Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi, əvvəlcədən proqnozlaşdırıldığı kimi, Ermənistanda geniş ajiotaj doğurub. Xatırladaq ki, bu günlərdə “Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında qarşılıqlı müttəfiqlik fəaliyyəti haqqında Bəyannamə” imzalanıb. Sözügedən sənəd iki ölkə arasında formalaşmış münasibətlərin möhkəmləndirilməsi və yeni müstəviyə çıxarılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bəyannamə Azərbaycanla Rusiya arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi məqsədilə bugünə qədər imzalanmış bütün strateji sənədlərdə nəzərdə tutulan razılaşmaları özündə ehtiva edir. Sənədin birinci maddəsinə əsasən, Rusiya və Azərbaycan öz münasibətlərini müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti, iki ölkənin müstəqilliyinə, dövlət suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və dövlət sərhədlərinin toxunulmazlığına qarşılıqlı hörmət, eləcə də bir-birinin daxili işlərinə qarışmamaq, hüquq bərabərliyi və qarşılıqlı fayda, mübahisələrin dinc yolla həlli və güc tətbiq etməmək və ya güclə hədələməmək prinsiplərinə sadiqlik əsasında qururlar. Bu maddə artıq Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin əsasını təşkil edir və Qarabağda yaşayan ermənilərin gələcəyi ilə bağlı bəzi dairələrin xam xəyallarına nöqtə qoyulması deməkdir. Belə ki, Rusiya və Azərbaycan ölkələrin ərazi bütövlüyünə və dövlət müstəqilliyinə hörmətlə yanaşır və hər hansı bir təhdid yaranarsa, qarşılıqlı dəstəklənməyə öhdəlik götürürlər. Ümumilikdə 43 maddədən ibarət bəyannamənin yarısı təhlükəsizlik və hərbi əməkdaşlıq məsələlərinə həsr olunub. Sənəd eyni zamanda iqtisadi müstəvidə əməkdaşlığın dərinləşməsini də özündə ehtiva edir. Qeyd edək ki, bəyannamənin qalan hissəsi məhz iqtisadi, mədəni, humanitar əməkdaşlığın genişləndirilməsi məqsədilə yeni tədbirlərin icrasını nəzərdə tutur. Bu baxımdan bəyannamənin müvafiq maddələri qarşılıqlı investisiyaların yatırılması və əməkdaşlıq mühitinin genişləndirilməsinə yeni imkanlar açacaq. Sənədin vacib maddələrdən biri də bank sahəsində əməkdaşlığın genişdirilməsinin nəzərdə tutulmasıdır. Müvafiq maddədə qeyd olunur ki, tərəflər qarşılıqlı hesablaşmalarda milli valyutalardan istifadəyə, bank kartlarına birgə xidmət daxil olmaqla ödəniş sistemlərinin qarşılıqlı uyğunluğuna, eləcə də iki ölkənin bankları arasında birbaşa müxbir münasibətlərin inkişaf etdirilməsinə imkan yaradacaqlar. Bu maddə ölkələrimiz arasında maliyyə əməliyyatlarının həyata keçirilməsində milli valyutalarımızın rolunu artıracaq və milli iqtisadiyyatlarımızın xarici valyutaların yaratdığı təhdidlərdən qorunmasına xidmət edəcək. Ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycanla Rusiya arasında istifadə olunmamış iqtisadi potensial çox böyükdür. Bu potensial sənaye, enerji sahəsinin inkişafı, atom enerjisindən dinc məqsədlər üçün istifadə, kənd təsərrüfatı, informasiya kommunikasiyalarının inkişaf etdirilməsi, tranzit-nəqliyyat sektorunun səmərəliliyin artırılması, yeni investisiyaların yatırılması və digər sahələrin realizə olunmasını sürətləndirəcək. Bu potensialın realizəsini daha da dərinləşdirmək məqsədilə Azərbaycanla Rusiyanın subyektləri arasında da əməkdaşlıq imkanları genişləndiriləcək. Bütün bunlar iki ölkə arasında qarşılıqlı əməkdaşlığın yeni keyfiyyət mərhələsinə yüksəlməkdə olduğunu göstərir.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, baş verənlər Ermənistanda ciddi ajiotajla qarşılanır. Xüsusən də Ermənistan müxalifəti Rusiya-Azərbaycan bəyannaməsinin imzalanmasını rəsmi İrəvanın növbəti iflası hesab edir. Lakin rəsmi dairələr məsələyə fərqli yanaşmağa çalışır. Nikol Paşinyan iqtidarı hətta ümid edir ki, Moskvada imzalanmış bəyannamə Ermənistan, Rusiya və Azərbaycan arasında imzalanmış üçtərəfli bəyanatların həyata keçirilməsinə əlavə təkan verəcək. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Vaan Unanyan bu xüsusda qeyd edib ki, Ermənistan və Rusiya arasında buna bənzər müttəfiqlik əməkdaşlığı müqaviləsi Ermənistan-Rusiya müttəfiqliyinə hədə təşkil etmirsə, üçüncü ölkələrlə münasibətləri heç bir şəkildə şərtləndirmir. Lakin Ermənistan iqtidarının belə nikbin gözləntilərinə rəğmən, müxalifət Rusiya-Azərbaycan bəyannaməsinin imzalanmasını rəsmi İrəvanın növbəti məğlubiyyəti hesab edir. Keçmiş prezident Robert Köçəryanın lideri olduğu “Hayastan” parlament fraksiyasının üzvü Artur Xaçatryan bu barədə qeyd edib: “Rusiya ilə münasibətlərimiz əsaslı şəkildə iflasa uğrayıb. Bu sənəd də göstərir ki, münasibətlərimizdə nə isə qaydasında deyil. Avropa ilə münasibətlərimiz isə bundan heç də yaxşı deyil, bəlkə də daha pisdir”. Serj Sarkisyana bağlı “Şərəf duyuram” fraksiyasının üzvü Ayk Mamicanyanın fikrincə, bu sənədin imzalanması Ermənistan üçün böyük itkidir. Deputatın sözlərinə görə, Ermənistan Rusiyanın etibarlı müttəfiqinə çevrilə bilməyib: “Necə oldu ki, Rusiyanın Cənubi Qafqazda daha bir müttəfiq ölkəyə ehtiyacı oldu? Mənim bu barədə bizim XİN-ə və bizim xarici siyasətimizi aparan şəxsə çoxlu suallarım var. Ermənistanın strateji müttəfiqi olan Rusiyanın strateji müttəfiqi həm də Ermənistanın düşməni olan Azərbaycandır. Paşinyan hakimiyyəti Ermənistanı elə vəziyyətə salıb ki, biz qurum deyilik və bu prosesə təsir edə bilmirik. Paşinyanın yalnız bir işi qalıb - Putin və İlham Əliyevin verdiyi qərarlara əməl etmək. Onlar Moskvada qərarlar verdilər və tezliklə Paşinyan həmin qərarlarla tanış olmaq üçün Moskvaya gedəcək”.
Nahid SALAYEV
