Sergey Şoyqunun MDB ölkələrinin Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin XIII iclasından sonra verdiyi açıqlama Rusiya diplomatiyasının Cənubi Qafqaz istiqamətində ton dəyişikliyini nümayiş etdirir.
O, ilk dəfə olaraq Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyətini açıq şəkildə qəbul edir və onun “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ilə rəqabət aparmadığını, əksinə, bir-birini tamamladığını vurğulayır. Bu, Moskvanın əvvəlki illərdəki ehtiyatlı, bəzən açıq şəkildə mənfi münasibətindən kəskin şəkildə fərqlənir.
Əvvəllər Rusiya üçün Zəngəzur dəhlizi ideyası bir sıra risqlərlə assosiasiya olunurdu. Əsas narahatlıq ondan ibarət idi ki, bu yol Türkiyəni və Azərbaycanı birbaşa quru əlaqəsinə çıxararaq regiondakı güc balansını dəyişəcək. Moskva Cənubi Qafqazda öz “arbitraj rolu”nu qorumağa çalışırdı və dəhlizin ancaq öz nəzarəti altında fəaliyyət göstərməsini istəyirdi. Eyni zamanda, İran faktoru da nəzərə alınırdı - Tehran bu layihəni öz tranzit imkanlarına təhdid kimi görürdü və Rusiya onun narahatlığını bölüşürdü.
Lakin 2022-ci ildən sonra vəziyyət dəyişdi. Ukrayna müharibəsi nəticəsində Qərb sanksiyaları Rusiyanın iqtisadi əlaqələrini kəskin məhdudlaşdırdı və Moskva Cənub, yəni Hindistan, İran və Körfəz ölkələri istiqamətinə çıxış yollarını aktivləşdirmək məcburiyyətində qaldı. “Şimal-Cənub” marşrutu bu mənada strateji əhəmiyyət qazandı. Bu marşrutun uğuru isə Cənubi Qafqazdan, xüsusilə Azərbaycanın tranzit infrastrukturundan asılıdır. Bakı artıq həm “Şərq-Qərb”, həm də “Şimal-Cənub” xəttinin kəsişdiyi əsas logistik mərkəzə çevrilib. Bu, Rusiyanı istər-istəməz Azərbaycanla inteqrasiya olunmuş şəkildə işləməyə məcbur edir.
Şoyqunun “rəqabət yoxdur, bir-birini tamamlayır” deməsi məhz bu strateji zərurətin siyasi ifadəsidir. Rusiya artıq anlayır ki, Zəngəzur dəhlizinə qarşı çıxmaq onu regiondakı iqtisadi axınlardan kənarda qoyur. Əvəzində Moskva indi bu layihəni öz nəqliyyat siyasətinin tərkib hissəsi kimi təqdim etməyə çalışır. Beləliklə, Rusiya bloklayan tərəfdən koordinasiya edən tərəfə çevrilir.
Digər mühüm məqam ABŞ və Qərbin artan fəallığıdır. Vaşinqton Ermənistan üzərindən İranı “əhatə strategiyası”na qoşmaq, Cənubi Qafqazda enerji və nəqliyyat xəritəsini yenidən formalaşdırmaq istəyir. Rusiya isə bununla açıq qarşıdurmaya girmək istəmir, çünki belə bir qarşıdurma Ermənistanda Qərb təsirini daha da gücləndirə bilər. Buna görə Moskva indi Zəngəzur məsələsində daha elastik davranır. Bu, ABŞ-la formal olmasa da, dolayı şəkildə “soyuq razılaşma” təəssüratı yaradır: hər iki tərəf regionda təsir zonalarını tam toqquşdurmadan paylaşmağa meyllidir.
Bu fonda Şoyqunun bəyanatı təkcə nəqliyyat mövzusu deyil, həm də geosiyasi mesaj daşıyır. Rusiya bildirir ki, Cənubi Qafqazda yeni reallıqları qəbul edir, lakin bu prosesin içərisində qalmaq şərtilə. Yəni Moskva artıq “dayandırmaq” yox, “nəzarət etməklə yönləndirmək” siyasətinə keçir. Bu, həm də Azərbaycanın artan tranzit və diplomatik çəkisinin dolayısı ilə etirafıdır.
Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi artıq regional rəqabət predmetindən çox, geniş geosiyasi inteqrasiyanın bir elementi kimi təqdim olunur. Rusiya üçün indi əsas məsələ bu inteqrasiyanın içərisində rolunu itirməməkdir. Buna görə də Moskva “rəqabət yoxdur” ifadəsi ilə əslində həm Qərbə, həm də Ankaraya balans mesajı göndərir: “Mən də buradayam və bu oyunun xaricində deyiləm”.
Nəticə etibarilə, Sergey Şoyqunun sözləri sadəcə diplomatik mülayimlik deyil, Rusiyanın yeni mərhələdə Cənubi Qafqaz siyasətinin ideoloji əsasını formalaşdırır. Region artıq qarşıdurma meydanı deyil, marşrutların kəsişdiyi geopolitik mərkəzə çevrilir və Moskva bu mərkəzdə yerini itirməmək üçün reallıqlara uyğunlaşmağa məcburdur.
Akif NƏSİRLİ
