Tarixən Birləşmiş Ştatlar dünyadakı bir sıra dövlətlərdə hərbi çevrilişlərin, hakimiyyət dəyişiliklərinin himayədarı olub. Xüsusən ABŞ hakimiyyətlərin zor güçünə devrilməsində fəal iştirak edib. Təsadüfi deyil ki, “rəngli inqilab”ların yaradıcısı ABŞ hesab olunur.
İlk dəfə ABŞ bunu Rumıniya və Cexoslovakiyada həyata keçirib. Özü də ABŞ bunu əsasən qeyri-hökumət təşkilatları, maliyyə fondları vasitəsilə həyata keçirir.
Bu arada Gürcüstanın hakim partiyasından bildiriblər ki, Amerika xalqının pulu Gürcüstanda inqilabi proseslərin planlaşdırılmasına sərf olunur. Gürcüstan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti bəyan edib ki, Şərq-Qərb İdarəetmə İnstitutunun dəvəti ilə USAID (ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi) proqramı çərçivəsində Serbiyanın CANVAS (Tətbiqi Qeyri-zorakı Fəaliyyət və Strategiyalar Mərkəzi) qeyri-hökumət təşkilatının nümayəndələri Gürcüstanda olublar. Onlar hökumətin devrilməsi prosesində həlledici rol oynamalı olan mülki fəalların böyük bir qrupu üçün təlim keçiblər. Bundan əlavə, Gürcüstan DTX sentyabrın 26-29-da Tbilisidəki IBIS hotelində keçirilən təlimlərin materiallarının bir hissəsini dərc edərək, yuxarıda qeyd olunan ittihamları sübut etdiklərini bildirib. 26-29 sentyabr 2023-cü il tarixləri arasında Tbilisidəki IBIS hotelində hökumətin zorla devrilməsi proseslərinə yenidən hazırlıq keçirilib.
Ümumilikdə, Gürcüstanda baş vermiş qalmaqal ilk hal deyil - USAİD-in adı həmişə işlədiyi ölkələrdə siyasi proseslərə açıq müdaxilə, hakimiyyət çevrilişlərinə cəhd və sairədə hallanıb. Bu kimi təşkilatlar da özbaşına hərəkət etmir. Onlar əsasən kəşfiyyat orqanları tərəfindən təlimtlandırılır. Bu baxımdan USAİD də ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat qurumunun alt qolu kimi yaradılıb. Hansı ölkə ABŞ-ın xoşuna gəlmirsə, dediyini etmirsə Vaşinqton bu təşkilat vasitəsilə orada hakimiyyəti dəyişməyə çalışır. Təsadüfi deyil ki, USAİD 2023-2025-ci illərdə müxtəlif ölkələrdə “vətəndaş cəmiyyəti” quruculuğuna 10 milyard dollara yaxın vəsait ayırıb.
Bu gün Gürcüstanın üzləşdiyi problemləri Azərbaycan çoxdan yaşayıb, amma güclü dövlət olaraq USAİD kimi qurumların planlarının reallaşmasına imkan verməyib. Bir vaxtlar bu şəbəkə Azərbaycanda da mövcud idi, amma planlarını reallaşdıra bilmədi.
Məsələn, 2014-cü ildə USAID tərəfindən Azərbaycanda “müstəqil medianın inkişafı” üçün fantastik həcmdə - 2,4 milyon dollar məbləğində qrant elan olunması - qısa zamanda və qeyri-şəffaf formada həyata keçirilən müsabiqəyə yalnız özünün lazım bildiyi medialar buraxılmışdı. Həmin 2014-cü ildə ABŞ Milli Demokratiya İnstitutunun (MDİ/NDİ) Bakıdakı nümayəndəliyinin keçmiş rəhbəri Aleks Qriqoryevsin özünün bank hesabından 2 milyon dollara yaxın vəsaiti çıxarıb bəzi QHT-lərə, konkret şəxslərə paylaması və s. Son illər Azərbaycanda müharibə əleyhinə hərəkatın - NoWar-çıların mövqelərinin güclənməsi üçün USAİD və digər xarici təşkilatların səylərini artırması da təsadüfi deyil. Məqsəd status-kvonun saxlanması, Azərbaycan ərazilərinin azad olunmasına maneələrin yaradılmasıdır. Çünki sözügedən təşkilatlar istəmirdilər ki, Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etsin.
Bütün bu deyilənlərin fonunda maraqlıdır, USAİD və digər bu kimi təşkilatlar necə olur ki, Azərbaycanda istədikləri planları icra edə bilmir, ancaq Gürcüstan və digər yerlərdə icra edə bilirlər?
“İnsanlar daha çox hakimiyyətə inanıb, etibar edib, nəinki hakimiyyət dəyişikliyinə...”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəylinin fikrincə, müxtəlif səbəblərdən Azərbaycanda bu kimi oyunlar baş tutmayıb: “Bunun başlıca səbəbi odur ki, Azərbaycanda bununla bağlı kifayət qədər zəruri baza olmayıb. Yəni hakimiyyəti bu kimi qeyri-qanuni vasitələrlə dəyişmək üçün yetərli baza olmayıb. Azərbaycan müxalifətinin bir hissəsi yəqin ki, bu proseslərə qoşulmayıb. Hesab ediblər ki, Azərbaycanda hakimiyyət dəyişikliyi xarici təzahürlərdən daha çox daxili amillər hesabına həyata keçməlidir. Yəni bu, təkamül yolu ilə, xalqın istəyi ilə olmalıdır. Seçki ilə, Azərbaycan xalqının fəallığı ilə olmalıdır. Seçkilərdə xalq kimə səs verirsə, onun vasitəsilə olmalıdır. Digər tərəfdən, Azərbaycanda zorakı və yarımzorakı üsullarla hakimiyyəti dəyişmək istəyənlərin sayı az olub. Belələrinin tərəfdarları çox olmayıb. Sosial bazaları zəif olduğu üçün bunu reallaşdıra bilməyiblər. Bu kimi məsələlərdə yalnız pul hər şeyi həll etmir. Gərək sosial baza da olsun. Görünən odur ki, bunların sosial bazası çox zəif olub. Düzdür, bəziləri Qərbin, ABŞ-ın simasında dəstək qazanmaq istəyiblər, amma istəklərinə nail ola bilməyiblər. Ayrı-ayrı insanlar olub ki, bu və ya digər dərəcədə bilavasitə xaricdən gələn tapşırıqları yerinə yetiriblər. Ancaq məsələ ondadır ki, onların cəmiyyətdə nüfuzu olmayıb. Onlar nə etsələr də geniş mənada təşkilatlana, əhalinin rəğbətini qazana bilməyiblər. Biz bəzi xarici təşkilatların Qarabağı, işğalı unutdurmaq üçün hansı oyunlardan çıxdığını yaxşı bilirik. Həmin təşkilatlar Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsindən çox məyusdular. Bunu cəmiyyətimiz də bilir. İnsanlar daha çox hakimiyyətə inanıb, etibar edib, nəinki hakimiyyət dəyişikliyinə. Başqa bir tərəfdən, bizdə hakimiyyətin sütunları möhkəm olub. Zaman-zaman bəzi ciddi neqativ hallar ortaya çıxsa da, ümumilikdə bu, hakimiyyətin zədələnməsinə gətirib çıxarmayıb”.
Vidadi ORDAHALLI
