Hərbi məqsədlər üçün dünya ölkələrinin ayırdığı maliyyə vəsaitinin həcmi qlobal miqyasda artmaqda davam edir. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) son hesabatına görə, 2021-ci ildə dünyada hərbi xərclər ilk dəfə olaraq 2 trilyon dollarlıq həddi üstələyib.
İnstitutun məlumatına görə, 2021-ci ildə dünyada ümumi hərbi xərclər 0,7 faiz artaraq, 2 trilyon 113 milyard dollar təşkil edib. 2021-ci ildə hərbi xərclərin ən çox olduğu ilk beş ölkə ABŞ (801 milyard dollar), Çin (293 milyard dollar), Hindistan (76,6 milyard dollar), Böyük Britaniya (68,4 milyard dollar) və Rusiyadır (65,9 milyard dollar). Ümumi hərbi xərclərin 62 faizi bu ölkələrin payına düşür. Hesabatda qeyd edilir ki, bütövlükdə, dünyada müdafiə xərcləri ardıcıl olaraq yeddinci ildir artmaqda davam edir. 2021-ci ildə ABŞ-ın hərbi xərcləri 801 milyard dollar təşkil edib ki, bu da 2020-ci illə müqayisədə 1,4 faiz azdır. ABŞ-ın hərbi yükü bir qədər azalıb: 2020-ci ildə ÜDM-in 3,7 faizinə bərabər olmuş bu göstərici 2021-ci ildə ÜDM-in 3,5 faizinə düşüb. ABŞ tərəfindən hərbi tədqiqatların və araşdırmaların maliyyələşdirilməsi 2012-2021-ci illər dövründə 24 faiz artıb, eyni zamanda, elə həmin dövr ərzində silah tədarükünə ayrılan maliyyə vəsaiti 6,4 faiz azalıb. Hərbi təxsisatların həcminə görə dünyada ikinci yer tutan Çin 2021-ci ildə öz silahlı qüvvələrinə təqribən 293 milyard dollar ayırıb ki, bu da 2020-ci ildəkindən 4,7 faiz çoxdur. Çinin hərbi xərcləri 27 ildir ardıcıl olaraq artır. Hindistanın 76,6 milyard dollara bərabər hərbi xərcləri dünyada üçüncü yer tutur. Bu, 2020-ci illə müqayisədə 0,9 faiz, 2012-ci illə müqayisədə isə 33 faiz çox deməkdir. Ölkənin hərbi sənayesini möhkəmləndirməyə çalışan Hindistan 2021-ci il üçün hərbi büdcəyə ayrılan 64 faiz vəsaiti böyük hissəsi yerli istehsal olmaqla silah tədarükünə yönləndirib. Hesabat ilində Rusiya hərbi xərclərini 2,9 faiz artıraraq, bu göstəricini 65,9 milyard dollara çatdırıb. Rusiya büdcədə müdafiə maddəsini üç il ardıcıl şəkildə artırıb, 2021-ci ildə bu xərclər ÜDM-ə münasibətdə 4,1 faizə çatıb. Öz növbəsində, Ukraynanın hərbi xərcləri 2014-cü ildən bəri 72 faiz artıb. 2021-ci ildə bu xərclər 5,9 milyard dollaradək azalsa da, əvvəlki kimi ölkə ÜDM-inin 3,2 faizini təşkil edib. 2021-ci il üçün büdcənin ilkin təsdiqlənməsindən sonra Yaponiya da hərbi xərclərini 7 milyard dollar artırıb. Nəticədə xərclər 2021-ci ildə 7,3 faiz artaraq 54,1 milyard dollar təşkil edib ki, bu da 1972-ci ildən bəri ən yüksək illik artımdır. Avstraliyanın da hərbi xərcləri artaraq, ÜDM-in 4 faizinə, yəni 31,8 milyard dollara çatıb.
2021-ci ildə İranın hərbi büdcəsi dörd il ərzində ilk dəfə olaraq, 24,6 milyard dollaradək yüksəlib. Hərbi təxsisat üzrə Mərkəzi və Qərbi Avropada üçüncü yer tutan Almaniya 2021-ci ildə silahlı qüvvələrinə 56 milyard dollar və ya öz ÜDM-inin 1,3 faizini xərcləyib. Azərbaycan isə ümumi daxili məhsulda hərbi xərclərin ən çox olduğu ölkələrin siyahısında 5-ci yerdədir. Hesabat görə, Azərbaycanın ÜDM-də hərbi xərclər 5,3% təşkil edir. Bu baxımdan, birinci yeri Oman (7,3%), ikinci yeri Küveyt (6,7%), üçüncü yeri Səudiyyə Ərəbistanı (6,6%), dördüncü yeri isə Əlcəzair (5,6%) tutur. Lakin qeyd etmək lazım gəlir ki, Azərbaycan öz təhlükəsizliyi naminə hərbi xərclərini artırmağa məcburdur. Bu xüsusda cari ilin birinci rübünün yekunlarına həsr olunan müşavirədə çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev qeyd edib: “Müharibənin 44 gününün hər günü dərindən təhlil edildi və əlbəttə, bu təhlil bizə imkan verdi ki, biz gələcək ordu quruculuğumuzu real vəziyyətə əsaslanaraq quraq. Bunu nəzərə alaraq yeni silahların, texnikaların alınması da təşkil edilir. Bununla bərabər, müharibədən sonra Müdafiə Nazirliyində struktur islahatları aparılmışdır, struktur dəyişikliyi edilmişdir və bu, ordumuzu daha da gücləndirəcək, daha da müasirləşdirəcək... Öz hesabımıza yaşayan ölkə kimi bundan sonra ordu quruculuğuna, bir daha demək istəyirəm, nə qədər pul lazımdırsa, o qədər də ayıracağıq”. Ümumiyyətlə, müdafiə qabiliyyətini və milli təhlükəsizliyini daim gücləndirən Azərbaycan üçün dövlət büdcəsindən bu sahəyə ayrılan vəsaitin ildən-ilə artırılması hər zaman prioritet olub. Bu, ölkənin hərbi müdafiə qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsinə, Silahlı Qüvvələrin döyüş imkanlarının artırılmasına, maddi-texniki bazasının daha da müasirləşdirilməsinə, bütövlükdə ordu quruculuğunun daim inkişaf etdirilməsinə imkan verib. Hərbi quruculuq, bütün qoşun növlərinin texnika və silah-sursatla təchizatının modernləşdirilməsi, hərbçilərin xidmət şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün hərbi sahəyə ayrılan xərclər artırılıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə hərbi infrastrukturun qurulması, sərhəd mühafizə zolaqlarının yaradılması istiqamətində genişmiqyaslı işlər görülür. Ordunun maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, müasir hərbi texnika və silah-sursatla təchizatı, müdafiə sənayesinin təkmilləşdirilməsi və digər tədbirlərin icrası məqsədilə maliyyə təminatının yaradılması 2022-ci il üçün də dövlət büdcəsinin əsas xərc istiqamətlərindən biridir. Bütün bunlara səbəbə Azərbaycanın həssa regionda yerləşməsi, ölkəmizə qarşı düşməznçilik mövqeyi sərgiləyənlərin mövcudluğudur. Artan hərbi xərclər isə ordunun döyüş qabiliyyətini yüksəldir, onu daha modern hala gətirir.
Ramil QULİYEV
