Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı qələbənin ən vacib nəticələrindən biri regionda erməni faşizminin başının əzilməsi oldu. Məhz bu qələbə erməni faşizmninin miqyasının genişlənməsinin qarşısını aldı, ona sarsıdıcı zərbə vurdu.
Amma Azərbaycan, əldə edilən nəticələrə baxmayaraq, bundan sonra da erməni faşizminə qarşı mübarizəni davam etdirməkdə israrlıdır. Çünki Ermənistanda faşizm ideolgiyası hələ də çiçəklənməkdədir. Erməni faşist Qaregin Njde ilə bağlı real vəziyyət bunun təsdiqidir. İrəvanda faşist Njdenin adını daşıyan küçələrin, meydanların, metro stansiyasının olması, ona böyük abidənin qoyulması onu göstərir ki, erməni faşizmi hələ də yaşayır. Xatırladaq ki, bu məsələyə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev cari ilin yanvarında Gəncə şəhərində səfərdə olan zaman ayrıca toxunub: "Bu adam - erməni faşist Qaregin Njde faşist olub. Bu adam cəllad olub. Bu adam günahsız azərbaycanlıların və ondan sonra İkinci Dünya müharibəsi zamanı sovet ordusunun əsgərlərini, zabitlərini qətlə yetirib. Bu Njde faşistdir və bunu hər kəs bilməlidir. Ancaq Ermənistanda onun qəhrəmanlaşdırılması gedir. Əgər bu, təkcə əvvəlki faşist hakimiyyətlə bağlı olsaydı, dərd yarı idi. Ancaq əfsuslar olsun ki, indiki Ermənistan hakimiyyəti faşistləri təbliğ edir, onları müdafiə edir. Moskvada ermənilərin diaspor təşkilatının xətti ilə bu dözülməz aksiyanın keçirilməsi heç bir çərçivəyə sığmır. Çünki Rusiya özü faşizmin qəhrəmanlaşdırılmasına qarşı gedən mübarizədə ön sıralardadır, Azərbaycan kimi. Bu məsələ ilə bağlı Rusiya tərəfi ilə dəfələrlə fikir mübadiləsi olub. Prezidentlər səviyyəsində, digər vəzifəli şəxslər səviyyəsində, ictimai təşkilatlar səviyyəsində biz həmfikirik. Faşizmin baş qaldırmasına yol vermək olmaz. İkinci Dünya müharibəsinin tarixi ilə bağlı təhrifetmə cəhdlərinə son qoyulmalıdır. Bu siyasət dünyanı uçuruma aparacaq. Faşizmi qəhrəmanlaşdırmaq olmaz”. İndi erməniləri narahat edən odur ki, Azərbaycanın erməni faşizminə qarşı mübarizədə Rusiyanı öz tərəfinə çəkməsi artıq nəticələrini verir. Ermənistanın “Qraparak” nəşri bunu baş nazir Nikol Paşinyanın sonuncu Rusiya səfəri fonuda belə şərh edir: “Putin-Paşinyan danışıqlarının nəticəsi olaraq dərc edilmiş birgə bəyanata əsaslanaraq səfərin nəticələri ilə bağlı müəyyən təhlillər aparmaq mümkündür.
30 maddədən ibarət bu kifayət qədər geniş bəyanat ümumilikdə Rusiyanın maraqlarına uyğundur, lakin bunun Ermənistanın maraqlarına nə dərəcədə uyğun olduğunu söyləmək çətindir. Belə təəssürat yaranıb ki, Ermənistan Paşinyanın Rusiyaya rəsmi səfərə dəvət edilməsi və Novo-Oqaryovo iqamətgahına buraxılması ilə kifayətlənib. Artıq bəyanatla bağlı qiymətləndirmələr olub, təbii olaraq bir neçəsini ayırmağa çalışacağıq ki, bu da, fikrimizcə, tamamilə fərqli şərhlərə səbəb ola bilər.
Beləliklə, bəyanatın 9-cu bəndində deyilir ki, Putin və Paşinyan bir sıra ölkələrin birtərəfli məhdudiyyətlər tətbiq etməsindən narahat olduqlarını bildiriblər. Onlar ərzaq, enerji təhlükəsizliyi, logistika və s. daxil olmaqla, bu məhdudiyyətlərin yaratdığı çətinlikləri aradan qaldırmaq üçün birgə işləmək niyyətlərini ifadə ediblər. Özlüyündə aydındır ki, burada söhbət ABŞ və Avropa İttifaqının, yaxud ümumiyyətlə, rus terminologiyası ilə desək, “kollektiv Qərb”in Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalardan gedir. Əslində, İrəvan anti-Rusiya sanksiyaları prosesini tənqid edir və Rusiyaya, belə demək mümkünsə, o sanksiyalar nəticəsində yaranan çətinliklərin öhdəsindən gəlməkdə, yəni həmin sanksiyalardan yan keçməkdə kömək etməyə razıdır. Paşinyanın bu müddəa ilə ölkəsini risqə imza atması çox təəccüblüdür, çünki, məsələn, Qərbin Ermənistana qarşı tətbiq etdiyi kiçik bir sanksiya belə Ermənistan iqtisadiyyatını, hətta Ermənistan dövlətçiliyini məhv edə bilər. Bəyanatın 12-ci bəndində keçmişə vahid münasibətin qorunması, İkinci Dünya müharibəsinin nəticələrinə nəzər salınması və tarixin saxtalaşdırılmasına qarşı birgə mübarizədən, o cümlədən irqçilik, ksenofobiya və neonasizmə qarşı birgə mübarizənin artırılmasından bəhs edilir. Neonasizmin təminatlarına xüsusi diqqət yetirilməlidir. Rusiya bu məsələyə çox həssas yanaşır və məsələn, Qaregin Njdeni Rusiyada nə az, nə çox faşistlərlə əməkdaşlıq etmiş şəxs hesab edirlər, onu ukraynalı Stepan Bandera ilə müqayisə edirlər. Aylar əvvəl Rusiyada Njde haqqında filmin nümayişkaranə şəkildə qadağan edilməsi də bunun sübutlarından biridir və ən sonuncusu rusiyalı politoloq Modest Kolerovun yazısıdır. O, yazıda Njdeni birbaşa hitlerçi adlandırır. Beləliklə, bu bəyanata görə, Nikol Paşinyan Rusiyanın himayəsi altında Qaregin Njdeni neonasist və ya hitlerçi hesab edərək ona qarşı mübarizəyə başlayacaq”. Beləliklə, məsələ ilə bağlı rus cəmiyyətinin nümayəndələri də Azərbaycanın mövqeyinin haqlı olduğunu qəbul edir. Erməni faşizminin sıradan çıxarılması, bunun daha bir real göstəricisi olaraq Njdenin heykəlnin sökülməsi və bu müstəvidə digər addımlar Rusiya üçün də olduqca vacibdir. Əks təqdirdə Rusiya perspektivdə hansı problemlərlə üzləşəcəyini yaxşı bilir.
Samirə SƏFƏROVA
