Rəsmi İrəvanın Bakının Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı beş bənddən ibarət təklifinə cavabını şərh edən Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan deyib ki, onlar üçün Qarabağ münaqişəsi ərazi məsələsi deyil: “Erməni tərəfi üçün prinsipial və əsas məsələ Qarabağ ermənilərinin hüquq və azadlıqlarına dəqiq zəmanət və Dağlıq Qarabağın statusunun yekun dəqiqləşdirilməsidir. Bizim üçün Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ərazi məsələsi deyil, hüquq məsələsidir”. Mirzoyan onu da əlavə edib ki, Ermənistan tərəfi bu məsələni nəzərə alaraq Azərbaycanın təklifinə cavab verib.
Görünən odur ki, Ermənistan Dağlıq Qarabağla bağlı taktikanı dəyişir. İndiyə qədər Qarabağa ərazi iddialarının predmeti kimi baxan ermənilər diplomatik ritorikanı dəyişiblər. Çünki başa düşürlər ki, 44 günlük müharibə nəticəsində Azərbaycan bütün dünyaya ərazi iddialarının əsassızlığını və perspektivsizliyini sübut etdi. Ermənilər yaxşı anlayır ki, Qarabağ məsələsi deyilən mövzunu yeni mərhələyə çıxarmaq,gələcək nəsillərə ötürmək, beynəlxaq gündəmdə saxlamaq üçün onun ideoloji-diplomatik təqdimatnı dəyişməlidirlər. O başqa məsələdir ki, buna nail ola biləcəklər, ya yox. Ancaq bu boyda həngamədən sonra təzədən qalxıb dünyaya necə deyə bilərlər ki, Dağlıq Qarabağ ya bizə verilməli, ya müstəqil olmalı, ya da Azərbaycanın tərkibində qalmamalıdır. Bütün bunlar onların uduzduqlarını başa düşdükləri anlamına gəlir. Onların məntiqinə görə, bundan sonra Qarabağ mübahisəsini ərazi deyil, hüquq mübahisəsi kimi təqdim etmək nisbətən daha perspektivli ola bilər. Konkret desək, ermənilər "bizim üçün ərazi yox, erməni toplumun hüquqarı mövzusu daha vacibdir" mövqeyinə gəldilər. Daha doğrusu, Azərbaycan onu belə mövqeyə məcbur duruma saldı. İndi vacib olan odur ki, ermənilərin Minsk Qrupu həmsədrləri formatını yeni hüquqi mübahisənin əsas platforması kimi gündəmə qaytarmaq niyətlərini pozaq.
“Lakin “status” məsələsinin Qarabağ ermənilərinə zəmanət kimi verilməsinin mümkünsüzlüyünü yaxşı bilirlər”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən “SƏS” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Bəhruz Quliyev hesab edir ki, bütün bunlar İrəvanın reallıqlarla barışması anlamına gəlir: “Əvvəlcə deyim ki, bu gün Ermənistan tərəfinin danışıqları “status” məsələsinə tərəf yönəltmək cəhdləri onların digər məqsədlərini ortaya çıxarır. Daha dəqiq desək, Ararat Mirzoyan son ümidlərini bu istiqamətdə istifadə etməyə çalışır. Lakin “status” məsələsinin Qarabağ ermənilərinə zəmanət kimi verilməsinin mümkünsüzlüyünü elə Ermənistanın özündə də yaxşı bilirlər. Məhz bu baxımdan, “hüquqi məsələ” kimi ortaya atılan həmin fikrin rəsmi Bakı tərəfindən rədd ediləcəyi və buna qədər də edildiyi əslində İrəvana çoxdan məlumdur. Qarabağ ermənilərinin sonrakı taleyi ilə bağlı Azərbaycanın dövlət rəhbərliyi dəfələrlə öz mövqeyini ifadə edib və vurğulanıb ki, onlar da ölkəmizin digər vətəndaşları kimi bütün tamhüquqlu səlahiyyətlərə malik olacaqlar. Və bu yerdə sual yaranır: Azərbaycan çoxmillətli, tolerant ölkədir və xalqlar milli mənsubiyyətlərindən asılı olmayaraq bərabərhüquqlu, sərbəst, azad həyat sürürlər, dövlət qurumlarında, müxtəlif vəzifələrdə təmsil olunurlar və s. Əgər belədirsə, ermənilərin onlardan hansı üstünlükləri ola bilər? Axı bu kimi ayrıseçkilik məsələsini qabartmaqla ermənilər nəyi iddia edirlər? Məqsəd bəllidir - İrəvan prosesi öz xeyrinə uzatmağa cəhdlər göstərir, amma unudur ki, Azərbaycan irəli sürdüyü beş şərtinə razılıq verilməyəcəyi halda daha qəti addımlara gedə bilər. Xankəndi və ətraf rayonlar ki, bu gün Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti nəzarəti altındadır, bu ərazilərimiz qısa zamanda üçtərəfli bəyanat çərçivəsində Bakının yuridiksiyası altına keçməlidir, başqa yolu da yoxdur”.
Politoloqun fikrincə, İrəvanın prosesə ATƏT-in Minsk Qrupunu cəlb etmək cəhdu uğursuzluğa məruz qalacaq: “Ermənistan faktiki olaraq dalana dirənib və Minsk Qrupu kimi lazımsız bir qurumu “dirildib”, həmin vasitə ilə öz səmərəsinə işlədəcəyini düşünür. Ancaq siyasi mühit başqadır və nəzərə alsaq ki, bu gün Ukraynada Qərb-Rusiya qarşıdurması gedir, bu zaman Minsk Qrupu çərçivəsində hər hansı razılaşmanın əldə edilə biləcəyini düşünmək sadəlövhlük olardı. Bütün bunlardan isə yalnız bir nəticəni çıxarmaq olar. Ya Azərbaycanın irəli sürdüyü beş şərt icra edilir, ya da ölkəmiz yerdə qalan kiçik problemləri öz gücünə həll edərək, ərazi bütövlüyümüzün tam təmin olunması prosesinə başlayır. Siyasi təlatümlər və iqtisadi böhranlar, əsasən də müharibə məğlubiyyəti qarşısında aciz qalan İrəvan taktikanı dəyişsə də, bu reallığı qəbul etməyə məhkumdur və başqa çarəsi qalmayıb”.
Bir sözlə, politoloq hesab edir ki, proseslər Azərbaycanın maraqlarına uyğun inkişaf edir.
Vidadi ORDAHALLI
