Azərbaycan-Ermənistan sərhədindəki son qanlı döyüşlərdən sonra Ermənistanda səslənən davakar ritorika artıq sülhpərvər bəyanatlarla əvəzlənməkdədir. Belə ki, indi İrəvan Bakının təklif etdiyi sülhə alternativ olmadığını qəbul edir.
Ermənistan parlamentində çıxış edən baş nazir Nikol Paşinyan da sülh gündəliyini qəbul etdiyini vurğulayıb. O, müxalifətin suallarına cavab verərkən deyib ki, Ermənistan üçün Qarabağı Azərbaycandan ayırmaq mümkün olmayacaq: “Mən təsdiq edirəm ki, biz sülh gündəliyini qəbul etmişik. Və təsdiq edirəm ki, son müsahibəmdə elan edilmiş düstura uyğun olaraq sülh gündəliyinin həyata keçirilməsi üçün məsuliyyəti öz üzərimə götürürəm. Bu gündəliyin həyata keçirilməsi üçün parlament çoxluğunun və xalqın dəstəyinə ümid edirəm. Mən bu yolla gedirəm və gedəcəyəm. Son zamanlar gedən danışıqlar və onların məzmununa əsasən mən irəliyə doğru yolu görürəm. Bu, ən vacibidir”. Bundan əvvəl Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də Ermənistanla sülh danışıqları barədə nikbin olduğunu bildirib. İlham Əliyev buna əsas kimi bir neçə gün əvvəl sülh müqaviləsinin ilkin versiyasını hazırlamaq məqsədilə Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Cenevrədə təkbətək görüşünün keçirilməsini göstərib: “Ümid edirik, sülh sazişinin mətninin hazırlanması uzun çəkməyəcək. Biz bu ədavətə, qarşılıqlı nifrətə son qoymaq və yeni sülh səhifəsi açmaq istəyirik. Bu məsələdə nə qədər uğurlu olub-olmayacağımızı bilmirəm. Amma biz bu istiqamətdə irəliləyirik”. Ağdamda "Milli Şəhərsalma Forumu"nda çıxış edən Azərbaycan lideri qeyd edib ki, Bakı hələ də Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni əsilli əhalini öz vətəndaşı hesab edir və onların gələcək həyatının necə təşkil ediləcəyini hər hansı beynəlxalq oyunçu ilə müzakirə etmək fikrində deyil: “Azərbaycanın daxili məsələlərini heç bir beynəlxalq institut, eləcə də ərazicə böyüklüyündən və potensialından asılı olmayaraq hər hansı dövlətlə müzakirə etmirik”. Rusiyanın “Nezavisimaya qazeta” nəşri də baş verənlər fonunda Qarabağ məsələsinə birdəfəlik son qoyulmasını mümkün hesab edir: “Azərbaycan bildirir ki, “Dağlıq Qarabağ” adında ərazi yoxdur və münaqişə həllini tapıb. İrəvanda da ara-sıra “Dağlıq Qarabağın” danışıqlar masasında olmalı olduğunu deyirlər. Lakin ötən həftəsonu Nikol Paşinyan Ermənistanın İctimai Televiziyasına müsahibəsində İrəvanın bu bənddən imtina edə biləcəyinə dair açıq və aydın işarələr verib. Paşinyan, xüsusilə siyasi mərkəzlərin Dağlıq Qarabağın müstəqilliyini və ya Ermənistanın bir hissəsi olduğunu tanımağa hazır olmadığını bildirib. Paşinyan qeyd edir ki, “Madrid prinsiplərini” qəbul edən Ermənistan hakimiyyəti Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb.O, ölkənin Qarabağ məsələsi üçün əsas kimi qəbul edilən “Madrid prinsipləri”nin hərəkət və qərarlarının öhdəsindən gələ biləcəyinə şübhə edir. Paşinyan deyib: “Ermənistan Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb və bu, Vardan Oskanyan və onun lideri Robert Köçəryanın müəllifliyi ilə həyata keçirilib. Ermənistan danışıqlar üçün əsas kimi “Madrid “prinsipləri”ni qəbul etdiyi andan Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb. Bu, 2007-ci ildə baş verib”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan indiyədək Oskanyanın hərəkətləri və lider Köçəryanın qərarlarının öhdəsindən gələ bilməyib: “Və bəlkə də heç vaxt bunun öhdəsindən gələ bilməyəcək. İndi biz yalnız nəticələri idarə etməyə çalışırıq. Biz bu qərarları geri qaytara bilmədik və çətin ki, uğur qazanaq”. O, regionda yekun sülhün bərqərar olması yolu ilə getmək niyyətində olduğunu açıqlayıb”.
“Nezavisimaya qazeta” ona da diqqət çəkir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında danışıqlar daha öncə Bakının təklif etdiyi 5 prinsipə əsaslanır: “İndiyədək Ermənistanda bu prinsiplərə dair verilən bəyanatlar ziddiyyətli olub. Ağdamda çıxış edən İlham Əliyev bu məsələyə toxunaraq, prinsiplərin nə olduğunu açıqlayıb: “Bura ölkələrin ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı şəkildə tanınması, gələcəkdə hər hansı ərazi iddialarına son qoyma öhdəliyi, silah gücündən təhdid məqsədilə istifadə edilməməsi, dövlət sərhədlərinin delimitasiyası və kommunikasiya xətlərinin açılması daxildir”. Avqustun sonunda Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Avropa İttifaqı Şurası prezidentinin iştirakı ilə keçirilən üçtərəfli görüşdə xarici işlər nazirlərinə sülh sazişinin mətnini hazırlamaq üçün bir ay ərzində görüşmək tapşırığı verilib. Azərbaycan Prezidenti sülh prosesi ilə bağlı danışaraq həmçinin deyib ki, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası üzrə Azərbaycan və Ermənistandan olan komissiyalar birlikdə işləyərək, vaxt itirmədən iki ölkə arasında mövcud olmayan sərhədləri "müəyyənləşdirməyə nail olacaqlar. Oktyabrın 2-də Cenevrədə görüşən Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri iki ölkə arasında sülh sazişi, silahlı qüvvələrin ölkə ərazilərindən çıxarılması, hərbi və mülki əsirlər, eləcə də kommunikasiya xətləri barədə fikir mübadiləsi aparıblar”. Bunlar fonunda Ermənistandan olan siyasi təhlilçi Riçard Kirakosyanın fikrincə, indiki mərhələdə Azərbaycan və Ermənistan arasındakı diplomatik səylər tam barışıq məqsədi daşımır, hazırda tərəflər əlaqələrin normallaşmasına və etimad mühitinin yaradılmasına çalışır. Bununla bağlı artıq nümunənin də mövcud olduğunu deyən siyasi təhlilçi Azərbaycanın mülki təyyarələrinin Ermənistanın hava məkanından istifadə etməsini misal gətirir. Bundan əlavə, o, Ermənistandan keçən ticarət və nəqliyyat xətlərinin açılmasının da iki xalq arasında etimad mühitini yüksəldəcəyi qənaətindədir: “Amma barışıq zaman və nəsil dəyişməsi tələb edən məsələdir. Onu da deyim ki, azərbaycanlıların və ermənilərin birgəyaşayış tarixi münaqişənin tarixindən çox daha əvvələ gedib çıxır. Bütün bu dediklərim davamlı sülhün əldə ediləcəyi barədə optimist düşünməyim üçün əsas səbəbdir”. O hesab edir ki, 2020-ci il müharibəsindən əvvəlki sülh taktikası xalq diplomatiyasını ön plana çəkirdisə, müharibədən sonra yaranan vəziyyət onu tələb edir ki, ilk növbədə hər iki xalq ayrı-ayrılıqda sülh məsələsini öz daxilində geniş müzakirə etsin. Bunun üçün hökumət nümayəndələrinin çıxışlarında işlətdikləri ifadələr böyük əhəmiyyət kəsb edir və təbii ki, burada yerli qeyri-hökumət təşkilatları da aktiv rol oyanamalıdır, siyasi təhlilçi əlavə edib: “Müsbət məqam odur ki, müharibədən sonrakı reallığı həm erməni xalqı, həm də hökumət olduğu kimi qəbul edir və bu imkan verir ki, Ermənistan danışıqlar prosesində sadiqlik nümayiş etdirsin. Düzdü, son baş verən hücumlar sabitliyi pozsa da, son günlər tərəflərin yenidən danışıqlar masasına qayıtdığını görürük”. “Hayastan” fraksiyasının deputatı Andranik Tevanyan isə diqqəti ona yönəldir ki, Nikol Paşinyan Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyır. Bu da Azərbaycanın əsas istəyi və münaqişəyə son qoyulması üçün başlıca şərtdir.
Nahid SALAYEV
