Məlum olduğu kimi, ABŞ prezidenti Cozef Bayden prezidentliyi dövründə ikinci dəfə qondarma “erməni soyqırımı” ifadəsini işlətdi. Özü də Bayden ilk ABŞ prezidentidir ki, bu ifadəni işlədir və özü də bu ikinci dəfədir.
Ötən il ilk dəfə bu ifadəni işlətdi və bu il onu yenidən təkrarladı. 2020-ci ildə Birləşmiş Ştatlarda prezident seçkisi kampaniyasında Bayden erməni lobbisinə seçiləcəyi halda qondarma “soyqırım” ifadəsini işlədəcəyini vəd vermişdi. Ancaq o zaman bu o qədər də ciddi qarşılanmadı. Çünki zatən ABŞ-da keçirilən prezident seçkilərində ermənilərə bu yöndə vədlər verilir. Lakin seçkidən sonra ABŞ-ın dövlət maraqları önə keçdiyi üçün prezidentlər bu ifadəni işlətmirdilər.
Ancaq məlum olduğu kimi, Bayden prezident seçiləndən sonra belə olmadı. O, əvvəlki ənənəni bir növ pozdu. Belə görsənir ki, onun prezidentliyi dövründə bu bir 5 il davam edə bilər. Baydendən sonra prezident olanların bu addımı atıb-atmayacaqlarına zəmanət yoxdur. Ancaq o da var ki, “pis nümunə yoluxucu olur” deyiblər. O mənada ki, ondan sonra gələn prezidentlərin bunu davam etdirəcəyi ehtimalı var. Yəni gözləmək olar ki, bundan sonra bu, Birləşmiş Ştatlar prezidentləri üçün saxta “genosidi” tanımaq pis bir ənənəyə çevrilə bilər. Gələcəkdə Baydendən sonrakı prezidentlər də bunu edə bilər. Ona görə də ABŞ prezidentlərinin dilindən bu saxta “genosid”in etirafı siyasətinin ənənəyə çevrilməsinin qarşısını almaq üçün, başda Türkiyə olmaqla, türk dünyası nə kimi bir strategiya üzərində işləməlidir? O mənada ki, bunun qarşısını alsınlar və bu proses dayansın. ABŞ prezidentləri bunu bir yanlış mövqe olaraq qəbul edərək kənara qoysunlar.
“Hansısa türkdilli dövlət başçısı Ermənistana səfər edirsə, o zaman qondarma “soyqırım” abidəsini ziyarət etməkdən imtina etməlidir”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Elşən Manafov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Prezident Bayden hələ seckiqabağı kampaniyası vaxtı bununla bağlı vədlər vermişdi. Daha sonra o, bu məsələyə rəsmi münasibət bildirən ABŞ-ın ilk prezidenti oldu. Hərçənd, 1981-ci ildə sabiq prezident Ronald Reyqan da Holokost hadisələrini anarkən onları 1915-ci ilin məlum hadisələri ilə müqayisə edərək ilk dəfə soyqırım ifadəsini işlədib. Bundan başqa, 2019-cu ildə ABŞ-da Konqres və onun yuxarı palatası olan Senat da bu hadisələrə ermənilərin soyqırımı kimi qiymət verib. Bundan əlavə, ABŞ-da 49 ştat və Kolumbiya federal mahalı da bu hadisələrin soyqırım olduğunu bəyan edib. Avropa İttifaqı, Rusiya, Kanada, Braziliya və digər dövlətlər də bu hadisələrə məhz bu rakursdan qiymət veriblər. Əlbəttə, ölkənin siyasi istibleşməntləri tərəfindən 1915-ci ilin hadisələrinə olan bu sayaq münasibət erməni diasporasının məqsədəyönümlü və uzun müddət apardıqları lobbiçilik siyasətinin əməli nəticəsidir. Lakin burada Türkiyə, onun dövlətçiliyi, həyata keçirilən siyasətə qərəzli mövqe və baxışların olması da birmənalıdır. Qərb dunyası uzun müddət Şərqin müsəlman xalqları və ölkələrinə, Asiya və Afrikanın müstəmləkə boyunduruğundan qurtulmağına qarşı olub. İfrat neomüstəmləkəçi mövqe sərgilədiklərinə baxmayaraq, 107 il əvvəl baş vermiş hadisələrə siyasi don geyindirməyə çalışırlar”.
Politoloq hesab edir ki, Türkiyənin artan rolundan narahat olduqları üçün saxta “erməni soyqırımı” məsələsini gündəmdə saxlamağa çalışırlar: “Son 20 ildə Türkiyənin istər regional, istərsə də qlobal müstəvidə sərgilədiyi mövqe, onun ABŞ-ın yeni dunya nizami və "idarə olunan xaos" doktrinası ilə əlaqədar məsələlərə fərqli baxış Qərbi narahat edir. Türkiyə prezidenti Ərdoğanın dünya birliyinə, əslində isə məlum güclərə ünvanlanmış "dünya 5-dən iridir" kimi çağırışları bu dövlətə qarşı qlobal güclər tərəfindən təhdid və təzyiqlərin güclənməsinə səbəb olub. Gülənçilər vasitəsilə Ərdogan iqtidarını hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq, Türkiyəni parçalamaq və ondan qopacaq torpaqlar hesabına Kürdüstan layihəsini reallaşdırmaq üçün vaxtəlif variantları işə saldılar. Türkiyənin Rusiyaya yönəlik sanksiyalara qoşulmaması müəyyən dairələri narahat edir. Türkiyə Ukraynada dünyanın yeni geosiyasi konturlarını cızmağa çalışan qlobal maliyyə mərkəzlərini qane etmir. Odur ki, bu sayaq təzyiq formalarına gedirlər. Lakin butun bunlar, o cümlədən 1915-ci ilin hadisələrinə görə Osmanlını ittiham etmək, genosid siyasətinin həyata keçirilməsi barədə bəyanatlar vermək hüquqi əhəmiyyət və status kəsb etmir. Türkiyə üçün hüquqi presedent və ya hər hansı öhdəçilik yaratmır. Türkiyəyə qarşı bu sayaq hərəkətlərə yol verənlər isə anlamalıdır ki, bütun bunlar Türkiyədə antiqərb ovqatını gücləndirir. Bununla yanaşı, Türkiyəni antiqərb mövqeyində duran dövlətlərlə əməkdaşlığını gücləndirməyə və genişləndirməyə sövq edir. Türkiyənin Rusiya, İran, Çin, Pakistanla münasibətlərinin çagdaş durumu, onun Turk və İslam dünyasında olan nüfuzu, bu dövlətlərlə logistika, iqtisadiyyat, ticari, enerji və hərbi təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı maraqlara söykənən siyasəti bu təhdidləri aradan qaldıracaq. Təbii ki, saxta “erməni soyqırımı” məsələsi həm də türk dünyasına yönəlik bir təhdiddir. Bunu önləmək üçün bütün türkdilli dövlətlər vahid mövqedən çıxış etməlidir. Hansısa türkdilli dövlət başçısı Ermənistana səfər edirsə, o zaman qondarma “soyqırım” abidəsini ziyarət etməkdən imtina etməlidir. Türkdilli dövlətlər arasında inteqrasiya dərinləşdikcə, bu məsələdə vahid mövqedən çıxış etmək imkanları artacaq. Bunun üçün də vahid konsepsiya, ardıcıl siyasət olmalıdır”.
Politoloq onu da əlavə etdi ki, yalnız o halda uğur əldə etmək olar.
Vidadi ORDAHALLI
