2022-ci ilin fevralın 21-də Rusiya prezidenti Vladimir Putin xalqa müraciətində Ukraynanın Donbas ərazisində yaradılan iki qondarma respublikanı tanıdığını bildirib. O, bununla bağlı fərman imzalayıb. Qərb ölkələri, o cümlədən Türkiyə və Gürcüstan Rusiyanın bu addımını pisləyib və bunun beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu açıqlayıblar. Azərbaycan daxil olmaqla, BMT üzvlərinin mütləq əksəriyyəti Krım yardımadası və Donbası Ukraynanın ərazisi olaraq tanıyır.
Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski bildirib ki, ona Xarici İşlər Nazirliyindən Rusiya ilə diplomatik münasibətlərin kəsilməsi ilə bağlı sorğu gəlib. Dövlət başçısı XİN-in sorğusunu nəzərdən keçirəcəyini bildirib.V.Zelenski həmçinin separatçı başçıların ona müraciətinə də toxunub: “Biz onlarla danışmırıq. Biz onların kim olduğunu anlamırıq”.
Xatırladaq ki, Ukraynanın Donbas bölgəsində yaradılan qondarma Luqansk və Donetsk “respublika”larının başçıları Ukraynanı bölgəni hərbçilərdən tam boşaltmağa çağırıb.
Rusiya təcrübəsində belə hallar əvvəl də olmuşdu. 26 avqust 2008-ci ildə də Osetiya və Abxaziyanın müstəqilliyinin tanınması ilə bağlı da fərman verilmişdi. Ondan sonra bu ərazidə hərbi əməliyyatların keçirilməsi dayanmışdı. İndi "Luqansk və Donetsk respublikaları"nın “müstəqilliklərini” tanımaqla Rusiya bu ərazilərdə öz qoşunlarını rəsmi şəkildə yerləşdirə biləcək. Bu yolla rəsmi Moskva NATO qoşunlarının öz sərhədlərinə yaxın yerləşməsinin qarşısını almaq istəyir. Ehtimal etmək olar ki, geniş hərbi əməliyyatlar baş verməyəcək və Rusiya-Ukrayna münaqişəsi bundan sonra həll olunmamış münaqişə kimi uzun müddət tarixdə qalacaq.
Hə iki ölkədəki diasporumuz hansı mövqedə olmalıdır?
Qeyd edək ki, hər iki ölkədə çoxlu sayda azərbaycanlı yaşayır. Keçmiş SSRİ məkanında bizim ən böyük diasporumuz məhz bu iki ölkədədir. Qeyri-rəsmi rəqəmlərlə Ukraynada təxminən 500 min nəfər azərbaycanlı yaşayır. Krımın ilhaqı, Donetsk və Luqanskda baş verən proseslərdən sonra vətəndaşların əksəriyyəti Odessa, Xarkov, Dneprə köçdü. Bir qisim isə ümumiyyətlə ölkəni tərk etdi. Amma ümumi vəziyyət acınacaqlıdır. Daimi yaşayış yerini tərk edənlərin sırasında kifayət qədər azərbaycanlılar da var.
Hər iki ölkədə olan diasporumuz belə məqamda hansı mövqeyi tutmalıdır ki, ümumi maraqlarımıza ziyan gəlməsin?
Azərbaycan güc yolu ilə ölkələrin ərazilərinin bölünməsinə, sərhədlərin dəyişməsinə qarşıdır və bundan sonra da Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir. Azərbaycanın Rusiya və Ukrayna ilə çox yaxşı və strateji tərəfdaşlıq əlaqələri mövcuddur.
Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun sədri, hüquq elmləri doktoru Hikmət Cavadov deyir ki, onlar hər zaman, seçki dövründə də hökumətin yox, xalqın yanında olublar: “İnqilab dövründə Maydanda ilk çıxış edənlər arasında bizim diaspor nümayəndələri də var idi. Bundan sonra bizə qarşı terror aktı törətdilər, ofisimizin şüşələrini qırdılar, mənim şəxsi avtomobilimi yandırdılar. Bütün bu hadisələrə baxmayaraq, biz Ukrayna xalqının yanında üzüağ çıxdıq… 20 il öncəki münasibətlərlə indiki münasibətləri müqayisə edəndə fərq çoxdur. 20 il öncəki diaspor nümayəndələri Ukraynaya başqa ölkələrdən gəlmişdilər. İndiki diasporun əsas hissəsi isə Ukraynada doğulub-böyümüş, cəmiyyətə inteqrasiya etmiş, ukraynalılar kimi düşünə bilən şəxslərdən ibarətdir. Gənc, aktiv siyasətçilərdən həm V.Zelenski, həm də, məsələn, P.Poroşenkonun yanında olanlar var. Əsas məsələ haqlı olanın yanında olmaqdır. İmitasiya ilə məşğul olmasınlar. Bizim diaspor olaraq Ukraynada bir simamız var. Şükürlər olsun ki, bu sima normaldır. Ukraynanın ərazi bütövlüyü uğrunda vuruşan azərbaycanlılar var. Qarabağ müharibəsi dövründə vuruşmuş, əslən Ukraynadan olan Milli Qəhrəmanlar var. SSRİ-nin ən son qəhrəmanı Oleq Babak Qubadlıda döyüşüb. Bu mənada diaspora baxış dəyişib. Hazırda aktiv siyasətdə olan, dövlət orqanlarına çalışan azərbaycanlılar var. Bu baxımdan da, Ukrayna vətəndaşlığını daşıyan bütün diaspor nümayındələrimiz belə həssas məqamda öz fövlətlərinin marağını qorumalıdırlar”.
Bu yöndə olan fərqli mövqe soydaşlarımız arasında dərin fikir ayrılığı yarada bilməz
Uzun müddət Rusiyada diaspor fəaliyyəti ilə mışğul olan ictimai-siyasi xadim Mirkazım Seyidov qəzetimizə bildirdi ki, bu məsələdə fərqli mövqeyin olması diasporumuzun vətənimizə, dövlətimizə olan münasibətini dəyişə bilməz. Diaspor Azərbaycan vətəndaşlarından formalaşa bilməz. Hər iki ölkədə diaspor nümayəndəsi adına iddia edənlər həmin ölkələrin vətəndaşları olmalıdır. Vətəndaşlıq isə həmin ölkə daxilində öhdəlik yaradır. Yəni sən həmin ölkənin maraqlarını müdafiə etməlisən. Məsələn, Rusiya vətəndaşı olan bir soydaşımız həmin ölkədə hərbi xidmətdən necə imtina edə bilər? Eyni fikirlər Ukraynadakı soydaşlarımıza da aiddir. Bu baxımdan da, diasporumuz qarşısında belə çətin seçimi qoymamalıyıq. Belə həssas məqamda atılan səhv bir addım ümumən azərbaycanlıların hamısına münasibəti dəyişə bilər. Biz bu seçimi diasporlarımızın öz üzərinə buraxmalıyıq. Bu yöndə olan fərqli mövqe bizim soydaşlarımız arasında dərin fikir ayrılığı yarada bilməz. Onlar çalışmalıdırlar ki, öz Vətənlərinə, dövlətlərinə, ana dilinə münasibətdə fərqli düşünməsinlər”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
