Danışıqlar prosesini kimin müəyyən dərəcədə inhisara götürəcəyi bizim üçün böyük fərq etmir, vacib olanı nəticəyə gəlməkdir. Bunu Prezident İlham Əliyev "Euronews" telekanalına müsahibəsində deyib.
"Əslində atəşkəs sazişinin, yəni 2020-ci il 10 noyabr tarixli Bəyannamənin vasitəçisi nə Birləşmiş Ştatlar, nə də Avropa İttifaqı deyil, Rusiya olub. Ermənistanın Baş naziri ilə ilk görüşlərim Rusiya tərəfindən Rusiyada təşkil olunmuşdu. Rusiya – Ukrayna müharibəsindən sonra vəziyyət dəyişdi və biz gördük ki, Birləşmiş Ştatlar və Avropa daha fəal oldular. Əslində, prosesin kimin tərəfindən aparılacağı və ya prosesi kimin müəyyən dərəcədə inhisara götürəcəyi bizim üçün böyük fərq etmir. Vacib olanı nəticəyə gəlməkdir", - deyə Prezident İlham Əliyev bildirib.
Prezident müsahibəsində sülh danışıqları formatının dəyişməsinin geosiyasi əsaslarını izah edir ki, vasitəçi əvvəl Rusiya idi, sonradan ABŞ və Aİ meydana çıxdı və biz bunu qəbul etdik. Niyə qəbul etməyimizin səbəblərinə ölkə başçısı çox aydın və məzmunlu izah verərək qeyd edib ki, Ukraynadakı müharibədən sonra vəziyyət dəyişdi. Ölkə başçısı əlavə edib ki, kimin vasitəçi olmasının bizim üçün elə də əhəmiyyəti yoxdur, əsas nəticədir.
“Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə açıq şəkildə öz mövqeyini ortaya qoyub ki, kimin vasitəçi kimi sülh sazişini imzaladacağı bizim üçün əsas məsələ deyil, əsas nəticədir, nəticə də Azərbaycanın dövlət maraqlarına uyğun olmalıdır”
“Alyans” strateji araşdırmalar mərkəzinin rəhbəri Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində “İkinci Qarabağ müharibəsində qazanılan qələbədən və 10 noyabrda imzalanan təslim aktından sonra əsas vasitəçi kimi Rusiya çıxış edirdi. Türkiyə ilə sıx əməkdaşlıq şəraitində bu vasitəçilik missiyasını yerinə yetirməyə çalışırdı. 10 noyabr bəyanatının imzalanmasında da, əslinə qalsa, Türkiyə dördüncü iştirakçı kimi yaxından iştirak etmişdi və bu, ABŞ və Fransa tərəfindən kəskin narazlıqla qarşılanmışdı. 17 noyabr 2020-ci ildə Fransanın və ABŞ-ın xarici işlər nazirləri görüşmüşdülər və belə bir bəyanatla çıxış etmişdilər ki, Rusiya ilə yanaşı Fransa və ABŞ Minsk qrupunun həmsədrləridir, onlar imkan verməzlər ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında gedən danışıqlarda yeganə vasitəçi Rusiya və Türkiyə olsun. Əslinə qalsa, bu bəyanatla həm ABŞ, həm də Fransa etiraf edirdi ki, 10 noyabr bəyanatı həm də Türkiyənin vasitəçiliyi ilə imzalanıb. Eyni zamanda o dövrdə həmin bəyanatı qəbul etdiklərini deyirdilər və başqa bir sual ünvanlayırdılar ki, Türkiyənin orada nə işi var? 2021-ci ilin sonlarına qədər Rusiya yeganə vasitəçi kimi bu danışıqlarda iştirak etdi. Minsk qrupu artıq oyundankənar vəziyyətdə qalmışdı və bu ilk növbədə Azərbaycanın səyləri nəticəsində baş vermişdi. 2021-ci ilin sonunda Avropa İttifaqı (Aİ) Putinin xeyir-duası ilə bu prosesə qoşuldu və ilk görüşdə Rusiyanın vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş razılıqların icrası məsələsi müzakirə olundu. 2022-ci ilin fevral ayında Rusiya Ukrayna ərazisinə işğalçı kimi daxil oldu və dünyada tamamilə yeni reallıqlar ortaya çıxdı. Aİ vasitəçilik sahəsində təşəbbüsü ələ almağa cəhd göstərdi. Bu da Rusiya tərəfindən ciddi narazılıqla qarşılandı. 2022-ci ilin sonlarında artıq ABŞ da bu prosesə qoşuldu və çox aktiv şəkildə həm dövlət katibinin, həm milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə prezident müşavirinin vasitəçiliyi ilə ABŞ-da dalbadal danışıqlar keçirildi. Bugünkü vəziyyətdə əsas vasitəçilik missiyasını iki dövlət həyata keçirir. Bunu Azərbaycan Prezidenti bu yaxınlarda elan etdi. Bu dövlətlərdən biri ABŞ-dır, o biri isə Rusiyadır. Hər ikisində də xarici işlər nazirləri danışıqlar aparır və sülh sazişini hazırlamaq onlara tapşırılıb. Prezidentimizin də söylədiyi kimi, əsas danışıqlar xarici işlər nazirləri tərəfindən aparılan danışıqlardır. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin vasitəçiliyi ilə keçirilən danışıqlar isə yardımçı xarakter daşıyan danışıqlardır. Ancaq burada kifayət qədər mühüm addımlar atılıb və Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə deyib ki, əgər Ermənistanın siyasi iradəsi olarsa ilin sonuna qədər sülh sazişini imzalamaq mümkündür”-deyə bildirdi.
A.Səmədovun sözlərinə görə, eyni zamanda Avropa Siyasi Birliyinin birinci və ikinci sammitində əvvəlcə Fransa, həmçinin də Almaniya bu prosesə qoşuldu. Onun vurğuladığına görə, ancaq növbəti sammitdə nəzərdə tutulsa da, bu məsələnin müzakirəsi, çox güman ki, baş tutmayacaq, bu da Fransa prezidentinin məsuliyyətsiz bəyanatları ilə bağlıdır. “Halbuki, əvvəlcədən düşünülürdü ki, ilin sonlarında İspaniyanın Qrenada şəhərində Avropa Siyasi Birliyinin üçüncü sammiti keçiriləcək və mümkün olsa, elə sülh sazişi həmin sammitdə imzalanardı. Amma Kişinyov sammitindən sonra Makronun Marseldə verdiyi məsuliyyətsiz bəyanat, təbiidir ki, bu prosesə ciddi zərbə vurdu. Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə bu məsələyə öz münasibətini bildirib. Tərəflər arasında vasitəçilikdə təşəbbüsü ələ almaq uğrunda mübarizə gedir. Burada Azərbaycan hakimiyyəti heç kimin önə keçməsində maraqlı deyil. Bu qarşıdurmadan neytral mövqedə dayanıb. Azərbaycanı düşündürən bizim maraqlarımıza cavab verən sülh sazişi layihəsinin ortaya qoyulmasıdır və bunun imzalanması üçün real işlər görülməsidir. Yəni Azərbaycan Prezidenti həm Rusiyaya, həm ABŞ-a, həm də Aİ –yə açıq şəkildə deyir ki, bizim üçün vasitəçinin kim olmasının fərqi yoxdur, bizi maraqlandıran Azərbaycanın maraqlarına cavab verən layihənin ortaya çıxması və imzalanması üçün ciddi səylərin göstərilməsidir. Hələlik, ABŞ daha fəaldır. Düşünürəm ki, sülh sazişi ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə imzalansa, bu, Azərbaycanın maraqlarına daha çox cavab verərdi. Çünki Rusiya bəzən bizə xoş gələn bəyanatlar versə də, açıq şəkildə göstərir ki, bölgədən çıxmaq fikri yoxdur və nəyin bahasına olursa-olsun, ən azı növbəti beş ildə də Qarabağda qalmaq istəyir. Bu da bizim maraqlarımıza qətiyyən cavab vermir. Payızda Aİ çərçivəsində növbəti görüş keçiriləcək. Bu yaxınlarda xarici işlər nazirlərinin görüşü keçirildi və Rusiya xarici işlər naziri tərəfindən elan olundu ki, Rusiya ilin sonuna qədər liderlərin görüşünü təşkil etmək və sazişin imzalanmasını təmin etmək əzmindədir. Amerika da bu istiqamətdə ciddi şəkildə çalışır. Azərbaycan təbiidir ki, sülhdə çox maraqlı olduğuna görə onların daha da fəallaşmasının və qısa müddətdə sülh sazişinin imzalanmasının tərəfdarıdır. Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə açıq şəkildə öz mövqeyini ortaya qoyub ki, kimin vasitəçi kimi sülh sazişini imzaladacağı bizim üçün əsas məsələ deyil, əsas nəticədir, nəticə də Azərbaycanın dövlət maraqlarına uyğun olmalıdır”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
