Fevralın 22-də Rusiya ilə Azərbaycan arasında imzalanmış müttəfiqlik fəaliyyəti haqqında bəyannamə təkcə bu iki ölkənin yox, həm də dünya gündəminin xüsusi diqqət çəkən mövzuları sırasında yer alır. Aparılan təhlillər göstərir ki, bəyannamə hər iki ölkənin gələcək münasibətlərinin daha sağlam və bir-birinin maraqlarına qarşılıqlı hörmət təməlləri üzərində qurulması, inkişaf etdirilməsi üçün yeni bazis rolunu oynayacaq. Ekspertlər belə hesab edir ki, bu sənəd 44 günlük ikinci Qarabağ savaşından sonra bölgədə yaranmış yeni geopolitik reallıqları da özündə əks etdirir.
Sənədə əsasən, Rusiya və Azərbaycan regionda sabitlik və təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərə bundan sonra da hər cür dəstək verəcəklər. Bəyannamədə mühüm məqamlardan biri də odur ki, üçtərəfli bəyanatlar tam şəkildə icra olunmalıdır. Bu xüsusda sənəddə deyilir: “Rusiya Federasiyası və Azərbaycan Respublikası regionda sabitlik və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası və Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası arasında münasibətlərin normallaşdırılması üçün əsas kimi çıxış etmiş Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ermənistan Respublikasının Baş naziri və Rusiya Federasiyasının Prezidentinin 10 noyabr 2020-ci il tarixli, 11 yanvar 2021-ci il tarixli və 26 noyabr 2021-ci il tarixli bəyanatlarının müddəalarının həyata keçirilməsi üzrə səylərə bundan sonra da hər cür dəstək verəcəklər. Tərəflər yuxarıda qeyd olunan bəyanatların müddəalarından irəli gələn məsələlərin həllində qarşılıqlı fəaliyyət göstərəcək və region dövlətləri arasında uzunmüddətli sülhün yaradılması üzrə regional və beynəlxalq səviyyələrdə sıx əməkdaşlıq edəcəklər”. Üçtərəfli bəyanatların şərtlərinin tam icrası Azərbaycanın xüsusi maraq dairəsindədir və Moskva bəyannaməsi buna əlavə zəmin yaradır. Elə bu fonda Ermənistanda bir çox siyasi qüvvələr bəyannaməni Bakının İrəvan üzərində növbəti qələbəsi kimi qələmə verir. Məsələ burasındadır ki, Moskva bəyannaməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə, müstəqilliyinə və təhlükəsizliyinə növbəti dəstək hesab olunur. Rusiya və Azərbaycanın münasibətlərini müstəqilliyə, dövlət suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörmət əsasında quracaqları ilə bağlı maddənin bəyannamənin birinci bəndində qeyd olunması da bunun göstəricisidir. Şuşa bəyannaməsinin ardınca Moskva bəyannaməsinin imzalnması ilə Azərbaycan iki qüdrətli qonşusu olan Türkiyə və Rusiya ilə müttəfiq olur. Ermənilər də etiraf edir ki, Azərbaycan postsovet məkanında yeganə ölkədir ki, bütün güc mərkəzlərindən öz müstəqil siyasətinə, təhlükəsizliyinə zəmanət qazanıb.
Rusiyalı politoloq Stanislav Tarasov isə erməni mediasına açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan fəal xarici siyasət aparır, mütəffiqlik əlaqələrini gücləndirir, konfliklərin çözümündə vasitəçi kimi özünü təsdiq edir: “Bu mənada Azərbaycan prezidentinin Moskvaya səfərini təkcə Cənubi Qafqazdakı problemlərlə deyil, İlham Əliyevin rol oynaya biləcəyi Rusiya-Ukrayna böhranının növbəti mərhələsi ilə əlaqələndirmək olar. Biz görürük ki, Azərbaycan Kiyev və Moskva arasında vasitəçi rolunu öz üzərinə götürmək istəyir. Yanvarın 18-də İlham Əliyev Kiyevdə olub, daha sonra Putinlə dialoq olub və Ərdoğan da prosesə qoşulub. Əgər əvvəllər Moskva bu vasitəçilik səylərinin mümkünlüyünü inkar edirdisə, indi bu variantı ehtiyat variant kimi dəyərləndirir. İlham Əliyevin səfəri, yəqin ki, həm də Rusiya-Ukrayna məsələləri ilə bağlıdır”. Bu kontekstdə Tarasov NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq və İlham Əliyev arasında baş tutan söhbəti diqqətəlayiq hesab edib: “Məsələ burasındadır ki, NATO-nun baş katibi, adətən, əsasən NATO-ya üzv dövlətlərin müdafiə nazirləri və ya xarici işlər nazirləri ilə əlaqə saxlayır. Azərbaycan belə deyil, ona görə də İlham Əliyevlə Stoltenberqin söhbəti anormal, qeyri-qanuni proses kimi görünür. Bir sözlə, bütün bunlar elə təəssürat yaradır ki, İlham Əliyev Moskvada diqqət çəkən bu çətin prosesin fəal oyunçusu təsiri bağışlayır”. Rusiyalı politoloq vurğulayıb ki, İlham Əliyevin Moskvaya səfəri zamanı Qarabağ məsələsi ilə bağlı maraqlı məqamlar qeydə alındı. Tarasovun sözlərinə görə, mövzu indi aktual deyil: “Çünki Qarabağ məsələsi bitib. İlham Əliyevin necə aktiv xarici siyasət yürütdüyünə baxın: Stoltenberq, Putin... Bəs Ermənistanın xarici işlər naziri və ya yoldaş Paşinyan kiminlə əlaqə saxlayır? Moskvada belə bir təəssürat var ki, siz oturub dolma yeyirsiz”. Tarasov bildirib ki, Minsk Qrupu işləmir, İrəvan isə məsələyə susur: “Qarabağ məsələsi bitib. Və belə bir təəssürat var ki, ermənilər artıq vəziyyətlə barışıblar ki, Ermənistan regionda faktor deyil və olmayacaq”. Tarasov qeyd edir ki, Moskva bəyannaməsi Azərbaycan və Rusiya arasında münasibətləri daha da gücləndirir və Ermənistanın həqiqətən bundan narahat olması lazımdır. Çünki bu halda Bakı öz şərtlərini diqtə etmək imkanlarını daha da artırır. Ermənistanın keçmiş prezidenti Serj Sarkisyanın rəhbəri olduğu Respublikaçılar Partiyasının bəyanatında da bildirilir ki, İrəvanın xarici siyasəti regionda Azərbaycanı daha da gücləndirib: “2018-ci ilin aprel-may aylarında Ermənistanda hakimiyyətin fəlakətli şəkildə ələ keçirilməsi nəticəsində “Ermənistan və Qarabağın təhlükəsizlik sistemləri”nin ən mühüm komponenti olan Ermənistan-Rusiya strateji və müttəfiqlik münasibətləri pozulub, qeyri-ardıcıl və savadsız xarici siyasət ucbatından Ermənistan öz suverenliyini genişləndirmək və möhkəmləndirmək üçün mövcud imkanlarını itirib. Türkiyənin Cənubi Qafqaza nüfuz etməyə və hərbi-siyasi amilinin güclənməsinə imkan verilib ki, bu da Azərbaycanın qlobal miqyasda mövqeyini yaxşılaşdırıb. Sizin yeganə müttəfiqiniz (Rusiya) düşməninizlə (Azərbaycan) müttəfiqə çevrilirsə, bu, ilk növbədə sizin zəifliyiniz, səhvləriniz, hərbi-siyasi uğursuzluğunuz, geosiyasi iflasa uğramağınızın nəticəsidir. Rusiya-Azərbaycan bəyannaməsi Ermənistandakı mövcud rejimin dərhal istefası üçün yeni siqnaldır. Rusiya ilə yeni keyfiyyətə, məzmuna və dürüstliyə əsaslanmalı olan hərtərəfli münasibətlər Ermənistan və Qarabağın gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Gələcəkdə hakimiyyətə gələnlər bu prosesə dərhal başlamalıdır”.
Nahid SALAYEV
