ABŞ prezidenti Co Baydenin aprelin 24-də 1915-ci il hadisələri ilə bağlı yaydığı mesajında “soyqırım” ifadəsinə yer verməsi, gözlənildiyi kimi, Ankaradan daha çox Vaşinqtonun özü üçün ciddi problem yaradacaq. Xüsusən də iki ölkə arasında hərbi müstəvidə əlaqələrin daha da pisləşməsi, ABŞ-ın Yaxın Şərqdə Türkiyənin dəstəyindən məhrum olması gözlənilir. Bu fonda Pentaqon artıq ciddi şəkildə narahat olduğunu da gizlətmir.
Pentaqonun mətbuat katibi Con Kirbi məsələ ilə bağlı bildirir: “ABŞ prezidenti Co Baydenin “erməni soyqırımı” ilə bağlı bəyanatı ABŞ və Türkiyə arasındakı hərbi münasibətlərə təsir göstərməməlidir. Türkiyə ilə hərbi münasibətlərdə hər hansı bir dəyişiklik gözləmirik. Türkiyə bizim NATO üzrə müttəfiqimizdir. Prezidentin ötən həftə sonu verdiyi bəyanatın hər hansı bir şəkildə münasibətlərimizə təsir edəcəyini gözləmirik”. Kirbi ABŞ-Türkiyə hərbi əlaqələrinin daha da güclənəcəyinə ümid etdiyini söyləyib. Amma bunun ardınca bəlli olub ki, Co Baydenin qondarma “erməni soyqırımı” bəyanatı fonunda Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ABŞ-la mövcud olan Müdafiə və İqtisadi Əməkdaşlıq Sazişini dayandırmaq istəyir. “Bloomberg” agentliyi öz mənbələrinə istinadən yazır ki, Türkiyə ilə ABŞ arasındakı müdafiə Paktı ölkələr arasında geniş hərbi əməkdaşlığı, konkret olaraq kəşfiyyat xidmətləri arasında məlumat mübadiləsi, birgə təlimlər və Amerika aviasiyası üçün Türkiyə hərbi hava bazalarına girişi təmin edir. Bu müqavilə vaxtilə Ankaraya Suriya və İraqdakı münaqişələr zamanı Vaşinqtonla birgə iş aparmağa yardım etmişdi. “Bloomberg” agentliyi xatırladır ki, ABŞ-ın Avropanın ən şərq hissəsində yerləşən Hərbi Hava Qüvvələri Türkiyənin cənub-şərqindəki “İncirlik” aviabazasındadır. Agentlik qeyd edir ki, indi də bu saziş ABŞ və Türkiyənin İraq və Suriyadakı qarşılıqlı fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Sazişin dondurulması isə ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki mövqelərinə ciddi ziyan vura bilər.
Amerika politoloqu, beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Piter Teys də bildirib ki, Co Bayden ABŞ və Türkiyə arasında müdafiə əməkdaşlığına ciddi zərər vurub: "Görünür, prezident Bayden bu ölkələrin arasında mövcud olmuş hərbi əməkdaşlığa və irsə məhəl qoymur. ABŞ prezidentinin qərarı münasibətlərdə ciddi çata səbəb olacaq və Brüsseldəki Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının (NATO) rəhbərliyi altında müdafiə əməkdaşlığı çərçivəsini məhv edəcək". Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın son açıqlamaları da Baydenin dediklərinin ABŞ üçün problem yaradacağını göstərir. O vurğulayıb ki, ölkəsi 1915-ci il hadisələri ilə bağlı Ermənistana ortaq tarix komissiyası qurmaq təklifini verib, amma bu təklifə hələ də cavab almayıb: “Türkiyə öz arxivlərini açmağa, oradakı 1 milyona yaxın sənədi tarixçilərin və tədqiqatçıların ixtiyarına verməyə hazırdır. Lakin qarşı tərəf həqiqətləri üzə çıxarmaq əvəzinə siyasi maraqlar dalınca qaçır və bu da işin, onların məqsədinin əsl mahiyyətini ortaya qoyur”. Ərdoğan çıxışında 1915-ci il hadisələri barədə faktları sadalayıb, həmin hadisələr zamanı silahlı qruplarla toqquşmalarda və ya digər səbəblərdən həyatını itirən ermənilərin sayının uzağı 150 min nəfər olduğunu bildirib. Qeyd edib ki, bu rəqəmin arxasına bir sıfır artırıldığını erməni tarixçiləri və siyasətçiləri özləri də etiraf edir. Ərdoğan Türkiyədə bu gün də həmin dövdə qətl edilmiş türklərin kütləvi məzarlıqlarının aşkar edildiyini deyib, amma bildirib ki, bir dənə də olsun kütləvi erməni məzarlığı aşkarlanmayıb, çünki onlar mövcud olmayıb. O, “soyqırım” iddialarının uydurma olmasının sübutu kimi bildirib ki, həmin dövrdə Osmanlıdan deportasiya edilən ermənilərdən xeyli hissəsi-yüz minlərlə erməni geri dönmüşdü: “Hörmətli Bayden, soyqırıma məruz qalan insan heç onu soyqırım edənlərin yanına geri dönərmi?”. Ərdoğan bu gün də Türkiyədə 300 min erməninin yaşadığını, türk millətinin və dövlətinin ermənilərlə heç bir probleminin olmadığını deyib. Və vurğulayıb ki, əslində soyqırım cinayətlərini edənlər ermənilər olub: “Bugünkü Ermənistan dövlətinə aid olan ərazilərdə əhalinin 80 faizi müsəlmanlardan, türklərdən və çərkəzlərdən ibarət olub. Amma indi onlardan bir nəfəri də o torpaqlarda qalmayıb. 30 il əvvəl işğal edilən Qarabağda törədilənlər də ortadadır. Mən yenə səslənirəm, hörmətli Bayden, Minsk Qrupu vardı - kimlərdən təşkil olunmuşdu? Amerika, Fransa və Rusiyadan. 30 il bu torpaqları işğaldan azad etmədiniz, 1 milyondan çox azərbaycanlı qardaşlarımız qaçqın düşdü. Bütün o yerlər viranəyə çevrildi, yerlə bir edildi. Soyqırım deyirsinizsə güzgüyə baxın və özünüzü dəyərləndirin”. Türkiyə prezidenti Amerikada hindulara qarşı törədilənləri də xatırladıb, deyib ki, amerikalılar bütün bunlardan sonra Türkiyəyə soyqırım damğası vura bilməzlər. O, Qarabağda on minlərlə azərbaycanlının qətlə yetirildiyini xatırladaraq bildirib ki, ermənilər əslində bir əsr yarımdır türklərə qarşı törətdikləri kütləvi qətliamlara görə məsuliyyətdən qorxduqları üçün özlərinin soyqırıma məruz qaldıqları haqda iddiaları ortaya atırlar: “Qarabağ münaqişəsinin həllindən sonra yeni əməkdaşlıq zəmininin yarandığına inanırıq. Baydenin açıqlaması həm bu prosesi, həm ABŞ-la münasibətlərimizi çətinləşdirməkdən başqa heç nəyə yaramır. Uzun illər boyu ABŞ-la güclü müttəfiqlik münasibətlərimiz olub. Lakin FETÖ, PKK terror təşkilatlarına verdikləri dəstək, özlərinin yaratdığı S-400 problemi bizim aramızdakı model müttəfiqlik münasibətlərinə zərər verib. 24 aprel açıqlaması bu münasibətləri daha da gerilətdi”.
Ramil QULİYEV
