Rəsul Cahangirli: “Bunun başlıca səbəbi onunla bağlı idi ki, Azərbaycanda COP29 daha ciddi hazırlanmışdı”
Noyabrın 10-dan 21-dək BMT-nin Braziliyanın Belem şəhərində keçirilən İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransı (COP30) bir il əvvəl Azərbaycanda keçirilmiş analoji tədbiri – COP 29-u yenidən gündəmə gətirdi.
Bunu şərtləndirən əsas amil COP 30-un həm təşkilatçılıq səviyyəsi, həm konfrans boyu yaranan ardıcıl ciddi problemlər, həm də qeyri-qənaətbəxş nəticələr baxımından COP 29-dan çox-çox geri qalmasıdır. Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi COP 29 təşkilatçılıq standartlarına, iştirakçıların sayına, ən mühümü isə qəbul olunmuş tarixi qərarlara görə bu konfranslar tarixinin ən möhtəşəm tədbirlərindən biri kimi tarixə düşdü. Ancaq eyni fikri COP 30 haqqında demək mümkün deyil. Çünki bir sıra məsələlərə görə COP 30 COP 29-la müqayisədə passiv keçdi.
Məsələ ondadır ki, Braziliyada keçirilən COP 30-un yekun Bəyannaməsinə neft-qazdan tədricən imtina maddəsini salmaq mümkün olmadı. COP 30-un əsas hədəflərindən biri olan qalıq yanacaqlardan istifadəyə qlobal səviyyədə son qoyulması məsələsi ölkələrin ciddi qarşıdurması ilə nəticələndiyinə görə, yekun qərar mətnindən çıxarıldı. Bir sıra ölkələrin bu yöndə səylərinə baxmayaraq, əsasən iri neft-qaz ölkələri tərəfindən buna imkan verilmədi. Avropa dövlətləri də bunu tənqidlə qarşıladılar. Ancaq bundan fərqli olaraq, Azərbaycan COP 29-un yekun Bəyannaməsinə belə maddəni saldıra bilmişdi. Bütün bunlar ortada olan fərqi göstərir.
“Həm həmin ölkələrlə olan yaxşı münasibətlər, həm də qazıntı...”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən ekspert Rəsul Cahangirli hesab edir ki, bir sıra amillər COP 29-un COP 30-la müqayisədə daha məhsuldar keçməsi ilə nəticələndi: “Bunun başlıca səbəbi onunla bağlı idi ki, Azərbaycanda COP 29 daha ciddi hazırlanmışdı. Hazırlaşma müddəti bir ildən az olsa da təşkilatçılıq yüksək səviyyədə qurulmuşdu. Azərbaycan neft ölkəsi olsa da tərəfdaş ölkələrlə işi yaxşı qura bildi. Həm həmin ölkələrlə olan yaxşı münasibətlər, həm də qazıntı yanacağından istifadənin azaldılması ilə bağlı ortaq məxrəcin tapılması buna öz müsbət təsirini göstərdi. COP29-un əvvəlki qlobal iqlim konfranslarından effektivlik baxımından üstünlüyünü ifadə etməyə əsas verən digər önəmli nəticələrdən biri də karbon ticarəti və digər qeyri-market mexanizmləri barədə olan Paris Sazişinin 6-cı maddəsinin icrasının reallaşdırılması üçün müvafiq qaydaların yaradılması barədə qərarların qəbulundan ibarət olub. Bu məsələ əvvəldən COP29 sədrliyinin əsas prioritetlərindən biri olub. Bununla bağlı danışıqların keçirilməsi müsbət nəticənin əldə edilməsində rol oynayıb. Ancaq COP 30 zamanı bu istiqamətdə ciddi irəliləyiş əldə olunmayıb. Buna səbəb aydın metodologiyanın olmaması olub. Yəni bununla bağlı əsaslandırma həm zəif olub, həm də aydın şəkildə ifadə edilməyib”.
Vidadi ORDAHALLI
