ABŞ və Rusiya prezidentləri Co Bayden ilə Vladimir Putinin Azərbaycanın paytaxtı Bakıda görüşə biləcəyi haqda bu günlərdə "Politico" nəşrinin yaydığı məlumat ekspert dairələrində də geniş müzakirə predmetidir. Adıçəkilən nəşrin məlumatında qeyd edilib ki, Ağ Ev və Kreml sahiblərinin görüş məkanları barədə Birləşmiş Ştatların sabiq rəsmiləri və mütəxəssislərinin rəyi öyrənilib. Onlar Putin və Baydenin görüşə biləcəyi yerlər arasında Çex Respublikası, İslandiya, Sloveniya və Azərbaycan paytaxtlarının adını çəkib.
Məsələyə münasibət bildirən Rusiyanın “Avrasiya ideyaları” elmi araşdırmalara dəstək Fondunun Ekspert Şurasının sədri Qriqori Trofimçuk qeyd edir ki, son zamanlar dəfələrlə Rusiya və NATO-nun hərbi qurumlarının nümayəndələri üçün danışıqlar meydanı kimi məhz Bakı seçilib: “Belə diplomatik dislokasiya heç kimdə heç zaman suallar doğurmayıb. Buna görə də dünya birliyində Bayden-Putin görüşü üçün yerin seçilməsi ilə bağlı qeyri-formal diskussiya başlayanda Azərbaycan paytaxtının adı dərhal mümkün variantlardan biri, hətta ən təbii variant kimi səslənməyə başladı”. O bildirir ki, əslində, Bayden-Putin görüşünün Bakıda baş tutması istisnalıq təşkil etməməlidir: “Ekspertlərin çoxu Azərbaycan dövlətinin neytral statusunun buna kömək etdiyini bildirir. Bununla razılaşmaq lazımdır. Üstünlüklərin sırasına, həmçinin statuslu görüşlərin təşkilinin ənənəvi yüksək səviyyəsini, Bakının rahat coğrafiyasını və bir sıra digər amilləri də əlavə etmək olar. Rusiya və ABŞ-ın ali rəhbərliyinin görüş yerinin simvolunun xüsusi siyasi əhəmiyyəti də var. Məsələn, bu gün səslənən variantlardan biri Reykyavikdir. Çünki məhz bu şəhərdə 1986-cı ildə Mixail Qorbaçov və Ronald Reyqan arasında görüş keçirilib. Lakin bu görüşün SSRİ-nin süqutuna səbəb olduğunu düşünən bugünkü rusların əksəriyyətində bu məqamla bağlı mənfi xatirələr var. Odur ki, Putin-Bayden görüşü də orada keçsə, cəmiyyətdə mənfi fikirlər yaranar: “Rusiya sanki yenidən tərksilah olunmağa hazırlaşacaq”. Bayden balans üçün dolayısı ilə ABŞ prezidentinin bu yaxınlarda söylədiyi ifadəyə görə (qondarma “soyqırımı”) eyforiyaya düşmüş İrəvana lazımi siqnal vermək qərarına gələrək, Putinlə görüşmək üçün Bakını seçəcək”.
Sözsüz ki, bu görüş həqiqətən baş tutacaqsa, tərəflər onun harada keçirilməsi barədə qərarı özləri verəcək. Lakin ekspertlər Bakını görüşün keçirilmə ehtimalı olan yerlər siyahısında əsas yerlərdən biri kimi qiymətləndirir. Birincisi ona görə ki, elə bu günlərdə ABŞ prezidentinin administrasiyası “Azadlığa Dəstək Aktı”na 907-cü Düzəlişin dayandırılması müddətini uzadıb. Beləliklə, Bayden Azərbaycana birbaşa yardım etməyə icazə verib. Özü də bu barədə ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə şəxsən telefonla məlumat verib ki, bu da Amerika tərəfinin Bakı ilə münasibətlər qurmaq niyyətindən xəbər verir. İkincisi, Azərbaycan paytaxtı artıq neçə illərdir ki, ciddi beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edir, həmçinin ABŞ və Rusiyadan olan yüksək mənsəb sahiblərinin görüşləri üçün şərait yaradır. Belə ki, 2017-ci ildə Bakıda Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargah rəisi, general Valeri Gerasimov və NATO hərbi komitəsinin rəhbəri Petr Pavel arasında görüş olub. Daha sonra, 2018-ci ildə Gerasimov iki dəfə Bakıda NATO birləşmiş qüvvələrinin ali baş komandanı Kertis Skaparotti ilə görüşüb. 2019-cu ildə isə Gerasimov bir daha Bakıya gələrək burada NATO Hərbi komitəsinin sədri ilə görüşüb. 2020-ci ilin fevralında, pandemiya ərəfəsində Azərbaycan paytaxtında rusiyalı generalın NATO-nun Avropadakı birləşmiş qüvvələrinin baş komandanı Tod Uolterslə danışıqları da keçirilib. Bütün hallarda danışıqlar yüksək səviyyədə keçirilib və tərəflər Azərbaycan hakimiyyətinə tədbirlərin keçirilməsi üçün şərait yaratdığına görə minnətdarlıq ifadə ediblər. Üstəlik, hazırda Bakı, bir çox Avropa paytaxtlarından fərqli olaraq, pandemiyadan sonra özünə gəlməyə başlayıb. Məsələyə münasibət bildirən politoloq Natiq Miri də qeyd edir ki, Baydenlə Putin arasında görüşün Bakıda keçirilməsi ən uyğun variant ola bilər. Konkret olaraq Bakının seçilməsinə gəlincə, ekspert Bakının seçilməsinin ilk növbədə Putin üçün ən uyğun variant ola biləcəyini vurğulayıb: "Niyə? Çünki Çexiya Rusiyanın diplomatlarını qovan ölkələrdən biridir. Çexiya haqqında da, açığı, Putin heç də xoşagələn ifadələr işlətməyib. Çexiya, İslandiya, yəni bir növ ABŞ-ın əhatə dairəsi sayıla biləcək ölkələrdənsə, düşünürəm ki, Putun daha çox Azərbaycanın paytaxtını seçə bilər. Ayrıca belə bir təcrübə də artqı mövcuddur. NATO-Rusiya Baş qərargah rəsilərinin artıq bir neçə dəfə məhz Bakıda görüşləri keçirilib. Yəni bu bir-birinə qarşı duran tərəflərin məhz Bakını seçməsi Bakının hər iki güc mərkəzindən bərabər məsafədə olması ilə əlaqədardır. Bakının bu yöndə təcrübəsi də var və Azərbaycan tərəflərdən kiməsə düşmən səviyyəsində baxmır, hər iki güc mərkəzi ilə həqiqətən gələcək prespektivdə də isti məcrada münasibətlər qurmaq strategiyasına üstünlük verir. Məhz bu amilləri nəzərə alaraq, ABŞ mediası da Bakının adını siyahıya salıb”.
Samirə SƏFƏROVA
