Postmünaqişə dövründə Azərbaycanın sülh planlarını qəbul etməyən Ermənistan elə bu fonda sosial-iqtisadi tənəzzülünün yeni mərhələsini yaşayır. Bunu şərtləndirən səbəb Ermənistanın xaricdən, o cümlədən Rusiyadan asılılıq səviyyəsinin yüksək olmasıdır. Getdikcə şiddətlənən Rusiya-Ukrayna savaşı bu mənada Ermənistan üçün də ciddi problem yaradıb.
Bununla bağlı Ermənistanın “Hayeli” nəşri yazır ki, Rusiyadan Ermənistana həm ixrac, həm də pul köçürmələri azalmağa başlayıb. Bu da ölkə üçün ciddi problemdir: “2018, 2019, 2020 və 2021-ci illərdə fiziki şəxslərin Rusiyadan Ermənistana göndərdiyi pul köçürmələrinin orta illik məbləği 850 milyon dollar təşkil edib. Amma Ukraynadakı müharibə səbəbindən bu il Rusiyadan Ermənistana pul köçürmələri 50% azala bilər. Ermənistanın Rusiya ilə iqtisadi əlaqələri həm idxal, həm də ixrac baxımından çox yaxın və müxtəlifdir. 2021-ci ildə Ermənistandan Rusiyaya ixracın həcmi 800 milyon dollar təşkil edib. Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra bu qısa müddət ərzində bir çox erməni ixracatçıları Rusiya rublunun dəyərdən düşməsinə görə itki veriblər. Hazırda Ermənistanda Rusiyaya idxal üçün ciddi logistik problemlər mövcuddur”. Bu vəziyyətdən çıxış yolu kimi isə Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə kimi qonşuları ilə münasibətlərini normallaşdırması vacib hesab edilir. Elə Ankara Hacı Bayram Vəli Universitetinin professoru Kürşad Zorlu da məsələyə bu prizmadan yanaşır: “Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın Antalya Diplomatiya Forumunda iştirakı 2008-ci ildən bəri Ermənistandan Türkiyəyə edilən ilk yüksək səviyyəli səfər idi. Mirzoyan Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasını, sərhədlərin açılmasını və diplomatik münasibətlərin yenidən qurulmasını istədiklərini qeyd etdi. O, eyni zamanda, aparılan araşdırmaların, sorğuların nəticələrinin də bu istiqamətdə olduğunu bildirdi. Lakin Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərinin normallaşması həm də İrəvan və Bakı arasında yekun sülh müqaviləsinin imzalanmasına gedən proseslərin inkişaf istiqamətindən asılıdır. Yalnız Qarabağdakı separatçı ünsürlərin tamamilə çıxarılması və Zəngəzur dəhlizinin açılması bölgədə dayanıqlı sülh və sabitlik mühitinin formalaşmasına imkan yarada bilər”. Ekspert “axar.az”a açıqlamasında Rusiyaya qarşı sanksiyaların Ermənistana da öz təsirini göstərməyə başladığını bildirib: “Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyaları onun iqtisadiyyatı ilə bağlı olan digər ölkələrə də öz təsirini göstərəcək. Bunlardan biri də Ermənistandır. Ermənistan eyni zamanda Rusiyanın lider olduğu Avrasiya İqtisadi İttifaqının üzvüdür. Erməni dramı son günlərdə ABŞ dolları qarşısında 10 faizə yaxın dəyər itirib. Ölkə qida təminatı məsələsində Rusiyaya bağlıdır. Belə ki, Ermənistan ölkədə istehlak olunan taxılın 70 faizini xaricdən idxal edir ki, bunun da 99 faizi Rusiyadan alınır. Rusiya bir neçə gün əvvəl Avrasiya İqtisadi İttifaqı ölkələrinə taxılın ixracını dayandırdı. Sözügedən şərtlər və Xankəndidəki separatçıların vəziyyəti də Ermənistanı daha çətin problemlərlə üzləşdirəcək. Artıq oradakı erməni əhalisinin sayı azalır. Üstəlik, beş illik müddət bitdikdən sonra Laçın dəhlizi ancaq Zəngəzur dəhlizi açıq olarsa yaşamaq hüququ qazanacaq. Digər tərəfdən, Ukrayna müharibəsinin başlaması və Rusiyanın enerji sektoruna sanksiyalar Azərbaycanın imkanlarını genişləndirə bilər. Burada rəsmi İrəvan iki əsas məqamı diqqətdən qaçırmamalıdır: Birincisi iqtisadi problemlərin dərinləşməsi, ikincisi də yeni enerji və nəqliyyat xətlərinin önə çıxmasıdır. Hər iki halda da bölgənin bütün imkanlarından istifadə məsələsi kritik şəkildə gündəmə gələcək. Dolayısı ilə Ermənistan hökuməti Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması prosesini baltalamaqdan və sərhəddə, həm də Qarabağda təxribat törətməkdən əl çəkməsə, iqtisadi baxımdan ağır sınaqla üzləşəcək”.
Rusiyanın “Nezavisimaya qazeta” mətbu orqanı isə yazır ki, əslində, Kremlin bundan sonra da Moskvaya münasibəti sərt olacaq, iqtisadi bağlar daha da zəifləyəcək. Çünki Ermənistan indiki çətin durumda Rusiyaya xəyanət edir: “Rusiyanın Qərb ölkələrinin sanksiya zərbələrinə müqavimət göstərdiyi bir vaxtda onun ənənəvi tərəfdaşlarından biri olan Ermənistan Qərblə münasibətlər qurmağa can atır. KTMT üzvü olan Ermənistan lideri bu strukturun aparıcı qüvvəsi olan Rusiyaya zərbə endirmək üçün Ukraynaya silah ötürən Fransaya gedib. Fransada Paşinyanı xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan, səhiyyə naziri Anahit Avanesyan, ərazi idarəetmə və infrastruktur naziri Qnel Sanosyandan ibarət heyranedici nümayəndə heyəti müşayiət edib. İki ölkə hökumətlərinin nümayəndələri müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı və genişləndirilməsi məsələlərini müzakirə ediblər. Yəni Ermənistanla Fransa arasında yaxınlaşma istəyi var, bu da təəccüblü deyil, çünki həmin Qərbi Avropa ölkəsində kifayət qədər böyük, 500 minə yaxın erməni diasporu var. Paşinyanın Rusiyaya münasibəti əvvəldən Kremldə narahatlıq doğurmuşdu, o lap əvvəldən qərbyönlü siyasətçi hesab olunurdu, geosiyasi nəticələrdən qorxaraq Rusiya ilə münasibətləri saxlamalı idi. Paşinyan indiki vəzifəsinə gələnə qədər özünə çoxlu “azadlıqlar” verib. Məsələn, 2013-cü ildə deputat kimi o, Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzvlüyünün əleyhinə səs verib və bəyan edib ki, həmin təşkilata üzvlük Ermənistanın suverenliyini poza bilər, milli təhlükəsizlik maraqlarına uyğun deyil. 2016-cı ildə o, Qafqazda birgə regional hava hücumundan müdafiə sisteminin yaradılmasına dair Rusiya-Ermənistan sazişinin əleyhinə səs verib. O deyirdi ki, Ermənistan öz sistemini yaratmalıdır: “Rusiya Ermənistanın təhlükəsizliyinin real təminatçısı sayıla bilməz. Rusiya ilə belə bir razılaşma yalnız təhlükəsizliyin gücləndirilməsi illüziyası yaradır”. Paşinyanın 2018-ci il inqilabının Moskvaya qarşı yönəlmədiyi, Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqından çıxmasına çalışmadığı barədə sonrakı açıqlamaları Moskvanı heç bir şəkildə sakitləşdirməyib. Paşinyan qeyd edib ki, Ermənistan hökuməti Fransa biznesinin Ermənistan bazarında təmsilçiliyinin genişləndirilməsində maraqlıdır. Makron, öz növbəsində, Fransanın Ermənistanla iqtisadi və humanitar sahədə əlaqələrin dərinləşdirilməsinə hazır olduğunu və maraqlı olduğunu vurğulayıb. Rusiyanın diplomatik-iqtisadi qüvvələrinin sanksiyalara qarşı durmağa yönəldiyi bir vaxtda Paşinyan növbəti dəfə Kremllə Qərb arasında manevr etməyə çalışır. Üstəlik, iki kresloda oturmaq istəyi artıq Ermənistana mənfi təsir göstərib və indiki əsəbi geosiyasi vəziyyətdə bu, Ermənistanın xarici siyasəti üçün fəlakətli ola bilər, çünki Kreml müttəfiqinin Qərb nümayəndələri ilə ayrı-ayrılıqda təmaslarına imkan verməyəcək”.
Nahid SALAYEV
