İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu son açıqlamalarında Suriyanın cənubunda və strateji əhəmiyyət daşıyan Hermon dağında mövcudluqlarını qoruyacaqlarını bildirmişdir. Bu bəyanat, yalnız siyasi ritorika deyil, həm də İsrailin bölgədəki uzunmüddətli strateji maraqlarını əks etdirir. Hermon dağı, Suriya-İsrail sərhədində yerləşən və hər iki tərəf üçün əhəmiyyətli yüksək mövqeyə malikdir. Bu yüksəklik İsrail üçün kəşfiyyat və hərbi nəzarət baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyır.
Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra İsrail ordusu bufer zonası daxilində və kənar ərazilərdə nəzarət quraraq məntəqələr yaratmış, icazəsiz həbslər həyata keçirmiş, evlərə basqın etmiş və yolları bağlamışdır. Bu, yalnız hərbi təzyiq göstərmək deyil, həm də strateji mövqeləri möhkəmləndirmək üçün həyata keçirilən sistemli addımlar kimi qiymətləndirilir.
Netanyahunun əraziləri azad edəcəkləri ilə bağlı bəyanatları diqqətlə qiymətləndirilməlidir. İsrailin açıq şəkildə bəyan etdiyi mövqeyi, əsasən Hermon dağı kimi strateji ərazilərin qorunmasına yönəlib. Belə ki, İsrail üçün bu əraziləri qorumaq təhlükəsizlik, kəşfiyyat və geosiyasi üstünlük baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır. Netanyahunun sözləri, xarici auditoriyaya ünvanlanmış diplomatik mesaj olsa da, əməli siyasətdə ciddi dəyişikliklər olacağına şübhə ilə yanaşmaq lazımdır.
Netanyahu “druz qardaşlarımızın qətliamına icazə verməyəcəyik” ifadəsindən istifadə etsə də, bu münasibət tarixi və humanitar deyil, siyasi və strateji maraqlardan qaynaqlanır. İsrail bölgədəki druz icmaları ilə əlaqələrini qoruyaraq, sərhəd bölgələrində nüfuzunu artırır, Suriya və Livanla sərhəddə sabitliyi təmin edir, potensial hərbi və siyasi təhdidlərə qarşı druz icmasından “lokal tərəfdaş” kimi istifadə edir.
Bu yanaşma, İsrailin regional siyasətinin xarici dövlətlər və icmalar üzərində strateji maraqlarını necə ön planda saxladığını göstərir.
Yəni Netanyahunun açıqlamaları və İsrail ordusunun hərəkətləri birbaşa strateji maraqlarla bağlıdır. Hermon dağı və cənub sərhədləri İsrail üçün təhlükəsizlik baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır və druzlara "göstərilən diqqət" də bu maraqları təmin etmək məqsədini güdür. Ona görə də, bu sözlərin humanitar kontekstdən çox geosiyasi kontekstdə qiymətləndirilməsi vacibdir.
İsrail hazırda Cənubi Suriya və Mount Hermon ətrafında nəzarəti saxlamağı açıq şəkildə bəyan edib və bunun üçün hərbi mövcudluq, nəzarət məntəqələri və əməliyyatlardan istifadə edir.
İsrail hökuməti bunu “demilitarizasiya” və İran, Hezbollah, HTS kimi təhdidlərin qarşısını almaq kimi izah edir. Praktikada bu, buffer-zona yaradılması və vaxtilə işğal edilmiş yüksək mövqelərin (Hermon) saxlanması ilə təzahür edir.
İsrail həmçinin Suriya druz icmalarına yardım və müəyyən hərbi-diplomatik müdaxilələrlə nüfuzunu genişləndirir; buna humanitar yardım və silahlı müdafiə mesajları daxildir.
Bu siyasət beynəlxalq ictimaiyyət və Suriya tərəfdən qınanma və gərginlik yaradır — hücumlar, qınamalar və BMT TŞ çağırışları müşahidə olunur.
İsrail Mount Hermon və cənub sərhədində hərbi postlarını və nəzarət məntəqələrini saxlayacaq, patrul və kəşfiyyat fəaliyyətini davam etdirəcək. Bu, həm açıq bəyanatlar, həm də əməli addımlarla müşahidə olunacaq.
İranın, Hizbullahın və regionda təhlükə yarada bilən digər qrupların logistik xətlərinə, anbarlarına və komanda-strukturlarına qarşı hava zərbələri və kiber-hibrid əməliyyatlar davam edəcək. İsrail böyük miqyaslı yerüstü əməliyyatından çəkinərək məqsədyönlü vuruşları seçəcək.
Humanitar yardım, siyasi dəstək və lazım gəldikdə məhdud hərbi müdaxilələrlə İsrail druz icmalarının təhlükəsizliyini təmin etməyə çalışacaq — həm də bu, nüfuz qazanmaq üçün istifadə olunur.
Uzunmüddətli həll üçün regional və beynəlxalq tərəfdaşlarla (bəlkə ABŞ və ya Rusiya vasitəçiliyi ilə) təhlükəsizlik mexanizmləri, buffer zonası və ya uçuşa qadağa qoyulan zona üzərində danışıqlar aparıla bilər. Bunun reallaşması isə çox şərtlidir və tərəflər arasında ciddi razılaşma tələb edir.
Əgər Suriya hakimiyyəti, İran və ya Hizbullah tərəfindən gözlənilməz cavab gəlsə (məsələn, sərhəd atəşi, hava müdaxiləsi və s.), lokal qarşıdurmalar baş verə bilər. Böyükmiqyaslı müharibə ehtimalı az da olsa mövcuddur.
Təhlükəsizlik üstünlüyü (kəşfiyyat, yüksək mövqe) - Hermon yüksəkliyi nəzarət və dərin kəşfiyyat üçün vacibdir.
İranın təsirinin bloklanması - İranın Suriya vasitəsilə İsrailə yaxınlaşması qarşısını almaq əsas prioritetdir.
Lokal müttəfiqlərin (Druzlar) qorunması və təsir üçün strateji üstünlük - Druz icmasına dəstək İrana və Bağdada qarşı yumuşaq güc göstəricisidir.
İsrailin Hermon və cənub Suriya bölgəsində əlavə hərbi yerləşdirmələr və ya yeni qalalar qura bilər.
İsrailin hava hücumlarının intensivləşməsi və ya yeni hədəflər (İran marşrutları, Hizbullah anbarları) müəyyən edəcək.
Suriya tərəfinin və ya Rusiya ilə İranın rəsmi etirazları və hərbi reaksiyaları BMT TŞ-də çağırışlara səbəb ola bilər.
Druz bölgəsində insidentlər və İsrailin cavab reaksiyalarının yüksəlməsi humanitar yardım əməliyyatlarına səbə ola bilər.
Yəni Netanyahunun bəyanatları təkcə ritorika deyil — onlar real təhlükəsizlik strategiyası ilə uzlaşır - İsrailin Cənubi Suriya və Mount Hermon ətrafında mövcudluğunu rəsmən möhkəmləndirmə cəhdlərini əks etdirir. Praktikada bu, fəal nəzarət (möhkəmləndirilmiş hərbi mövcudluq), seçilmiş hücumlar və druz icmasına yönələn həm hərbi, həm humanitar siyasətlə təzahür edəcək. Eyni zamanda, bu siyasət beynəlxalq tənqid, Suriya və müttəfiqlərinin reaksiya riski və uzunmüddətli diplomatik çətinliklərlə müşayiət olunacaq.
Akif NƏSİRLİ
