Ermənilərin Qarabağa gəlmə olduğunu sübut edən sənədlərin hamısı əlimizdədir. Onların nəinki Qarabağ, bütövlükdə Cənubi Qafqaza köçürülmə olduğu bu sənədlərdə əks olunur. Ermənilər dəfələrlə bu sənədləri saxtalaşdırmağa çalışsalar da, buna müvəffəq ola bilməyiblər. Çünki bu mümkün olmayıb.
Dünya Azərbaycanlılarının Zəfər Qurultayından sonra tarixçilər yeni təkliflər irsəli sürürlər. Qeyd edirlər ki, Kürəkçay yeganə müqavilədir ki, Rusiya imperiyası öz imzası ilə Qarabağ xanlığının və onun sahib olduğu torpaqların Azərbaycana aid olduğunu qəbul etmiş olub. Tarixçilər təklif edirlər ki, bu baxımdan Kürəkçay müqaviləsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması çox vacibdir. Ermənilərin Qarabağa gəlmə olduğu, bu müqavilədə ermənilərin adının keçmədiyi dünyaya çatdırılmalıdır. Bu baxımdan diaspor təşkilatlarımız çox iş görə bilərlər.
Kürəkçay müqaviləsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına ehtiyac varmı, bu bizə nə qazandırar?
Boran Əzizli: “Kürəkçay müqaviləsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması çox vacibdir”
Bu ideyanı irəli sürənlərdən olan tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Boran Əzizli bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu olduqca vacib bir məsələdir. “...Ölkə rəhbəri xüsusilə qeyd etdi ki, ermənilər Qarabağda yerli əhali olmayıblar. Əgər ermənilər Qarabağda ta qədimdən yaşamış olsaydılar, türk xalqının qatı düşməni Sisianov 1805-ci ildə Kürəkçay müqaviləsini oradakı məliklərlə bağlayardı. Amma Sisianov müqaviləni məhz Qarabağın yeganə hakimi İbrahimxəlil xanla imzaladı. Bu məqam Qarabağ və ətrafının azərbaycanlılara məxsus olduğunu təsdiqləyir. Kürəkçay yeganə müqavilədir ki, Rus imperiyası öz imzası ilə Qarabağ xanlığının və onun sahib olduğu torpaqların Azərbaycana aid olduğunu qəbul etmiş oldu. O baxımdan Kürəkçay müqaviləsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması çox vacibdir. Diasporamız bu işdə xüsusi fəallıq nümayiş etdirməlidir. Cənab Prezidentin Gülüstan və Türkmənçay müqavilələrini xatırlatması da önəmlidir. Rus-Qacar savaşları xalqımızı, millətimizi ikiyə böldü. Türkmənçay müqaviləsinin 15-ci maddəsinə əsasən ermənilərin Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi prosesinə başlandı. Ona görə təsadüfi deyil ki, tarixi ədəbiyyatda ermənilər “Türkmənçayın övladları” kimi dəyərləndirilir. Ermənilər özləri də İrandan Azərbaycan torpaqlarına köçürülərkən bildirirdilər ki, “şahın çörəyindənsə, rusun otunu yemək yaxşıdır”. Ermənilər daim ruslara arxalanıb, amma zaman-zaman da onlara xəyanət ediblər. Ermənilərin satqınlığı hamıya məlumdur...”
Qasım Hacıyev: “Kürəkçay müqaviləsinin mətnini ayrı-ayrı dillərə tərcümə edib beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaqda fayda var”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev də bizimlə söhbətində bildirdi ki, nəinki Kürəkçay müqaviləsinin, eləcə də digər sənədlərin təbliğ edilməsinə ehtiyac var. “Kürəkçay müqaviləsində də, ondan sonra bağlanan müqavilələrdə, aparılan danışıqlarda da ermənilərin rolu olmayıb. Yalnız XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti yaranan dövrdə Bakı Sovetində və sairdə ermənilər çoxaldı və bolşeviklərin təhriki və köməyi ilə onlar Azərbaycan torpaqlarının taleyinin" həll" olunmasında iştirak etdilər, Qarabağı "erməni ərazisi" elan etdilər. Hətta Qarabağı Ermənistana birləşdirməyə cəhd göstərdilər. Amma ona qədər olan heç bir müqavilədə, heç bir danışıqda erməni adı yoxdur. O cümlədən, nə Kürəkçay müqaviləsinin imzalanmasında ermənilər iştirak edib, nə də o müqavilədə adları keçib. Çünki həmin dövrdə Qarabağda ermənilər yaşamırdı. Bu müqavilədə Qarabağın Azərbaycan ərazisi, torpağı olduğu təsdiqlənib. Hesab edirəm ki, Kürəkçay müqaviləsinin mətnini ayrı-ayrı dillərə tərcümə edib beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaqda fayda var. Çünki bu sənəd ermənilərin Qarabağda yerli əhali olmadığını təsdiqləyir. Doğrudur, ermənilər bütün rəsmi sənədləri, o cümlədən də Kürəkçay müqaviləsini təhrif edib. Ermənilər Sovetlər dövründə neçə illər həm Kürəkçay, həm də Türkmənçay müqavilələrini təhrif etməyə cəhdlər göstərdilər. Yalandan iddia edirdilər ki, guya Kürəkçay "Qarabağ məlikləri", yaxud "erməni məlikləri" ilə Rusiya arasında bağlanıb. Buna çox saxtakarcasına yanaşaraq, belə yanlış çıxışlar etdilər. Hətta Kürəkçay və Türkmənçay müqavilələrinin yubileylərini keçirmək üçün cəhdlər göstərdilər. Bu cür böhtanlar atıblar. Amma bu gün onlar istəsələr də Kürəkçay müqaviləsini təhrif edə bilmirlər, çünki orada açıq göstərilir ki, Qarabağ xanı İbrahim xanla İmperator adından Sisianov müqavilə bağlayıb. Özü də o müqavilə yox, traktat adlanır. Çox maraqlıdır ki, çox xüsusi bir yeri olan, fərqli bir sazişdir. O nə sülh müaviləsidir, nə də başqa sənəd. Qarabağ xanlığı müstəqil feodal dövlət idi, Rusiyada ayrı dövlət, imperiya idi. Bu iki dövlət arasında bağlanan traktatdır, onun da maddələrindən görsənir ki, söhbət müstəqil dövlətdən gedir".
Q.Haciyevin sözlərinə görə, müstəqil Qarabağ xanlığı Azərbaycan dövlətlərindən biri kimi Rusiya ilə bu müqaviləni imzalayıb. Q. Hacıyev qeyd etdi ki, İbrahim xan öldürüldükdən sonra Rusiya imperiyası traktatdan kənara çıxaraq Qarabağ xanlığını öz müstəmləkəsi kimi idarə etməyə çalışıb və nəhayət 1822-ci ildə sonuncu Qarabağ xanını hakimiyyətdən salaraq xanlığı ləğv edib: “Mənə elə gəlir ki, o dövrün tarixində olan hadisələri də, o dövrə aid olan xəritələri də, müqavilələri də xarici dillərdə çap etmək, yaymaq lazımdır ki, bunları ermənilər saxtalaşdıra bilməyib. Bunu dünya ictimaiyyəti görüb bilməlidir”- deyə Q.Hacıyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
