qoşunların geri çəkilməsi, İranın və regional aktorların cavabı, həmçinin ABŞ-ın daxili siyasətindəki dəyişikliklər planın icrasını təsir edə bilər. Hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə bağlı açıqlamalar, həmçinin ABŞ-ın münaqişədən çıxış strategiyasını və gələcək diplomatik addımlarını müəyyənləşdirəcək.
Ümumilikdə, Trampın açıqlamaları ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki hərbi mövqeyi, diplomatik strategiyası və İranla bağlı gələcək planlarının mürəkkəbliyini göstərir. Münaqişənin yaxın zamanlarda bitib-bitməyəcəyi, həmçinin ABŞ-ın əməliyyat və diplomatiya balansını necə qoruyacağı beynəlxalq ictimaiyyət üçün diqqətlə izlənməli məsələlərdən biridir.
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlama verən siyasi şərhçi Məhəmməd Əsədullazadə bildirib ki, Trampın öz şərtlərini İrana qəbul etdirmədən geri çəkilməsini real saymır: "Trampın ziddiyyətli açıqlamaları artıq Amerika cəmiyyəti kimi dünya ictimaiyyəti üçün də adiləşib. Bir ay müddətində milyardlarla dollar vəsait xərcləyib, heç bir hədəfə nail olmadan geri çəkilmək ABŞ administrasiyasının məğlubiyyəti deməkdir. Bunu Tramp da çox yaxşı anlayır. İran rejimi hələ ayaqdadır, liderlər sıradan çıxarılsa da, onların yerinə yeniləri təyin edilir və əvvəlki siyasi xətt davam etdirilir.
Hesab edirəm ki, ABŞ Hörmüz boğazına nəzarət etmək və İranın Xark adasını işğal etmək istəyir.
ABŞ-la İran arasında konfidensial danışıqların getməsini də istisna etmirəm. Razılaşma əldə olunsa, Amerika atəşkəs elan edəcək. Yox, əgər razılaşma olmasa, ABŞ qarşıya qoyduğu məqsədlərə nail olana qədər davam edəcək. Əks halda, ABŞ-ın geri çəkilməsi onun beynəlxalq nüfuzunu, Trampın isə daxili reytinqini ciddi şəkildə zədələyə bilər.
Hazırda da İran onilliklər qədər inkişafdan geri atılıb, hərbi-sənaye infrastrukturuna ciddi ziyan dəyib, donanması, HHM sistemləri sıradan çıxarılıb. Sağlam qalan yalnız quru qoşunlarıdır. Buna baxmayaraq, İran həm müdafiə oluna bilir, həm də İsrailə və Yaxın Şərqdəki ABŞ bazalarına hücum təşkil edə bilir. Düzdür, statistikaya görə son günlər İranın cavab atəşlərinin sayı xeyli azalıb, amma bu, Tehran hakimiyyətinin taktikası da ola bilər.
Hələlik ortada qalib tərəf olmadığı üçün Donald Trampın bu açıqlamasını “aldatma diplomatiyası” hesab edirəm. Fikrimizcə, ABŞ yalnız İran üzərində maksimum qələbə əldə etdikdən sonra hərbi əməliyyatları dayandıracaq”.
Akif NƏSİRLİ
