Qarabağda Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyət zonasına daxil olan Xocavəndin mərkəzində faşist Qaregin Njdenin abidəsinin ucaldılması şimal qonşumuzun özündə də ciddi narazılıq predmetinə çevrilib. Bu fonda Moskva vilayətinin Dolqoprudnensk müharibə, əmək, silahlı qüvvələr və hüquq-mühafizə orqanları veteranlarının ictimai təşkilatı federal hakimiyyət orqanlarına ərizə ilə müraciət edərək, faşist kollaborant Njdenin Qarabağdakı heykəlini sökməyə çağırıb.
Qarabağda Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan zonada faşistlərin əlaltısı Njdeyə heykəl qoyulması Moskva vilayəti veteranlarını hiddətləndirib. Veteranlar qeyd edirlər ki, 9 May qələbə günü keçmiş SSRİ-nin bütün xalqlarını birləşdirən bayramdır, lakin təəssüf ki, postsovet məkanındakı bəzi ölkələrdə, o cümlədən Ermənistanda nasistlərin əlaltılarını qəhrəmanlaşdırmağa cəhd göstərirlər. Veteranların müraciətində qeyd edilir ki, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Njde qızıl ordu sıralarından əsir düşmüş erməni əsgərlərindən ibarət “Erməni legionu” formalaşdırıb. Vermaxt sıralarında döyüşməyə başlayan bu legion Polşa və Ukraynada minlərlə dinc sakinə qarşı cinayətlər törədib, Qərbi Krımda iyirmi mindən çox dinc sakini qətlə yetirib. Veteranlar təşkilatı faşizm üzərində Qələbənin keçmiş SSRİ-nin bütün xalqlarını birləşdirən bir hadisə kimi böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayaraq xəbərdarlıq edir ki, Rusiya sülhməramlı kontingentinin nəzarətində olan ərazidə belə bir heykəlin olması Avrasiya məkanında insanları birləşdirən azsaylı dəyərlərdən birini hörmətdən salır. Veteranlar əmindir ki, bu həm də faşizmi qəhrəmanlaşdırmaq cəhdlərinə qarşı prinsipial mübariz kimi Rusiyanın nüfuzunu aşağı salır. Müvafiq müraciət Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinə və Müdafiə Nazirliyinə göndərilib.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu məsələ ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının Rəyasət Heyəti də Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrova müraciət edib. Müraciətdə bildirilir ki, Ermənistan bədnam generallar, Dro və Njde adı ilə məşhur olan SS erməni cəza legionunun başçıları Drastamat Kanoyan və Qaregin Ter-Arutyunyanın təmizə çıxarılması üçün Rusiyanın resurslarından istifadə edir: “Onu da nəzərinizə çatdırırıq ki, faşist Njdenin daha bir heykəli vaxtilə Ermənistanın işğalına məruz qalan, hazırda isə Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyəti zonasında olan Xocavənd rayonunda ucalır ki, bu heykəlin də sökülməsi vacibdir. Azərbaycan ərazisində belə bir heykəlin mövcudluğu sadəcə dövlətimizin və xalqımızın etirazı ilə bağlı deyil, bütövlükdə ümumbəşəri insani və əxlaqi dəyərlər baxımından yolverilməzdir və əsla qəbul edilə bilməz”. Rusiyanın “Pravda” nəşri baş verənlər fonunda yazır: “Rusiyanın sülhməramlı kontingentinin Böyük Vətən müharibəsinin 76-cı ildönümü ərəfəsində parad keçirməyə hazırlaşdığı Dağlıq Qarabağda Üçüncü Reyxin əlaltısı olmuş şəxsin abidəsi hələ də sökülməyib. Söhbət nasistlərlə əməkdaşlıq etdiyi üçün 1944-cü ildə bolqar polisi tərəfindən həbs edilmiş Qaregin Njdedən gedir.
Njdenin abidəsi Rusiya bayrağının dalğalandığı zonada, Xocavənd şəhərində 44 günlük müharibədən sonra ucaldılıb. Lakin nədənsə, öndə olan Rusiya siyasətçiləri bu faktdan qətiyyən narahat olmayıb. Ümumilikdə isə, nə Rusiya, nə də Azərbaycan faşist işğalçılarına qarşı vuruşmuş ata-babalarımızın canından-qanından keçdiyi torpaqlarda nasizmin əbədiləşdirilməsi cəhdləri ilə barışa bilər. Bu onların xatirəsinə təhqirdir. Bu, mənəviyyatdan kənar bir hərəkətdir və yolverilməzdir! Qaregin Njde “sexakronizm”in, yəni millətin şəxsiyyətdən üstünlüyünü təbliğ edən kvazimilli ideologiyanın banilərindən biridir. Vaxilə o, məhz bu ideyaya görə “Daşnaksütyun” sıralarından belə xaric edilib. Njdenin rəhbərliyi ilə Üçüncü Reyxin nəzdində yaradılmış erməni hərbi birləşmələri SS əməkdaşlarının təlimlərindən keçərək, Krımın işğalı və Qafqaza hücum əməliyyatlarında fəal iştirak edib.
Njde 1944-cü ildə bolqar polisi tərəfindən həbs edilib. 1945-ci il oktyabrın 12-də o, SMERŞ-ə təhvil verilib. Həmin vaxt müstəsna cəza növü olan güllələnmə tətbiq olunmadığından, ona törətdiyi bütün cinayətlərə, o cümlədən vətəndaş müharibəsi zamanı Zəngəzurda 400 “Qırmızı ordu” əsgərinin qətlinə görə 25 il həbs cəzası kəsilib. Njde 1955-ci ildə həbsxanada ölüb. Belə bir adama abidə qoyulması, təbii ki, biabırçılıqdır! Erməni icmasının və bir sıra erməni rəsmilərinin israrla onu qorumağa çalışması isə… Üstəlik, indi bu, 2020-ci il Moskva bəyannaməsinə əsasən Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti nəzarəti altında olan Azərbaycan ərazisində baş verir.
Bütün bunlar azmış kimi, məmurlar əks reaksiya doğura biləcək başqa yöndəmsiz addımlar da atır. Məsələn, Böyük Qələbə günü münasibətilə təntənəli tədbirin Xocalı şəhəri ərazisində keçirilməsi nəzərdə tutulur. Nəzərə almaq lazımdır ki, 1992-ci ildə məhz bu şəhərdə azərbaycanlı əhaliyə qarşı dəhşətli qətliam törədilib. Nəticədə 600-ə yaxın insan – qadın, uşaq və qocalar başları kəsilərək, kütləvi halda güllələnərək və işgəncələrə məruz qoyularaq şəhid edilib. Başqa sözlə, Xocalıda dinc insanlara qarşı düşünülmüş terror aktı tətbiq edilib və onlar doğma yurdlarından qaçmağa məcbur olub. Sual olunur: insanların kütləvi qətliama məruz qaldığı yerdə parad keçirmək olarmı? Məsələn, Beslanda - Mələklər Şəhərində terrorçuların qətlə yetirdiyi uşaqların xatirəsini əbədiləşdirən memorialın ərazisində belə bir hadisəni necə təsəvvür edirsiniz? Elə isə, belə bir tədbiri Xocalıda, özü də Azərbaycan hakimiyyəti ilə məsləhətləşmədən keçirmək qərarını kim və nə üçün verib?! Üstəlik, istisna deyil ki, bu tədbirdə qondarma “DQR”in siyasi xadimləri də iştirak edəcək. İnanmaq istərdik ki, bu, şayiədən başqa bir şey deyil. Halbuki, elə şayiələrin də öz çəkisi var. Bu cür işlərə razılıq vermək Rusiyaya yaraşarmı? Bəlkə hərbi komandanlıq sadəcə məsələnin tarixini bilmir və Rusiyanın aidiyyəti qurumlarından məsləhət istəməyib? Görünən odur ki, Qərbin hansısa xüsusi xidmət orqanı (Fransanın İrəvandakı fəallığı nəzərə alınarsa, bunun məhz onlar tərəfindən edildiyi istisna deyil) rus, Azərbaycan və erməni xalqları üçün böyük bayram olan Qələbə Gününün gözdən salınması üçün məkrli aksiyaya əl atıb. Sevinc dolu br hadisə əvəzinə bizə qətlə yetirilmiş günahsız azərbaycanlıların uyuduğu torpaqda hərbçi yürüşü göstərmək istəyirlər. Üstəlik, bunu Azərbaycanın qanuni hakimiyyəti ilə razılaşdırmadan edirlər. Və bütün bunlar Rusiya bayrağı altında baş verəcək! Belə addımlar Rusiyanın təhlükəsizlik xidməti tərəfindən ətraflı araşdırılmalıdır. Əks halda bunu müqəddəs hissləri təhqir edən kobud təxribatdan başqa bir şey saymaq mümkün olmayacaq. Hələlik isə biabırçı monumentin sökülməsindən başlamaq lazımdır”.
Samirə SƏFƏROVA
