Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gələcəyinin müəyyən edilməsində əsas rola malik ölkələrdən biri kimi Çin qəbul edilir. Hazırda Qərbin sərt sanksiyaları ilə üzləşən Rusiya Çinlə ən müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığını genişləndirməyə çalışır. Qərb isə Çinin Rusiyaya hansısa formada yardım etməsinə qarşıdır. İndi həm Rusiya, həm də Qərb, belə demək mümkünsə, Çini qazanmaq üçün ciddi fəaliyyət həyata keçirir.
Hazırda Rusiya Çinə satdığı enerji resurslarının həcmini artırmağa, bu ölkə ilə maliyyə münasibətlərini dərinləşdirməyə can atır. Rusiyanın maliyyə naziri Anton Siluanov bunu belə izah edir: “Rusiya Bankının qızıl-valyuta ehtiyatlarının yarısı sanksiyalara görə dondurulub. Bu, bizim ehtiyatlarımızın təxminən yarısıdır. Bizim ümumi ehtiyatlarımız təxminən 640 milyard dollardır, 300 milyarda yaxın ehtiyat indi elə vəziyyətdədir ki, biz onlardan istifadə edə bilmirik”. Siluanov əlavə edib ki, Rusiyanın qızıl-valyuta ehtiyatlarının bir hissəsi Çin valyutasındadır. Onun sözlərinə görə, hazırda Qərb dövlətləri Çinlə ticarəti məhdudlaşdırmaq üçün təzyiq göstərirlər: “Əlbəttə, Çin pulu olan yuanda malik olduğumuz ehtiyatlara çıxışı məhdudlaşdırmaq üçün təzyiqlər var. Düşünürəm ki, Çinlə tərəfdaşlığımız bizə əldə etdiyimiz əməkdaşlığı qoruyub saxlamağa, hətta nəinki qoruyub saxlamağa, həm də Qərb bazarlarının bağlandığı şəraitdə artırmağa imkan verəcək”. Maliyyə naziri xatırladıb ki, Rusiyaya dost olmayan ölkələrin borcları rublla ödəniləcək: “Ancaq bir daha təkrar edirəm, Rusiya Federasiyasına dost olmayan və qızıl-valyuta ehtiyatlarının istifadəsinə bu cür məhdudiyyətlər qoyan ölkələrə ödəməli olduğumuz borcları rublla ödəyəcəyik”. Qərb isə bəyan edir ki, Çinin Rusiayaya köməyi Pekinin özünə baha başa gələcək.
Qeyd edək ki, Qərb mediasında Rusiyanın hərbi, iqtisadi, maliyyə yardımı üçün Çinə müraciət etməsinə dair məlumatlar yayılıb. Düzdür, Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, Rusiya Ukraynada xüsusi əməliyyatların aparılmasına görə digər ölkələrə yardım üçün müraciət etməyib: “Rusiya Ukraynada əməliyyat keçirmək potensialına malikdir. Digər ölkələrə yardım göstərmələri üçün müraciət etməmişik”. Çin Xarici İşlər Nazirliyi də Rusiyanın Ukraynadakı hərbi əməliyyatlar üçün Pekindən hərbi yardım istəməsi ilə bağlı xəbərləri təkzib edib, bunun ABŞ-ın dezinformasiyası olduğunu vurğulayıb. Bununla belə, Pentaqon xəbərdarlıq edib ki, Çin Ukraynadakı hərbi əməliyyatda Rusiyaya kömək etsə, bunun nəticələri ilə üzləşəcək. Pentaqonun sözçüsü Con Kirbi bu xüsusda qeyd edib: “Əgər Çin bu müharibədə Rusiyaya maliyyə yardımı etmək qərarına gəlsə, çox güman ki, nəticələri ilə üzləşəcək”. Ağ Evin mətbuat katibi Cen Psaki də Vaşinqtonun anti-Rusiya sanksiyalarının pozulması halında Çin üçün ağır nəticələrə səbəb olacaq addımlar atacağını bildirib. ABŞ Dövlət Departamenti də Rusiya ilə əməkdaşlığa görə Çinə qarşı mümkün sanksiyaları inkar etməyib. Qurumun mətbuat xidmətinin rəhbəri Ned Prays Moskvaya dəstək verdiyinə görə Vaşinqtonun Pekinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib-etməyəcəyi ilə bağlı suala belə cavab verib: “Biz bunun nə ilə nəticələnə biləcəyini açıqlamaq fikrində deyilik. Aydındır ki, hazırda biz belə bir ehtimalı nəzərdən keçirmək istəmirik”. Ned Prays bildirib ki, iki ölkə arasında əməkdaşlığın gələcəkdə hansı səviyyədə olması sual doğurur. ABŞ-ın ticarət naziri Gina Raimondo da qeyd edir ki, Çin şirkətləri Rusiyaya qarşı sanksiyaları pozarsa, ABŞ onlara da məhdudiyyət tətbiq edəcək.Raimondo bildirib ki, qaydalar pozulsa, Bayden administrasiyası SMIC və digər Çin çip istehsalçılarına qarşı sanksiya tətbiq edəcək: “ABŞ Rusiya və Belarusda çiplərin ixracına qoyulan qadağanı pozan istənilən Çin şirkətini əsaslı şəkildə bağlaya bilər”. ABŞ-ın maliyyə naziri Canet Yellen isə qeyd edir ki, Ukraynaya hərbi müdaxiləsinə cavab olaraq Rusiyaya qarşı tətbiq edilən iqtisadi sanksiyalar Çinin Rusiyadan neft almasını da məhdudlaşdıracaq: “Dollar və avro ilə iş aparan Çin maliyyə institutları sanksiyaların təsirindən narahatdır. Çin hakimiyyəti hələ ki, Moskvaya qarşı sanksiyaların təsirini qəsdən azaltmağa və ya kompensasiya etməyə çalışmır”. Amma burada Qərb üçün əsas problem Tayvana görə Çinə göstərilən təzyiqdir. Çin Mərkəzi Kommunist Partiyasının Siyasi Bürosu bildirir ki, Çinə təzyiq göstərmək və onun daxili işlərinə qarışmaq cəhdləri uğursuzluğa düçar olacaq: “ABŞ-ın Tayvanla bağlı fəaliyyəti vahid Çin prinsipini tanımaq ritorikasına uyğun gəlmir. Hazırkı vəziyyətdə Çin və ABŞ arasında dialoqun intensivləşməsi hər iki tərəfin maraqlarına uyğundur”. Ekspertlər bildirir ki, Tayvan məsələsində Qərb Çinə güzəşt edərsə, Pekini anti-Rusiya koalisiyasına daxil edə bilər. Amma indiki halda Qərb Tayvanı birmənalı müdafiə edir, onun Çindən ayrı müstəqil dövlət olduğunu bəyan edir. Elə bu da Çini daha çox Rusiya ilə yaxınlaşdırır və Qərbin Rusiyanı çökdürmək planlarını iflasa uğradır.
Tahir TAĞIYEV
