Azərbaycan-Ermənistan sərhədində son günlərdə yaranmış gərginlik Qərb təhlilçilərinin də diqqətindədir. Amerikalı təhlilçi Pol Qobl bu fonda Qarabağ münaqişəsinin artıq yeni miqyas aldığını bildirir: “Son 25 ildə döyüşlər Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda tanınmış sərhədləri daxilində gedirdi. İndi isə hər iki tərəfdən toqquşmaların dövlət sərhədinə keçməsi, kövrək atəşkəsi qanlı sonluqla bitirməsi təhlükəsi var”. Təhlilçi Rusiya, Birləşmiş Ştatlar və Fransanın qarşıdurmanın daha böyük müharibəyə keçməsini əngəlləməyə çalışdığını yazır: “Ermənistan iddia edir ki, Azərbaycan hərbçiləri onun ərazisinə doğru bir neçə kilometr irəliləyib. Azərbaycan isə, sadəcə demarkasiya işi aparıldığını, hərbi qüvvələrin mövqelərini tutduğunu bildirir. Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi vəziyyətin nəzarətdə olduğunu, Qaragölə nəzarət etdiyini bildirsə də, çoxsaylı təhlilçilər, o cümlədən regionda yaşayan ermənilər buna şübhə edir. Bir neçə gün öncə sərhəddə yaşayan ermənilər İrəvana müraciət edərək onlara silah verilməsinə çağırıb. Onların fikrincə, Ermənistan ordusu bu işin öhdəsindən gələ bilmədiyini ortaya qoyub”.
Ekspert sərhəd məsələsinin üç səbəbdən indi ortaya çıxdığını vurğulayır: “Birincisi, Ermənistan və Azərbaycan qüvvələri hazırda üzbəüz dayanıblar. İkincisi, Moskva özəlliklə Zəngəzur vilayətindən sərhədlərarası nəqliyyat xəttinin açılmasına çağırır. Üçüncü məsələ isə Türkiyənin Cənubi Qafqazdakı nüfuzudur. Azərbaycanın Zəngəzur dediyi dəhliz açılarsa, Türkiyənin Azərbaycan və Orta Asiya ilə quru əlaqəsi yaranacaq ki, Ermənistan, Rusiya və İran bundan narahatdır. Sərhədin delimitasiyası və demarkasiyası təkcə Zəngəzurda deyil, başqa yerlərdə də həddən artıq çətin olacaq. Çünki onların ümumi istifadə edəcəyi xəritə yoxdur, ortalıqdakı iki sovet xəritəsi azı 30 illikdir. Ermənistanın istinad etdiyi sovet topoqrafik xəritəsinə görə Qaragölün 80 faizi onun ərazisinə düşür. Azərbaycanın üstünlük verdiyi sovet hərbi xəritəsində isə həm gölün böyük hissəsi, həm də hərbçilərin irəlilədiyi yerlər məhz Azərbaycanın suveren ərazisidir”. Ekspert qeyd edir ki, mübahisəni Ermənistan güc yolu ilə çözməyə çalışsa, Azərbaycan yenə ona sarsıdıcı hərbi zərbələr vurmağa hazırdır. Çünki 44 günlük müharibədə Ermənistan ordusu darmadağın olub, Azərbaycan isə savaşdan sonra ordusunu daha güclü hala gətirib. Bu vəziyyətdə Ermənistan Rusiyanın da köməyinə arxayın olmamalıdır. Bunu erməni ekspertlər özləri də etiraf edir. Məsələn, erməni politoloq Robert Gevondyan bildirir ki, Kreml Ermənistanın yanında yer almaq istəmir: “Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Andrey Rudenko deyib ki, hər iki tərəf xahişlə müraciət etsə, Rusiya Bakıya və İrəvana sərhəd gərginliyinin həlli məsələsində kömək edəcək. Bənzər bəyanatlar müttəfiq münasibətlər məntiqindən irəli gəlmir. Bu, sadəcə göstərir ki, Rusiya tərəflərdən hər hansı birini incitmək istəmir. Rusiya bu məsələdə tərəflərdən hər hansı birinin tərəfini tutmaq istəmir, sadəcə “leopold pişiyi” kimi tərəflərin barışıq içində yaşamasını istəyir”. Politoloq bildirib ki, Moskva özünü Ermənistanın müttəfiqi olmayan rolda göstərir. Digər bir erməni politoloq Armen Vardanyanın sözlərinə görə, Rusiya bu məsələdə özünü vasitəçi kimi və Ermənistanın müttəfiqi olmayan şəkildə göstərir: “Rus tərəfi müttəfiqlik öhdəliklərindən yayınır. Rusiya da Ermənistanın ondan asılı olduğunu anlayır və Azərbaycanla münasibətlərini hər hansı şəkildə korlamaq istəmir”.
Ermənistanın Beynəlxalq İnsan İnkişafı Mərkəzinin sədri Tevan Poğosyan da eyni mövqedədir: “2020-ci il sentyabrın 27-dən başlayaraq ölkəmizin təhlükəsizliyi sarsılıb və bugünə qədər getdikcə pisləşir. Bugünkü vəziyyətə əsasən isə sadəcə onu qeyd edə bilərik ki, ölkənin, eləcə də cəmiyyətin təhlükəsizliyini təmin etmək iqtidarında olmayan iflic dövlətə sahibik”. Poğosyanın sözlərinə görə, xüsusən sərhəd qoşunlarının və ya silahlı qüvvələrin öhdəlikləri haqqında Ermənistanın əsas qanunları icra edilmir: “Mənə izah edə bilərsinizmi ki, niyə vasitəçilik vəzifəsi 102-ci hərbi bazanın komandiri tərəfindən yox, Qarabağdakı sülhməramlı qoşunların komandiri tərəfindən həyata keçirilir?”. Erməni mətbuatı da yazır ki, Kreml İrəvanı arxa plana atıb və bu, Ermənistan prezidenti Armen Sarkisyanın Rusiya səfəri fonunda özünü qabarıq büruzə verdi. Belə ki, erməni mediası 6 gün Rusiyada işgüzar səfərdə olan Sarkisyanın rəsmi şəxslər tərəfindən qəbul edilməməsini müəmmalı məqam kimi qiymətləndirib. “Vereleq” portalı bu xüsusda qeyd edir: “Ermənistan prezidenti Rusiyaya səfəri zamanı hansısa bir rus məmurla görüşə bilərdi. Amma kimsə ilə görüşmədi, qarşı tərəf də ölkəmizdə hazırkı vəziyyətlə maraqlanmadı”. İddia olunur ki, Armen Sarkisyan Rusiyada elə də xoş qarşılanmayıb. Hətta Rusiya rəsmiləri onunla görüşə maraqlı olmadıqlarını gizlətməyiblər. Bu səbəbdən Sarkisyan 6 günlük Rusiya səfərindən əliboş qayıdıb.
Samirə SƏFƏROVA
