Ukrayna ətrafında getdikcə artan gərginliyin Avropada Azərbaycan təbii qazına tələbin daha sürətlə yüksəlməsinə gətirib çıxaracağı proqnozlaşdırılır. Bunun əsas səbəblərindən biri Almaniyanın “Şimal axını-2” layihəsini sertifikatlaşdırmaqdan imtina etməsidir.
Artıq Almaniya kansleri Olaf Şolts “Şimal axını-2” layihəsinin sertifikatlaşdırılması prosesini dayandırdığını bildirib: “Mən federal İqtisadiyyat Nazirliyindən xahiş etdim ki, enerji təhlükəsizliyinə dair məruzəni federal şəbəkə agentliyindən geri götürsün. Bu, texniki məqam kimi görünür, lakin indi qaz kəmərinin sertifikatlaşmasının baş tutmaması üçün zəruri addımdır. Sertifikatlaşma olmadan “Şimal axını-2” işə salına bilməz”. Onun sözlərinə görə, Rusiyanın Ukraynadakı qondarma "DXR" və "LXR"i tanımasına reaksiya məqsədyönlü və birləşmiş olacaq, Moskvanın addımları isə nəticəsiz qalmayacaq. Şolts Rusiyanın "DXR" və "LXR"i tanıması qərarını "beynəlxalq hüququn və BMT nizamnaməsinin kobud şəkildə pozulması" adlandırıb: "Bununla yanaşı, Almaniya "Normandiya formatı"nı vacib hesab edir və Fransa ilə birgə bu formatı istifadə etməkdə davam edəcək". Qeyd edək ki, “Şimal axını – 2” Rusiyadan Baltik dənizi üzərindən Almaniyaya çəkilən 1234 kilometr uzunluğunda magistral qaz xəttidir. Onun cari ilin əvvəlində istismara veriləcəyi gözlənilirdi. Lakin sertifikatlaşma prosesinin ləngiməsi buna mane oldu, ardınca isə Rusiya prezidenti Vladimir Putinin xalqa müraciətində Ukraynanın Donbas ərazisində yaradılan iki qondarma respublikanı tanıdığını bildirməsi, bununla bağlı fərman imzalaması artıq “Şimal axını-2” layihəsinin yaxın perspektivdə işə düşmə ehtimalını xeyli azaldıb. Elə bu fonda Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedyev Avropanı qazın bahalaşacağı ilə təhdid edib: “Almaniyanın kansleri “Şimal axını-2” qaz xəttinin sertifikasiyasını dayandırmağı tapşırıb. Yaxşı, o zaman yeni dünyaya xoş gəlmisiniz. O dünyada ki avropalılar artıq yaxın zamanda qazın min kubmetrinə görə 2000 avro ödəyəcəklər!”.
“Şimal axını-2” layihəsinin sertifikatlaşdırılması prosesini dayandırılması Avropanı digər mənbələrdən qaz alışına daha çox diqqət yetirməyə vadar edir və bu halda Azərbaycan yenə ön plana çıxır. Avropada nəzərə alınır ki, əsrin ən böyük layihələrindən biri olan “Cənub Qaz Dəhlizi” bütün tərəflərin maraqlarının uzlaşdırılması və diversifikasiya siyasətinin məhsulu kimi bu gün Azərbaycan qazının regional beynəlxalq bazarlara fasiləsiz axınını təmin edir. Avropa bu kəmər vasitəsilə daha çox qaz nəqlində maraqlı olduğunu indi ən yüksək səviyyədə bəyan edir. Elə bu fonda Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında münasibətlər intensiv yüksələn xətlə inkişaf edir. Avropa Komissiyasının enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simson bu fonda bildirir ki, Avropa qaz tədarükündə “Cənub Qaz Dəhlizi”nə daha böyük ümidlər bəsləyir: “Avropa İttifaqının bir neçə il ərzində enerji təchizatını şaxələndirmək səylərinə baxmayaraq, İttifaqın hələ də böyük bir hissəsi idxal olunan qazdan çox asılıdır. Amma “Cənub Qaz Dəhlizi “və Əlcəzair ilə "Medqaz" bağlantısı kimi qaz kəmərləri vasitəsilə tədarükümüzü şaxələndirmişik. Həmçinin, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) terminallarına böyük sərmayə qoyulub". O əlavə edib ki, qaz ehtiyatlarının həcminin ilin bu vaxtı üçün az olmasına baxmayaraq, qışın sonunadək Avropa İttifaqında tələbatı ödəmək üçün anbarlarda kifayət qədər qaz ehtiyatı var. Amma biz enerji mənbələrimizi şaxələndirməliyik. Rusiya qazından asılılığımızı azaltmaq üçün, ilk növbədə, bərpa olunan enerjiyə böyük sərmayə qoymalıyıq".
Bu durumda Azərbaycanın malik olduğu zəngin enerji resursları ölkəmizin iqtisadi potensialını gücləndirməklə yanaşı, regional əməkdaşlıqda mühüm rol oynayır. Avropa ilə yaradılan enerji əməkdaşlığı, bu kontekstdə 2020-ci ilin sonunda tam istifadəyə verilmiş “Cənub Qaz Dəhlizi” qeyd edilənlərin real təsdiqidir. Hazırda Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən ölkələrdən biri hesab edilir. 2,6 trilyon kubmetr təsdiqlənmiş qaz ehtiyatı olan və müvafiq ixrac infrastrukturuna malik Azərbaycan Avropa üçün etibarlı və uzunmüddətli enerji tərəfdaşıdır. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin əsas seqmentlərindən biri olan TAP vasitəsilə ildə artıq 10 milyard kubmetr qazın İtaliyaya, 2 milyard kubmetr qazın isə Yunanıstan və Bolqarıstana nəql olunacağı nəzərdə tutulur. Lakin sonradan bu həcmlər artacaq və artıq bir sıra digər Avropa ölkələrinə də Azərbaycan qazı nəql ediləcək. Artıq gələcəkdə “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Balkan bölgəsinə də qaz nəqli nəzərdə tutulur. Bu məqsədlə “İonik-Adriatik2 boru kəmərinin çəkilişi üzərində iş gedir. Həmin kəmərin təchiz edilməsi üçün Azərbaycanın kifayət qədər ehtiyatları və müvafiq infrastrukturu var. “İonik-Adriatik” kəməri işə düşdükdən sonra Azərbaycan qazı Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro, Şimali Makedoniya kimi ölkələrə də çatacaq. Azərbaycanın öz ehtiyatları ilə yanaşı, digər mənbələrdən də Avropaya təbii qaz nəqlində əsas tranzit ölkələrdən birinə çevrilməsi gözlənilir. Gələcəkdə ilk olaraq Türkmənistandan “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə təbii qaz nəql edilməsi proqnozlaşdırılır. Xatırladaq ki, Azərbaycanla Türkmənistan arasında yüksək səviyyədə əldə olunmuş razılaşmaya əsasən, Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalanıb. Yataqdan hasil edilən qazın, eləcə də Türkmənistanın öz yataqlarından çıxarılan “mavi yanacağın” “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Avropaya nəqli nəzərdə tutulur.
Ramil QULİYEV
