Son günlər Qarabağda vəziyyətin gərginləşməsi haqda xəbərlər yenidən xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Bu arada bəlli olub ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken və Kanada hökumət başçısı Castin Trüdoya zəng edərək bu məsələni müzakirə edib.
Bunlar o vaxta təsadüf edir ki, Azərbaycan Ermənistana beş maddəlik sülh təklifi verib. İrəvan isə Bakıya cavabında sülh danışıqları üçün Minsk Qrupuna müraciət etdiyini bildirdi. Buna paralel olaraq da erməni tərəfi Rusiya sülhməramlılarının nəzarət etdiyi Azərbaycan ərazilərində atəşkəsi pozmaqda davam edir.
Erməni mediası isə bildirir ki, hadisələrin bu səpkidə inkişafı Qarabağ ermənilərinin özünün sonunu gətirə bilər. Ermənistanın “Hayeli.am” nəşri bu xüsusda yazır: “Azərbaycanlı hakerlər bu günlərdə Qarabağdakı qurumun “parlament”inin “Facebook” səhifəsini sındıraraq orada Azərbaycan bayrağını yerləşdiriblər. Azərbaycanlı hakerlər yazı yerləşdirib, Əsgəranda yaşayan bütün erməniləri 168 saat ərzində Əsgəranı tərk etməyə çağırıblar. Ümumiyyətlə, Qarabağdan gələn xəbərlər çox narahatedicidir. Son günlər Pirlər, Fərrux və Xanabad kəndləri istiqamətində atəşkəs rejimi pozulmaqda davam edir. Qarabağ ətrafında gedən proseslər getdikcə daha təhlükəli həddə çatır. Bu gedişlə Azərbaycanın fəaliyyətləri daha təhlükəli xarakter ala, hərbi əməliyyatlara çevrilə bilər. Baş Qərargahın keçmiş rəisi, general-polkovnik Movses Hakopyan belə bir təhlükə barədə xəbərdarlıq edib: “Yaxın vaxtlarda Ermənistan və Qarabağdakı təmas xətlərində hərbi əməliyyatlar gözlənilir. İstiqamətlər Zəngəzur, Basarkeçər, Tavus olacaq, başqa istiqamətdə olması da istisna edilmir”. Ermənistan hakimiyyəti hələlik bu olduqca təhlükəli gedişlərə impotentlik həddində neytrallıqla reaksiya verir. Hökumətin son iclasında Nikol Paşinyan Qarabağda narahatlıq doğuran hadisələrin başladığını açıqlayıb, lakin qiymət vermək istəməyib. Görünür, İlham Əliyevi qəzəbləndirmək istəmir”. Erməni hərbi ekspert Karen Vrtanesyan isə iddia edir ki, Ukraynada bu qeyri-müəyyənlik nə qədər uzun sürərsə, Azərbaycanın addımları bir o qədər gözlənilməz və qətiyyətli olacaq. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda, hətta sadə vətəndaşlar arasında belə, Ukraynanın hərəkətləri ilə bağlı böyük həyəcanın olduğu açıq-aşkar görünür: “Azərbaycan ordusunun Qarabağda yeni cəmləşmələrinin nə olduğunu deyə bilmərəm, öz gözlərimlə görməmişəm, amma o cəmləşmə varsa, bir gün bu, döyüşə çevrilə bilər”. Vrtanesyan 44 günlük müharibədən sonra Ermənistan və Azərbaycanın hərəkətlərinin tamamilə fərqli olduğunu vurğulayıb.
Erməni politoloq Alen Gevondyan isə vurğulayır ki, Azərbaycanın başlatdığı proses çox məntiqlidir. Məsələ ilə bağlı Alen Gevondyan onu da qeyd edib ki, nə Qərb ölkələri, nə də Türkiyə Azərbaycanın yürütdüyü siyasətin əleyhinədir: “İndiki Ermənistan hakimiyyəti anti-Qarabağ hakimiyyətidir. Əvvəlcə populizm və psixoloji manipulyasiyalarla özlərini Qarabağın mərkəzi kimi göstərməyə çalışdılar. Halbuki, dövlətin institusional olaraq parçalanması, köhnəlməsi, mümkün müharibəyə hazırlaşmaması, eləcə də müqavimət potensialının məhv edilməsi istiqamətində atılan addımlar tamam başqa reallığı sübut etdi”. Erməni politoloq vurğulayıb ki, bütün proses Ermənistan hakimiyyətinin anti-Qarabağ, ümumiyyətlə antierməni dəyərlərinə uyğundur. Ekspertlər isə qeyd edir ki, Ermənistanın pozuculuq fəaliyyətinə son verməsi, region dövlətləri ilə dinc yanaşı yaşama prinsiplərinə əsasən davranması sülh üçün mühüm şərtlərdən sayılır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan tərəfi rəsmi İrəvanı düşdüyü qeyri-müəyyənlikdən xilas etmək üçün ona 5 maddədən ibarət təklif təqdim edib. Azərbaycan tərəfi bu addımı ilə xoş niyyətlərini Ermənistan və beynəlxalq ictimaiyyətə açıqlayır. Rəsmi Bakı bununla həm də beynəlxalq hüquqa hörmətini bir daha sərgiləyir. İrəli sürülən təkliflər də dövlətlərarası münasibətlərin normallaşması üçün atılan vacib addımlardan sayıla bilər. Bunun əksinə getməklə Ermənistan özünü və Qarabağda qalan erməniləri təhdid altına atır. Elə bundan irəli gəlir ki, Qarabağda qalan azsaylı ermənilər son günlərdə Azərbaycanın antiterror əməliyyatlarına başlaya biləcəyinə dair yayılan xəbərlər fonunda bu yerləri tərk etməyə daha çox can atırlar. Hətta məlumatlara əsasən, Qarabağdan ermənilərin yeni köç dalğası da başlayıb. Revanşist mövqedən çıxış edən ermənilərin yanaşmaları da bu prosesi tətikləyir. Ermənistan parlamentinin insan hüquqlarının müdafiəsi və ictimai məsələlər komissiyasının sədri Taquhi Tovmasyanın dedikləri bunun təsdiqidir: “Əlbəttə, sülhə doğru addımların atılması ümumən müsbət qarşılanır, lakin Ermənistan hökuməti hakimiyyətin sahibi olan xalq üçün aşağıdakı məsələlərə aydınlıq gətirməlidir: 1.Ermənistan hökuməti suverenlik, ərazi bütövlüyü, sərhədlərin toxunulmazlığı və bir-birinin siyasi müstəqilliyinin tanınması prinsipinin Qarabağla və ya Qarabağ olmadan həyata keçirilməsini necə və hansı sərhədlər daxilində nəzərdə tutur? 2.Bir-birinin ərazi bütövlüyünün tanınması halında Rusiyanın Qarabağdakı sülhməramlı missiyasından nə gözlənilir? 3.Son zamanlar haqqında çox danışılan sərhəd yaşayış məntəqələrini və ümumiyyətlə (o cümlədən Tavus bölgəsi da daxil olmaqla) anklavları hansı aqibət gözləyir? 4.Hansı sənədlə, hansı xəritələr əsasında demarkasiya və delimitasiya aparılması nəzərdə tutulur? 5.Kommunikasiya yollarının açılması o deməkdir ki, Ermənistan sərhədləri daxilində hər hansı yola nəzarət Ermənistandan olmayan qüvvələr tərəfindən həyata keçiriləcək? P.S.Sualları Nikol Paşinyana yazılı şəkildə də göndərmişəm”.
Samirə SƏFƏROVA
