Məlumdur ki, ABŞ və NATO mayın 1-dən Əfqanıstandan qoşunlarını geri çəkməyə başlayıb. Əfqanıstanda olan 3500 ABŞ və təxminən 7000 NATO əsgərinin yayın sonuna qədər ölkəni tam tərk edəcəyi gözlənilir.
Son həftələrdə ordu artıq Əfqanıstandan avadanlıqlarını çıxarmağa başlayıb. Əvvəllər ABŞ və “Taliban” nümayəndələri tərəfindən bağlanmış müqaviləyə uyğun olaraq, xarici qüvvələr 1 may tarixinə qədər Əfqanıstandan çıxmalı idilər. Lakin ABŞ prezidenti Co Bayden hərbi mövcudluğun çox sərt bir şəkildə azalmasının amerikalı və müttəfiq kontingenti təhlükə altına qoyacağını əsas gətirərək bu müddəti təxirə salıb. Ekspertlər qeyd edir ki, baş verənlər geosiyasi dəyişikliklərə də səbəb olacaq və bu fonda Azərbaycanın ABŞ üçün əhəmiyyəti daha da artacaq. Tanınmış Qərb politoloqu, “Heritage” Fondunun Daqlas və Sara Elison Mərkəzinin direktoru Lyuk Kofinin “Arabnews” qəzetində dərc olunmuş analitik məqaləsində də məhz bu məqam xüsusi olaraq qabardılır. Lyuk Kofin qeyd edir ki, mayın 1-dən ABŞ-ın Əfqanıstandakı qoşunlarını çıxarmağa başlaması və Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərinin yerləşdiyi coğrafi məkanda yaranan yeni reallıqlar Birləşmiş Ştatlar üçün əlverişli mövqeyə malik Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırır.
Hazırkı şəraitdə Qərb ölkələrinin Mərkəzi Asiya regionuna yeganə çıxışının Türkiyə-Gürcüstan-Azərbaycan dəhlizi üzərindən mümkün olacağını qeyd edən ekspert yazır: “Bu kontekstdə ABŞ prezidentinin “erməni soyqırımı” bəyanatı və Ankara ilə əlaqələri gərginləşdirməsi vəziyyəti daha da pisləşdirib. Lakin Azərbaycan ərazisindən quru və hava yolu ilə Mərkəzi Asiyaya çıxış Vaşinqton üçün yeganə mümkün variant kimi görünür. Bu marşrut Azərbaycanın ikinci böyük şəhəri olan Gəncənin adını daşıyan və İpək Yolu üzərində əhəmiyyətli məntəqə olan 100 kilometrlik “Ganja Gap” dəhlizidir. ABŞ ordusu Əfqanıstana təchizatın göndərilməsində bu dəhlizdən istifadə edib. Beləliklə, Vaşinqton Mərkəzi Asiya regionunda möhkəmlənmək istəyirsə, Türkiyə ilə münasibətləri yaxşılaşdırmalı və Azərbaycana daha çox diqqət yetirməlidir. Bu məqsədlə güclü iqtisadi əlaqələr və diplomatik səylər lazımdır”. Politoloq vurğulayıb ki, Rusiya və Çinin Mərkəzi Asiyada, həmçinin Əfqanıstanda təsirini artırmaq planları qarşısında ABŞ üçün ən məqbul variant Türkiyə və Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da inkişaf etdirməkdir. Hesab edilir ki, ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə bu günlərdə etdiyi telefon zəngi və bu zaman aparılan müzakirələr də Vaşinqtonun Bakı ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək, xüsusilə ikitərəfli münasibətləri daha da dərinləşdirməkdə maraqlı tərəf qismində çıxış etdiyini göstərir.
Xatırladaq ki, Entoni Blinken Azərbaycan-ABŞ ikitərəfli münasibətlərinin inkişafına toxunaraq, əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsinin önəmini bildirib, enerji, regional təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayıb, Azərbaycanın Əfqanıstanda sülhməramlı missiyada iştirakını yüksək qiymətləndirib. ABŞ dövlət katibinin məsələyə bu prizmadan yanaşması, xüsusən də ikitərəfli əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsinin önəmini vurğulaması təsadüfi xarakter daşımır. Ölkəmiz bu gün ABŞ-ın Cənubi Qafqazda ən böyük iqtisadi tərəfdaşıdır. İki ölkə arasında ticarət, nəqliyyat və investisiya sahəsində mühüm sazişlər imzalanıb, terrorçuluğa, regional və qlobal təhlükəsizliyə qarşı genişmiqyaslı işbirliyi, birgə sülhməramlı missiyalar həyata keçirilib. ABŞ Azərbaycanla qeyd edilən istiqamətlərdə işbirliyinin davam etdirilməsini istəyir. Entoni Blinkenin telefon zəngi də bunun təsdiqidir.
Qeyd edək ki, telefon söhbəti zamanı Azərbaycan Prezidenti, eyni zamanda, bu günlərdə amerikalı həmkarı Co Baydenin “erməni soyqırımı” ilə bağlı bəyanatı ilə əlaqədar mühüm detallara toxunaraq qeyd edib ki, Türkiyə Azərbaycanın yaxın dostu və müttəfiqidir, postmüharibə dövründə bölgəmizdə çox önəmli və müsbət rol oynayır. Bu mənada, ABŞ prezidentinin “erməni soyqırımı” ilə bağlı məlum açıqlaması Azərbaycan rəhbərliyi və ictimaiyyəti tərəfindən narahatlıqla qarşılanlb. Bu məsələnin ABŞ-ın baş diplomatının diqqətinə çatdırılması o deməkdir ki, Azərbaycan Türkiyənin yanındadır və Vaşinqton bunu mütləq nəzərə almalıdır. İndi görünən odur ki, ABŞ saxta “erməni soyqırımı”na görə Azərbaycan, Türkiyə kimi önəmli region ölkələri ilə münasibətlərin pozulmasında maraqlı deyil. Entoni Blinkenin xarici jurnalistlərlə onlayn görüş zamanı səsləndiridiyi fikirlər də bunu təsdiq edir: “ABŞ prezidenti Co Bayden Osmanlı imperiyasında baş verən hadisələr və “erməni soyqırımı” haqda danışarkən günahı Türkiyənin üzərinə qoymağa cəhd etməyib. Prezident qeyd edib ki, onun məqsədi qurbanların xatirəsini yad etməkdir, kimisə günahlandırmaq deyil. Və əlbəttə, bizim diqqət mərkəzimizdə Osmanlı imperiyasının son günlərində baş verən hadisələr idi”. Entoni Blinkenin telefon zəngi və səsləndiridiyi fikirlər göstərir ki, ABŞ bundan sonra Azərbaycanla münasibətlərin dərinləşməsində maraqlıdır. Bunun daha bir real göstəricisi Prezident İlham Əliyevlə telefon danışığı zamanı Entoni Blinkenin bu il də “Azadlığa Dəstək Aktı”na 907-ci Düzəlişin müvəqqəti dayandırıldığını bildirməsidir. ABŞ qəbul edir ki, Azərbaycanla genişmiqyaslı əməkdaşlıq olmadan Cənubi Qafqaz kimi mühüm regionda siyasəti iflasa məhkumdur, qarşılıqlı münasibətlərində hansısa ciddi uğur qazana bilməz. Eləcə də Türkiyə olmadan ABŞ-ın Qafqaz, Orta Asiya, Yaxın Şərq kimi mühüm bölgələrdə hansısa nailiyyət əldə etməsi mümkün deyil.
Nahid SALAYEV
