Azərbaycan-Ermənistan sərhədində delimitasiya prosesinin mümkün qədər tez başlanması üçün rəsmi Bakının mövqeyi artıq dünyanın əksər ölkələri tərəfindən təqdir edilir. Xüsusən də Rusiya və ABŞ-ın məsələyə münasibəti bu xüsusda ölkəmizin yanaşmasının onlar tərəfindən də tam qəbul edildiyini üzə çıxarır.
Məsələyə növbəti dəfə münasibət bildirən Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin yaydığı şərhdə bu xüsusda deyilir: "İnsidentlərdən qaçmaq üçün Azərbaycan-Ermənistan sərhədində delimitasiya prosesinin başlaması vacibdir". Qeyd edilir ki, Rusiya Azərbaycan-Ermənistan sərhədindəki vəziyyəti diqqətlə izləyir, gərginliyi azaltmaq üçün Bakı və İrəvanla ən yüksək və ali səviyyədə davamlı təmas saxlayır: “Əlaqələr bizim ölkələrimizin hərbi və sərhəd xidmətləri vasitəsilə saxlanılır. Atəşkəs rejiminə ciddi riayət olunmasının, eləcə də Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin 10 noyabr 2020-ci il və 11 yanvar 2021-ci il tarixli bəyanatlarının digər müddəalarının ciddi şəkildə yerinə yetirilməsinin vacibliyini bir daha təsdiqləyirik. Onu əsas götürürük ki, belə hallar sülh yolu ilə, danışıqlar vasitəsilə həll edilməlidir. Uzunmüddətli həlli Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin delimitasiya və daha sonra demarkasiyası prosesinin başlamasında görürük. Rusiya Federasiyası Cənubi Qafqazda vəziyyətin ardıcıl şəkildə normallaşmasına təşviqi davam etdirməyə hazırdır”.
ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Ceyk Sallivanın da yanaşması elə bu səpkidədir. O da Prezident İlham Əliyevlə telefon danışığında qeyd edib ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında beynəlxalq sərhədin delimitasiyası üzrə danışıqların başlanmasına ehtiyac duyulur. Xatırladaq ki, artıq bir müddətdir, Azərbaycan və Ermənistan arasında İrəvanın mövqeyi üzündən sərhəd gərginliyi yaşanır.
Azərbaycan tərəfi Ermənsitanla həmsərhəd bölgələrdə sərhədin dəqiqləşdirilməsi işini apardığını bəyan etsə də, İrəvan heç bir əsas olmadan Bakını onun suveren ərazisinə müdaxilədə ittiham edir. Bu vəziyyətdə maraq doğuran odur ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhəd hansı sənədlər, xəritələr əsasında dəqiqləşdirilir. Hələlik nə Azərbaycan, nə də Ermənistan hökuməti sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi zamanı hansı xəritələrdən istifadə edildiyini rəsmi açıqlayıb. Azərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov bu fonda bildirib ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında dövlət sərhədi hələ SSRİ zamanında olan Kartoqrafiya və Geodeziya Komitəsinin sənədlərində, xəritələrdə öz əksini tapıb. O bildirib ki, bu xəritələr tərəflərin hər ikisində var və məsələyə aydınlıq gətirməkdə problem olmamalıdır. Amma Ermənistandakı Regional Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Riçard Girakosyanın iddiasına əsasən, mübahisə tərəflərin əlində eyni xəritənin olmamasından qaynaqlanır: “Tərəflər sərhədlər müəyyənləşdirilərkən eyni xəritə irəli sürməlidir və işlər onun əsasında görülməlidir. Eyni zamanda, danışıqlara vasitəçilik edən Rusiyanın sülhməramlıları da hər hansı bir xəritə açıqlamır. Bu olduqca qəribə, bəlkə də şübhəli məqamdır. Bu danışıqların vasitəçisi kimi onlar da tərəflərə istinad etmək üçün bir xəritə təqdim etmirlər. Mən narahatam ki, bu mübahisə tərəflərin razılaşdırdığı xəritə təqdim olunana qədər davam edəcək”. Halbuki, rəsmi Bakı bəyan edir ki, Azərbaycan BMT-də tanınmış suveren ərazilərində səhrədlərini bərpa edir. Bu fonda İrəvan isə iddia edir ki, Azərbaycan sərhədləri saxta sənədlər əsasında müəyyənləşdirir. Ancaq Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru Mirnuh İsmayılov həm Azərbaycan, həm də Ermənistanın sovet hakimiyyəti illərindəki xəritələrini müqayisə edir. Bildirir ki, bu xəritələrdə sərhədlər dəqiqliklə göstərilib və aralarında heç bir fərq yoxdur: “SSRİ dövründə Moskvada çap olunan “Azərbaycanın Atlası”nda da xəritə eynidir. Ermənistanın, Azərbaycanın və SSRİ-nin sovet dövründə çəkilən xəritələri eynidir. Səhrədləri müqayisə edəndə heç bir fərq yoxdur, üçü də eynidir”. Mirnuh İsmayılov “Azadlıq” radosuna açıqlamasında Azərbaycanın Laçın rayonu ilə Ermənistanın Gorus rayonu arasındakı sərhəddə Qaragöl və yüksəkliklər ətrafında mühabisəyə də aydınlıq gətirib. O qeyd edir ki, bu problem məskunlaşma siyasətinin düzgün aparılmamasından qaynaqlanır: “Xəritələrdə Qaragöldən cənuba dorğu sərhəddə ən çox Şurnuxun adı hallanır. Burada yolun bir hissəsi Ermənistan ərazisinə düşür, digər hissəsi Azərbaycana. Bu hələ o vaxtlar da problem yaradırdı. Ermənilərin tərtib elədiyi xəritədə də durum eynidir. İndi biz nə edək ki, koordinat sistemini qoyanda gəlib Azərbaycanın ərazisinə düşür. Çünki onlar məskunlaşmanı düzgün aparmayıblar, gəlib Azərbaycanın ərazisində ev tikiblər. Azərbaycan da öz ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün onları çıxarmağa məcburdur”.
Hələlik isə mayın 12-dən Azərbaycan-Ermənistan sərhədində başlayan gərginlik səngimir. İrəvan yenə iddia edir ki, Azərbaycan ordusu dövlət sərhədini pozub və Ermənistan ərazisində postlar qurur. Bakı isə bunun yalan olduğunu, hələ sovet hakimiyyəti illərindən mövcud olan xəritələr əsasında dövlət sərhədini möhkəmləndirdiyini bildirir.
Nahid SALAYEV
