Bu İran ali rəhbərinin yayındırıcı mesajı kimi qiymətləndirilir
İranın ali rəhbəri Əli Xameneyi “X” hesabında paylaşım edərək ABŞ prezidenti Donald Trampa sərt mesaj ünvanlayıb.
O, Trampın İranın nüvə obyektlərini bombalamaqla fəxr etdiyini və İranın nüvə sənayesini məhv etdiyini zənn etdiyini bildirib.
Xameneyinin bu tip mesajları nəyə hesablanıb, yəni İran yenidən müharibə istəyir? Axı, ABŞ bir yana, heç İsrail qarşısında belə dura bilmir...
Gəlin İranın Xameneyi vasitəsilə Trampa ünvanladığı sərt mesajı həm regiondakı risklər, həm də ABŞ-İran münasibətləri prizmasından qiymətləndirək.
Baki-xeber.com nəşrinə görə, İran uzun illərdir nüvə proqramı, ballistik raket inkişafı və regional nüfuz üçün ciddi strateji resurslar sərf edir.
Xameneyinin mesajı isə əslində birbaşa nüvə sənayesinə hücum ehtimalına qarşı yayındırıcı strategiyadır. Regionda İranın əsas hədəfi yalnız ABŞ deyil, İsrail də nüvə potensialına görə birbaşa təhlükədir. Buna baxmayaraq, İran açıq müharibəyə girmək yerinə hərbi gücünü göstərərək diplomatik üstünlük əldə etmək istəyir.
2015-ci ildə imzalanan nüvə sazişi (JCPOA) ABŞ-İran münasibətlərində qismən sabitlik yaratmışdı, amma 2018-ci ildə Tramp ABŞ-ı sazişdən çıxardı və sanksiyaları bərpa etdi.
Sonrakı illərdə hər iki tərəf bir-birini ittiham edərək nüvə obyektlərinə hücum və terror aktları ilə bağlı təhdidlər səsləndirdi.
Xameneyinin bu mesajı Tramp dövründə və sonrakı gərginliklər fonunda “biz zəif deyilik” və “hər hücumun ciddi nəticəsi olacaq” mesajıdır.
Regiondakı geosiyasi balans
İranın hərbi gücü regionda kifayət qədər əhəmiyyətlidir. Amma ABŞ və İsrail qarşısında birbaşa onun qalib gəlməsi praktiki olaraq mümkün deyil.
Bu səbəbdən İran daha çox vəkalətən müharibələr və regional təsir dairəsi ilə gücünü göstərir. Məsələn, iran Livanda Hizbullahlap, Yəmən Husi hərəkatı kimi proksi qüvvələrlə işləyir.
İraq və Suriyada siyasi və hərbi dəstək
Sərt mesajlar həm də regional müttəfiqlərə İranın güclü və qoruyucu olduğunu göstərir. Mesajın tonundan göründüyü kimi, İran birbaşa müharibə çağırışı etmir. Məqsəd, ABŞ və İsrailin potensial hücumlardan yayındırmaq, nüvə danışıqlarında mövqeyini gücləndirmək və daxili ictimaiyyətə İranın qorunduğu hissini verməkdir.
Belə açıqlamalar beynəlxalq mediada da geniş əks-səda doğurur və İranın “güclü və təcrübəli aktor” imicini formalaşdırır.
Açıq müharibə ehtimalı hələlik çox aşağıdır.
Lakin bu tip sərt bəyanatlar yanlış hesablamalara yol aça bilər: yanlış anlaşılma, kiçik insidentlərin böyüməsi, sanksiyaları sərtləşdirə bilər.
Həm ABŞ, həm də İsrail bu cür mesajları ciddi nəzərə alır, amma diplomatik və kəşfiyyat kanalları vasitəsilə riskləri minimuma endirməyə çalışır.
Yəni Xameneyinin mesajı əsasən yayındırıcı və diplomatik strategiyadır, müharibə çağırışı deyil.
İran öz nüvə proqramını və regional nüfuzunu qorumaq üçün psixoloji üstünlük göstərmək istəyir.
Hər iki tərəf də gərginliyi artırmaqdan çox, hərbi qarşıdurmanı önləmək istiqamətində strategiya yürüdür.
Akif NƏSİRLİ
