Məlum həqiqətdir ki, bu gün Azərbaycan Cənubi Qafqazda hadisələrin ümumi inkişaf axarının müəyyən edilməsində əsas söz sahibi kimi çıxış edir. Bu mənada təsadüfi deyil ki, sözügedən regionda maraqları olan ölkələr və təşkilatlar ilk növbədə Azərbaycanla əlaqələr yaradılmasına xüsusi diqqət yetirir. Azərbaycanın təşəbbüsü, iştirakı ilə həyata keçirilən transmilli layihələr fonunda ötən dövr ərzində ölkəmizlə iki və çoxtərəfli əlaqələrin yaradılmasında, inkişaf etdirilməsində maraqlı olan xarici dövlətlər və təşkilatların sayında davamlı artım müşahidə olunub. Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi qələbə isə bu prosesə əlavə təkan verib.
Məhz bu qələbədən sonra həm Azərbaycan, həm də region üçün yeni inkişaf perspektivləri açılıb. Azərbaycan azad edilmiş ərazilərin bərpası, burada aparılacaq abadlıq-quruculuq işlərində, eləcə də Zəngəzur dəhlizi və digər regional layihələrdə xarici tərəfdaşlarla birlikdə işləməyə hazır olduğunu bəyan edir. Ölkəmizin bu mövqeyi ABŞ-da da diqqətlə izlənilir. ABŞ bir çox xarici ölkələr kimi Azərbaycanla Vətən müharibəsindən sonra işbirliyini davam etdirməkdə, yerli və regional layihələrin birgə icrasında maraqlıdır. Artıq məlumdur ki, ABŞ şirkətləri Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasında iştirakda maraqlıdır. Bu şirkətlər, xüsusilə su ehtiyatlarının idarə olunmasında, yol və digər infrastrukturun yaradılmasında, rəqəmsal və innovativ texnologiyalar sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlıq etmək istəyir. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə telefon zəngi və bu zaman aparılan müzakirələr də Vaşinqtonun Bakı ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdə maraqlı olduğunu üzə çıxarır. Bu əməkdaşlığa regonal kommunikasiyalar da daxildir. Bu fonda qeyd edək ki, ABŞ-ın Kommersiya Departamentinin təşkilatçılığı ilə “Avrasiyanın birləşdirilməsi: Ağıllı limanlar və dəmiryol forumu" işə başlayıb. Virtual formada keçən tədbirdə dəniz və dəmir yolu sektorlarında müasir texnologiyaların istifadə imkanları və beynəlxalq maliyyələşdirmə alətləri müzakirə olunur. Forumda Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyənin nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, bu ölkələrdə həyata keçirilən infrastruktur layihələr də nəzərdən keçirilir. Tədbirin təşkilinə ABŞ-ın Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyədəki səfirlikləri də dəstək verib.
Ekspertlər qeyd edir ki, indiki halda Azərbaycanın reallaşdırmaqda olduğu Zəngəzur dəhlizi getdikcə ABŞ-ın da diqqətini özünə clb edir. ABŞ regionda kommunikasiyanın bərpası prosesindən kənarda qalmaq istəmir. Vaşinqton Zəngəzur dəhlizindən istifadə etmək və ondan Mərkəzi Asiyaya çıxış marşrutu olaraq istifadə etmək niyyətindədir. Amma ABŞ üçün əsas məqam budur ki, Zəngəzur dəhlizindən istifadə Ermənistanın sosial-iqtisadi inkişafına ciddi təkan olacaq. Bu fonda ABŞ açıq dəstək verdiyi Nikol Paşinyan hakimiyyətinə Ermənistan daxilində hansısa ciddi sosial, iqtisadi problemin yaranmayacağını proqnozlaşdırır. Xatırladaq ki, müvafiq razılıqlara əsasən, Ermənistan Azərbaycanın Qərb bölgəsi ilə Naxçıvan arasında Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə nəqliyyat əlaqəsinə zəmanət verir. Bu işlərin görülməsi üçün artıq Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya baş nazirlərinin müavinləri səviyyəsində üçtərəfli işçi qrup yaradılıb. Qrupun toplantılarında kommunikasiyaların bərpası üçün müvafiq işlərin əsas istiqamətlərinin siyahısı formalaşdırılıb, prioritet qismində dəmir və avtomobil yollarının bərpası müəyyənləşdirilib. Bu fonda Zəngəzur dəhlizi əməkdaşlıq və nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması baxımından son dərəcə mühüm elementdir. Bu, Ermənistan da daxil olmaqla, regiondakı bütün ölkələrin maraqlarına xidmət edir. Azərbaycan da, öz növbəsində, bu dəhlizin yaradılması və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası ilə bağlı öhdəliklərinə sadiqdir. Bakıda hesab edirlər ki, regionda davamlı sülhün bərqərar olmasında əsas vasitə ölkələrarası əməkdaşlıqdır.
Zəngəzur dəhlizinin açılması region ölkələri arasında ticarət və iqtisadi əlaqələrə müsbət təsir göstərəcək. Zəngəzur dəhlizinin açılması, bölgədə bütün kommunikasiyaların bərpası regiona xarici investorları da cəlb edəcək. Cənubi Qafqazda enerji və nəqliyyat sahələrində çox sayda layihələr icra olunsa da, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi biznes mühitinə öz mənfi təsirini göstərib. Üstəlik, məhz bu problem üzündən İrəvan bütün regional layihələrdən kənarda qalıb. Nəhayət, iki ölkə arasındakı münaqişə başa çatıb və bu onlara regionun iqtisadi potensialından tam istifadə etmək imkanı yaradıb. Nəticədə istər Ermənistan, istərsə də Azərbaycan müxtəlif layihələrə əlavə investisiyalar da cəlb edə biləcək. Bütün bunlar ABŞ-da da nəzərə alınır. Ermənistan da, əslində, bu dəhlizin reallaşmasında maraqlı tərəfdir. Belə bir vaxtda Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktor müavini, general-leytenant Stepan Melkonyan maraqlı təkliflə çıxış edib. O hesab edir ki, Zəngəzurda neytral zonanın yaradılması gələcəkdə burada baş verə biləcək hadisələrin qarşısını almağa imkan verəcək: "Hər iki tərəfdən, xüsusilə də bölgə sakinləri ilə digər tərəfin əsgərləri arasında təmasın istisna ediləcəyi neytral zona olmalıdır".
Samirə SƏFƏROVA
