Məlum olduğu kimi, Bakıda Azərbaycanla İran arasında iqtisadi, ticarət və humanitar sahələr üzrə Dövlət Komissiyasının 15-ci iclası keçirilib. Görüş zamanı Azərbaycanla İran arasında bu ölkənin ərazisindən keçməklə Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında yeni kommunikasiya bağlantılarının yaradılması haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanıb.
Belə ki, Araz çayı üzərində salınacaq iki avtomobil (piyada keçidi ilə) və iki dəmir yolu olmaqla ümumilikdə dörd körpünün, həmçinin rabitə və enerji təminatı infrastrukturunun tikintisi nəzərdə tutulur. Həmin körpülər Ermənistanın dövlət sərhədinə 5 km məsafədə keçəcək. Tərəflər ərazilərində gündə 500 ədəd giriş və 500 ədəd çıxış olmaqla, ən azı 1000 ədəd yük nəqliyyatı parkını (ixrac, idxal və tranzit malları) qəbul edə biləcək dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsinin tikilməsini planlaşdırır.
Bu, hər şeydən əvvəl, Ermənistanın Zəngəzur dəhlizinin açılması yönündə ləng fəaliyyətinə ən təsirli cavabdır. Çünki İrandan fərqli olaraq, Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin açılmasına faktiki maneəçilik törədir. Məsələ ondadır ki, rəsmi İrəvan müxtəlif bəhanələrlə qəsdən dəhlizin açılmasını əngəlləyir. Baxmayaraq ki, sözügedən dəhliz Ermənistana böyük dividendlər vəd edir. Çünki dəhlizin Qərbi Zəngəzurdan keçməsi iqtisadi cəhətdən ciddi problemlər yaşayan Ermənistanın blokadadan çıxması, dünyaya inteqrasiyasını sürətləndirə bilər. O baxımdan bütün bunları ekspertlər necə dəyərləndirir?
“Bütün bunlar növbəti mərhələdə dəhliz məsələsində qarşı tərəfi güzəştə getməyə məcbur edə bilər”
Məsələyə münasibət bildirən AMİP funksioneri Əli Orucovun fikrincə, İranla imzalanan məlum anlaşma Ermənistana endirilən güclü zərbə oldu: “Onlar, ən azından, yaxın perspektivdə Azərbaycanla İran arasında belə bir razılaşmanın imzalanacağını gözləmirdilər. Hesab edirdilər ki, İran Azərbaycana belə bir imkan tanımayacaq. Bunu onunla əsaslandırırdılar ki, müharibədən sonra yaranan yeni reallıqlardan İran narazıdır. Bu səbəbdən 2020-ci il noyabrın 10-da bağlanan üçtərəfli razılaşmadan keçən müddətdə Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin qısa zamanda yaradılmasına süni maneələr yaratdı. Hesab edirdilər ki, Azərbaycan məcbur olub geri addım atacaq. Bunun nəticəsində Bakı Ermənistanın şərtlərini qəbul edəcək. Halbuki, Zəngəzur dəhlizinin açılmasının yubadılması Ermənistan üçün zərərli idi. Çünki Ermənistan ərazisindən belə dəhlizin reallaşması iqtisadi baxımdan bu ölkə üçün də yeni imkanlar yarada bilərdi. Ancaq Ermənistan Zəngəzur dəhlizinə dəhliz deyil, yol kimi baxaraq bu faktordan gələcəkdə Azərbaycana qarşı təsir vasitəsi kimi istifadə etmək yolunu tutdu. Elə bilirdilər ki, Azərbaycanın başqa sərfəli alternativi ola bilməz. Hansı ki, heç bir halda kommunikasiyalarda regionun Ermənistandan asıllığı mümkün deyil. Budur, Azərbaycan Ermənistanın sərhədindən cəmi 5 kilometr aralıda - İran ərazisindən keçəcək yeni kommunikasiya bağlantısı yaratmalqa İrəvanı fakt qarşısında qoydu. O baxımdan İranla əldə olunan yeni razılaşma Ermənistana güclü zərbə oldu”.
Ən nəhayət, partiya funksioneri onu da qeyd etdi ki, bütün bunlar növbəti mərhələdə dəhliz məsələsində Ermənistanı güzəştə getməyə məcbur edə bilər.
Vidadi ORDAHALLI
