“Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında bəyannamənin imzalandığı bir gündə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi sosial şəbəkə hesabında 1828-ci il Türkmənçay Müqaviləsi ilə bağlı təhrif olunmuş məlumatın paylaşılması təəccüb və təəssüf doğurur”.
Bu, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Rusiya XİN-in sosial şəbəkə səhifəsində Türkmənçay Müqaviləsinə dair təhrif olunmuş paylaşımla bağlı şərhində qeyd olunub. “Vurğulamaq istərdik ki, sözügedən müqavilədə, ümumiyyətlə, “Şərqi Ermənistan” sözünə istinad edilmir və əlbəttə, bu fakt Rusiya XİN-in Tarixi Sənədlər Departamentinə yaxşı bəlli olmalıdır.
Bu təhrifin aradan qaldırılmasını vacib hesab edirik və Rusiya XİN-in rəsmi sosial şəbəkə səhifəsində sözügedən yanlış məlumata müvafiq düzəlişin ediləcəyini gözləyirik”- Azərbaycan XİN-in şərhdə bildirilib.
Qeyd edək ki, uzun illərdir Rusiyanın bəzi tarixçiləri bu məsələ ətrafında manipulyasiya edir və hətta Türkmənçay müqaviləsi uzun illər Rusiyanın ali və orta məktəblərində təhrif edilərək tədris edilir. Bu yaxınlarda Rusiya Təhsil Nazirliyi bu yanlışlığı orta məktəblərin 9-cu sinif tarix dərsliyində düzəldib “Şərqi Ermənistanı” Naxçıvan və İrəvan xanlığı sözü ilə əvəz etsə də, Rusiya XİN hələ də yanlışı davam etdirir.
“Azərbaycan və Rusiya arasında müttəfiqlik bəyannaməsinin imzalanması, görünür, Rusiya XİN-dəki ermənipərəst qüvvələri ciddi narahat edib”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, iki ölkə arasında əməkdaşlıq bəyannaməsinin imzalandığı gün Rusiya XİN-in Türkmənçay müqaviləsi ilə bağlı yanlışlığa yol verməsi qəbuledilməzdir. Q.Hacıyevin sözlərinə görə, bir qrup Rusiya tarixçisi Türkmənçayın əsl mahiyyətini gizlətməklə, onun bəndlərini saxtalaşdırmaqla məşğul olub və sözügedən ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi də uzun illərdir bunun təsirindən çıxa bilmir. Rus tarixçilərinin saxtakarlıq edərək erməniləri o müqaviləyə bənd etmək, bağlamaq niyyətləri də, Rusiya XİN-in məqsədləri də aydındır. Q.Hacıyevin fikrincə, bu siyasət uzun illərdir aparılsa da, sonda iflasa uğrayacağı şübhə doğurmur: “Ümumiyyətlə, Rusiya hər zaman Türkmənçay müqaviləsinin təqdimatı məsələsində yanlış mövqe tutub. Mən Rusiyanın Minsk Qrupundakı sabiq təmsilçisi Vladimir Kazimirov haqqında kitab yazanda qeyd etmişdim ki, Rus imperiya başçıları Pyotrdan bugünə qədər Azərbaycan dövlətinə, dövlətçiliyinə heç vaxt hörmətlə yanaşmayıb, sən də onların nəvələrindənsən, səndən də bir ləyaqət gözləmirik, amma heç olmasa aranı qarışdırma. Mən o vaxt elə bu cür də yazmışdım.
Sovetlər dövründə ermənilər həmrəyliklərindən, rəsmi Moskvanın onların tərəfini saxlamasından, ikiüzlü siyasət aparmasından istifadə edərək İrəvanda və Moskvada Kürəkçay, Gülüstan və Türkmənçay müqavilələrinin yubileyini keçirirdilər. Utanıb-çəkinmədən bu müqavilələrə məclislər, iclaslar həsr edirdilər. Yadıma gəlir ki, Türkmənçay müqaviləsinin yubileylərini keçiridilər. Azərbaycan SSR-in qondarma, saxta məsələlərə səsi ona görə çıxmırdı ki, buna rəsmi Moskva imkan vermirdi. Amma indi müstəqil dövlətik, tarixi, siyasəti mükəmməl bilən dövlət başçımız var. O hər şeyi yaxşı bilir. Hətta İrəvanın tarixinin saxtalaşdırılmasını da çox yaxşı bilir. Rusiya XİN-in Türkmənçay müqaviləsini təhrif etməsinə də rəsmən cavab verilib. Erməni və rus tarixçiləri əvvəlki dövrdə fürsətdən istifadə edərək öz məqalələrində, kitablarında Türkmənçay müqaviləsini təhrif etdilər, müqavilədə guya ermənilərin adının çəkildiyini, “Şərqi Ermənistan”dan bəhs edildiyini qeyd etdilər. Əlbəttə, bütün bunların bir adı var - saxtakarlıq. Amma təbii ki, sonradan Azərbaycan tarixçiləri onların cavabını layiqincə verdilər. Türkmənçay müqaviləsinin mətni durur. Bu da qədim dövrə aid sənəd deyil ki, erməni və rus alimləri birləşərək onu saxtalaşdıralar. Rusiya XİN də, onu yanlış mövqeyə sürüklüyən Rusiya tarixçiləri də açıb Türkmənçay müqaviləsinə baxsınlar, görsünlər ki, o müqavilənin harasında erməni adı var, harada ermənilərin adı çəkilir. Əgər bunlar Qarabağ məlikilərindən danışırlarlarsa, heç o müqavilədə məlik adı yoxdur, məliklərin adı olsaydı belə, onun ermənilərə heç bir aidiyyəti yoxdur. Yerli məliklər erməni deyildi. 1828-ci ildən sonra, 30-cu illərdə ermənilər Qarabağa köçürülüb. Necə ola bilər ki, Türkmənçay müqaviləsi ermənilərin iştirakı ilə Qacarlarla Rusiya arasında bağlansın? O zaman orada erməni vardı? Rusiya XİN-in bu davranışı absurd fikirdi, biabırçılıqdır. Bu biabırçlığın belə bir zamanda ortaya çıxması təsadüfi deyil, bunun erməni təxribatı olması da istisna deyil. Azərbaycan və Rusiya arasında müttəfiqlik bəyannaməsinin imzalanması, görünür, Rusiya XİN-dəki ermənipərəst qüvvələri ciddi narahat edib və buna görə də təxribata əl atıblar, Türkmənçay müqaviləsini təhrif edilmiş varianta təqdim ediblər. Bilirsiz ki, Azərbaycan və Rusiya arasında müttəfiqlik bəyannaməsinin imzalanması revanşist qüvvələrin də yuxusuna haram qatıb. Bunlar elə bir qüvvədir ki, onlara nə siyasət, nə tarixi söhbət çatır. Hər bir məsələdə ortaya təxribat, hiyləgərlik və mənfur niyyət qoyur. Baş verənlər də bunlardan biridir. Gülüstan və Türkmənçay müqavilələri Qacarlarla Rusiya arasında bağlanılıb və müqavilənin əsas döyüşən tərəfi azərbaycanlılar idi. Türkmənçay müqaviləsi bağlananda Qarabağda erməni yox idi və bu müqavilədən sonra onlar bizim ərazilərə köçürüldülər. Həmin müqaviləyə əsasən, 40 min İrandan, 90 min nəfər də Osmanlı Türkiyəsindən erməni köçürülüb gətirilib bu ərazilərdə məskunlaşdırıldı. Bunu necə, harada giozlətmək olar? Mümkün deyil”- deyə Q.Hacıyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
