“Müharibəyə getməyə nəinki ruhən hazır idim, hətta bu arzu ilə yaşayırdım”
Vətən müharibəsində işirak edən həmkarlarımızdan biri də Cumhuriyyet.az saytının baş redaktoru Nəsimi Şərəfxanlıdır. Qazi baş redaktor Cəbrayılın, Qubadlının və Laçının azad olunmasında cəsarətlə döyüşüb və Vətən qarşısında bir oğul kimi öz vəzifəsini layiqincə yerinə yetirib. Layihəmizin budəfəki qonağı Nəsimi Şərəfxanlıdır.
- Nəsimi müəllim, torpaqlarımızın azadlığı uğrunda döyüşə yollanan həmkarlarımızdan biri də Sizsiniz. Müharibəyə getməyə daxilən - mənən, ruhən hazır idinizmi? Bildiyim qədər, könüllü getmisiniz...
- Biz müharibədə böyümüş nəsilik. Qarabağ savaşının başlaması və şiddəti bizim yeniyetmə və gənclik dövrümüzə düşdü. 1992-ci ildə orta məktəbin son sinfində oxuyanda bir neçə sinif yoldaşımla cəbhəyə yollanmışdıq. Yaşımız çatmadığından az sonra bizi geri qaytardılar. Sonra 1993-cü ildə ata yurdum işğal olundu, qohumlarımız qaçqın düşdü. Öz yurduna gedə bilməmək də bir başqa dərddi. Əslində 30 ilin hər anı müharibə, doğma torpaqların azad olunması hissi, arzusu ilə keçib. Buna görə də müharibəyə getməyə nəinki ruhən hazır idim, hətta bu arzu ilə yaşayırdım. Bu savaş bu xalqın taleyindən mütləq keçməliydi. Savaşa getdiyim gün bir cümlə yazmışdım: “müharibəni övladlarımıza buraxmayaq”. Millətin və dövlətin tarixində qızıl səhifə olan bu savaşda iştirak şərəf idi. Bizim nəsil 30 illik həsrət, müqəddəs torpaqlarımız uğrunda qisas və intiqam hissində böyüyüb. Ruhları qarşısında baş əydiyimiz, məzarlarını ziyarət etdiyimiz zaman qanlarının yerdə qalmayacağına verdiyimiz söz üçün müharibə Tanrının bizə bəxş etdiyi fürsət idi. Qismən səfərbərliyin elan olunması arzumun reallaşması üçün böyük şans yaratdı.
- Hərbi rütbəniz baş leytenantdir, ixtisasca filoloqsunuz, özünüz də jurnalistika ilə məşğul olursunuz. Bu üç vacib sahəni özünüzdə birləşdirməyiniz maraqlıdır.
Bir jurnalistin döyüşçü kimi özünü ifadə etməsi çətin olmadı ki? Cəbhə həyatına adaptasiyanız necə oldu?
- İstər zabit, istərsə də əsgər kimi, fərq etməz, Vətən müharibəsinə qatılmaq elə bir məqamdır ki, bütün digər peşə, vəzifə, ictimai mövqelər arxa plana keçir. Zabit kimi 2006-cı ildə xidmət keçmişdim, amma bu dəfə formanı geyinəndə tam başqa bir hiss və qürur keçirdim. Bu, sözlə ifadə olunmayan bir haldır. Savaşa qatılan hər kəs bu hissi keçirirdi. Bir səngərdə olan, bir yerdə döyüşə qatılan oğlanlar sanki illərdi bir-birini tanıyırmış kimi davranırdı. Müharibəyə adaptasiya olmaq deyə bir proses yaşamadıq ki, elə bil dünyaya gələndən bu savaşın içində olmuşduq. Əslində 44 gün ömrümüzün içində yaşadığımız ayrı bir ömürdür. Elə bir ömür ki, burda ailə, qohum, dost, ev-eşik anlayışı fərqlidir. Bu ömürdə ölüm yoxdur, kədər yoxdur, əzabı-çətinliyi belə zövqlüdür. Müharibə cəbhə yoldaşının şəhid olduğu anı yaşamaq, digər tərəfdən uğurlu əməliyyatların xəbərini almaq, eyni anda həm sevinməyin həm də kədərlənməyin nə olduğunu yaşadır. Eyni zamanda ailənə, sevdiklərinə bir daha geri dönməyəcəyin kimi hisslər yaşayırsan. Tezliklə sağ-salamat dönüb sevdiklərinə qovuşmaq hisslərini yaşamaq da gözəl duyğulardandır. Mülki əhalinin bizim üçün göndərdiyi əsgər yardımları içərisində məktəblilərin “Bizim yaşımız çatmır, ancaq sizlərin yanında olmaq istəyirik” kimi məktublarını oxuyarkən qürurlanırsan. 44 günlük müharibə yetişən gəncliyimizlə qürurlanmağa haqqımızın olduğunu da göstərdi. Bəzən ən təhlükəli, geri dönüşün olmadığı anlarda yarımçıq qalan arzuları da 44 günlük müharibədə yaşadıq. Mülki həyata adaptasiya olunmağa gəlincə, ilk vaxtlar bu qismən çətinlik yaratdı. Döyüşdən çıxdığımız ilk vaxtlar bu hiss olunmurdu, lakin sonralar döyüşləri xatırlayırdım. Ona görə də psixoloji cəhətdən özümü narahat hiss edirdim...
- Əsgər və zabitlərimizin, könüllülərimizin, səfərbərliklə gedənlərin Vətən müharibəsində göstərdiyi igidliyi, şücaəti necə qiymətləndirərdiniz?
- Azərbaycan hərbçilərinin Qarabağ savaşında qəhrəmanlığı və şücaəti haqqında hələ illər sonra da danışılacaq, bu qəhrəmanlıq əfsanələşdiriləcək. Əsgərlərim övladım yaşda idilər, elə övlad gözündə gördüyüm bu igidlər dözümlülüyü, möhkəmliyi, təmkini ilə mənim üçün yaş kriteriyasını darmadağın etdilər. 19-20 yaşlı uşaqların ən sərt şərtlər altında, qan, ölüm əhatəsində göstərdikləri dəyanət möcüzə idi. Sultanov soyadlı bir əsgərim vardı, 20 yaşı tamam olmamışdı, fiziki baxımdan da elə cüssəli deyildi. Bir dəfə mövqe dəyişikliyi zamanı hərəkətdə olarkən zarafatla dedim ki, sən çəkindən ağır yük daşımağa görə rekordlar kitabına düşərsən. Dönüb dedi ki, komandir, yükü bədənim yox ürəyim daşıyır. Bax, belə oğullarla birgə olmaq bir başqa dünyada olmaq idi. Mülki həyatda olanda deyirik ki, sənə canım qurban. Məqamı gələndə canını fəda etməyi bacaran oğullarımızı gördük Vətən müharibəsində. Onlar gözünü qırpmadan sinələrini düşmən gülləsinə sipər etdilər. Çünki Vətən, torpaq onlara əmanət idi. Torpağın düşməndən azad olunması onlar üçün candan, qandan irəli idi. Cəbrayıl uğrunda döyüşlər zamanı yoldaşlarımızdan şəhid olanlar var idi. Allah onlara rəhmət eləsin. Bəzən elə vəziyyətlərə düşürdük ki, su və başqa ehtiyacları əldə edə bilmirdik. Həmçinin, döyüş yoldaşlarımızı itirməyimiz bizə mənəvi və psixoloji təsir edirdi. İllər keçsə də onları əsla unuda bilməyəcəyik. Bu bizim yaddaşımızda əbədi qalacaq.
- Müharibədə iştirak etməklə həm də böyük bir tarixin yaranmasına şahidlik etdiniz. Bu barədə təəssüratlarınız maraqlıdır. Bu tarixin yaradılmasına şahidlik etmək necə bir hissdir?
- Tarixin hansı dönəmində, hansı məkanda yaşamaq insan həyatını müəyyənləşdirən mühüm faktordur. Azərbaycanın milli qələbəsinin şahidi olmaq, bu zamanda yaşamaq özü bir xoşbəxtlikdi. Bu qələbədə zərrə qədər belə payı olmaq isə ikiqat xoşbəxtlikdir. Bir qabdan çörək yeyib, su içib, bir səngəri bölüşdüyün igidlərin həyatda olmadığını düşünmək ağırdır. Şəhidlərimiz hər zaman qürurla anılacaq. Bizim qarşımızda ermənilər var. Onlar elə düşməndir ki, illərdir bu ərazilərdə pusqular qurub. Onlar savaşa bilmir, ancaq qorxub qaçırlar. Qaçdıqca əraziləri minalayırlar. Amma Azərbaycan Ordusu onların düşündüyündən də güclü, yüksək hərbi biliklərə malikdir. Odur ki, biz nə özümüzün, nə də əsgərlərimizin onların tələlərinə düşməsinə imkan verdik.
- Vətən müharibəsində tarixi zəfərimizi şərtləndirən əsas amillər nə oldu?
- Bu qələbə xalqın və xaliqin məqamında haqqın bərpası idi. 30 il ərzində heç vaxt heç bir azərbaycanlının beynində Qarabağın əbədi itirilməsi fikri olmadı. Ən başlıca şərt bu inam idi. Biz xalq olaraq qələbəmizə inanırdıq və bu inam ətrafında da ümumxalq səfərbərliyi reallaşdı. Şuşada əlbəyaxa döyüşən qəhrəman əsgərdən yenicə dil açıb "nooldu Paşinyan" improvizəsi edən körpəyədək bütöv bir xalq bir orduya çevrildi. Bu ümumxalq qələbəsi idi və bu qələbəyə hər bir azərbaycanlı öz imzasını atdı.
- Bir qazi jurnalist kimi cəmiyyətin, dövlətin Sizə verdiyi dəyər yetərincədir?
- Vətən müharibəsi hər şeydən öncə vətəndaşlıq borcudur. Bu borc heç bir qarşılıq gözləmədən ödənilməli borcdur. Bəli, şəhidlər, qazilərlə bağlı müxtəlif dövlət proqramları həyata keçirilir. Amma düşmənlə döyüşüb vətəni, dövləti, əzizlərini müdafiə etməyə görə qarşılıq gözləməyi də qəbul etmirəm. Bu baxımdan dövlətimizdən istəyim azad vətən və xoşbəxt vətəndaşdır.
- Döyüş yolunuz haralardan keçdi?
- Döyüşlərə Cəbrayıl rayonunun kəndlərindən başlamışam, sonrakı döyüş yolum Qubadlı, Laçın, Xocavənddən keçib. O torpaqlara ilk ayaq basmaq böyük sevinc idi. Sanki dağ, dərə, yollar da sevinirdi. döyüşlərimiz Cəbrayıl istiqamətində baş tutdu. Ən çətin günlərimiz də elə Cəbrayılda oldu. Bundan sonra Qubadlı istiqamətində müharibə davam etdi.
- Müharibədə gərgin döyüş anlarını ifadə etmək üçün nə isə yazmaq istərdinizmi?
- Müharibə ilə bağlı xatirələr çoxdu. Cəbrayılda düşmən tərəfindən viran edilən xarabalıqlarda bir neçə gün gecələdik. Uçuq evlərdən birində yatırdıq. Uçuq ev deyirəm, lakin o evdə 30 il bundan əvvələ aid olan nə qədər xatirələr var idi. Həmin evdə bir uşaq beşiyi var idi. Beşik paslamış, əzilmiş, sadəcə maketi qalmışdı. Üzərindən 30 il vaxt keçmişdi. Hər dəfə ona baxanda qəribə hisslər keçirirdim. Beynimdə o evdə 30 il əvvəl yaşamış azərbaycanlıların xatirələri canlanırdı. Bəlkə o beşikdə olan körpə özü də indi döyüşlərdə idi. Onların öz yurd-yuvalarından didərgin düşmələri, yenidən buraya qayıdacaqları gözümün qabağına gəlirdi. O evdə illərin həsrəti, sönmüş ümidlər var idi. Lakin mən onların yenidən közərdiyini hiss edirdim.
- Jurnalistin bir neçə günün içində döyüşçüyə çevrilməsi necə hissdir?
- Müharibənin ilk günlərində Ordumuzun uğurları, əldə olunan qənimətlər, düşmənin döyüş bayrağını və silah-sursatını qoyub qaçması əsgərlərdə böyük ruh yüksəkliyi yaratmışdı. Qələbənin qısa bir zamanda əldə olunmasına böyük inamımız vardı. Bildiyiniz kimi, bu istiqamətlərdə coğrafi relyef və iqlim olduqca əlverişsiz idi. Düşmən istehkamının olduqca güclü olmasına baxmayaraq, müharibənin ilk günlərində Füzuli və Cəbrayıl istiqamətində ciddi uğurlar əldə olundu.
- Heç zaman unuda bilmədiyiniz döyüşlər barədə danımağınız maraqlı olardı...
- Cəbrayıl ərazisinə çatan kimi bizim olduğumuz avtobusun üzərinə “cəhənnəm” deyilən silah atıldı. Avtobusun düz üstündən keçdi. O an şəhid olduğumuzu hiss etdik. Allah qorudu, yoxsa həmin gün şəhidlik zirvəsinə yüksələcəkdik. Gecə saat 3-ə işləyirdi. Cəbrayılda düşmənin üzərinə hücum etdik. Bölük komandirimiz həmin döyüşdə şəhid oldu. Kəndi alıb çıxanda ermənilər maşınını partlatmışdılar. Cəbrayıldan Qubadlıya gedərkən qaranlıqdan işıqlığa çıxdığımız an minamyotlardan atırdılar. Biz bir cərgə ilə gedirdik. Qarşımıza bir it çıxdı. Həmin it gəlib yanımızdan keçdi. Sonradan bildik ki, ermənilər həmin itin başına kamera yerləşdiriblər ki, bizi izləsinlər, onlara görüntü versin, onlar da bizi aydın şəkildə vura bilsinlər. Cəbrayıldan Qubadlıya piyada dağlarla, 2 saat dayanmadan yol getdik. Gecə Qubadlıya çatdıq. Orada gecələdik. Çox vaxt dağların arasında yer qazıb orada yatırdıq.
Laçına çatmışdıq. Laçın çox gözəl yerdi. Laçında bir neçə gün dağda qaldıq. Laçın dəhlizindən su doldurub gətirirdik. Daha sonra qaldığımız yerin vurulacağını bildiyimizə görə aşağı – tankçı əsgərlərin yanına düşdük. Orada özümüzə yer hazırladıq. Böyük moruq sahəsi var idi. Yoldaşlarımdan biri orada kiçik bir koma tapdı. Hamımız ora yerləşdik. Həmin yerdə bizdən öncə ermənilər gizlənibmiş. Onlara məxsus çox şey tapmışdıq.
İradə SARIYEVA
