Ermənistanda yaxınlaşan növbədənkənar parlament seçkiləri ərəfəsində hakimiyyətin rəqiblərini güc yolu ilə sıradan çıxarmağa çalışacağı haqda verilən proqnozlar özünü tam doğruldur. Bunu baş nazir Nikol Paşinyanın Zəngəzur səfəri də qabarıq şəkildə göstərdi.
Qeyd edək ki, Nikol Paşinyan aprelin 21-də Zəngəzur vilayətinin Mehri və Aqarak şəhərlərinə səfər edib. O, yerli tərəfdarları ilə birlikdə həmrəylik yürüşü keçirməyi planlaşdırsa da, tədbirin keçiriləcəyi yerə toplananlar baş nazirin avtomobilinə və mühafizəçilərə hücum edib, “Nikol rədd ol!”, “Nikol satqın!” şüarları səsləndiriblər. Buna görə Paşinyan həmin ərazidə çox dayanmadan oranı tərk edib. Bunun ardınca Ermənistan polisi Mehri şəhərinin meri Mxitar Zakaryanı saxlayıb. Merin vəkili Qayane Papoyan Mxitar Zakaryanın hansı şəhərdəki polis idarəsinə aparıldığından xəbərsiz olduğunu qeyd edib: “Əvvəlcə Mehridəki polis idarəsinə, sonra Qafana apardıqlarını dedilər. Sonradan onun bir neçə polis avtobusunun müşaiyəti ilə İrəvana aparıldığına dair informasiya yayılıb”. Belə bir vaxtda Ermənistanın Baş Prokurorluğu Robert Köçəryanın, Seyran Ohanyanın, Yuri Xaçaturovun və Armen Gevorkyanın “1 mart işi” üzrə cinayət təqibindən azad olunmasına dair birinci instansiya məhkəməsinin hökmündən şikayət verib. Prokurorluğun sözçüsü Arevik Xaçaturyan faktı təsdiq edib.
Xatırladaq ki, keçmiş prezident və onun tabelyində olmuş üç nəfər aprelin 6-da cinayət məsuliyyətindən azad olunub. Buna səbəb Cinayət Məsəlləsinin sözügedən fiqurantlara qarşı dövlət çevrilişi ittihamını ehtiva edən 301.1-ci maddəsinin Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən ləğvi olub. Halbuki, Ermənistan Xüsusi İstintaq Xidməti 2018-ci ilin 26 aprelində Köçəryana qarşı konstitusiya quruluşunun devrilməsi ittihamını irəli sürmüşdü. Köçəryan 2008-ci il martın 1-də baş vermiş qanlı hadisələrdə ittiham edilirdi. Keçmiş prezident bu ittihamın “qondarma və siyasi motivli” olmasını bəyan etmişdi. Eyni maddə ilə KTMT-nin keçmiş baş katibi Yuri Xaçaturov, keçmiş müdafiə naziri Seyran Ohanyan və Prezident Administrasiyasının keçmiş rəhbəri Armen Gevorkyan da ittiham olunurdu. İndi adıçəkilən şəxslər üzrə Baş Prokurorluq əvvəlki ittihamları yeniləyir. Bu da həmin şəxslərin yenidən həbsə atılmasını istisna etmir.
Bu fonda Ermənistan mediası Köçəryanın öz tərəfdarları ilə görüş keçirməsindən yazır. Bu görüş zamanı Köçəryan Dağlıq Qarabağdakı hazırkı vəziyyəti “ədalətsiz sülh” adlandırıb və deyib ki, “erməni xalqına ləyaqətli sülh lazımdır və o belə bir sülhü bərqərar etməyə hazırdır”. Köçəryan bunu da əlavə edib ki, ədalətsiz sülh yeni müharibəyə səbəb ola bilər. Ekspertlər hesab edir ki, əslində, Köçəryan məhz Qarabağ kartından istifadə edib hakimiyyətə gəlməyə can atır. Amma reallıq onun cəmiyyətdə dəstəyə malik olmadığını göstərir. Ermənistanda Qloballaşma və Regional Əməkdaşlıq Mərkəzinin martda keçirdiyi rəy sorğusunun nəticələrinə görə, Nikol Paşinyanın ölkə üzrə reytinqi 35-40 faizdir. Rəy sorğusu reytinq üzrə ikinci olan Robert Köçəryanın 3 faiz dəstəyə malik olduğunu göstərib. ABŞ-da mənzillənən qeyri-hökumət təşkilatı olan Beynəlxalq Respublikaçılar İnstitutunun bu ilin fevralında keçirdiyi rəy sorğusuna görə isə, seçicilərin 33 faizi Paşinyanın parlamentdəki “Mənim addımım” fraksiyasını dəstəkləyir. Belə bir vaxtda Paşinyan üçün daha bir dəstək Venesiya Komissiyasından gəlib. Belə ki, aprelin 22-də Venesiya Komissiyası və ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Haqları Ofisi Ermənistanda Seçki Məcəlləsinə düzəlişlər barədə təcili birgə rəyini açqılayıb. Rəydə bildirilir ki, Avropa təsisatları Seçki Məcəlləsinə nəzərdə tutulan dəyişiklikləri alqışlayır. Ekspertlər bildirir ki, söhbət parlament seçkilərində qismən majoritar sistemin ləğvindən və tam proporsional sistemə keçilməsindən gedir. Nikol Paşinyanın hakim fraksiyası tərəfindən irəli sürülmüş bu təklif o deməkdir ki, seçicilər iyunun 20-də yalnız partiyalara səs verəcəklər, reytinq sistemindən isə istifadə edilməyəcək. Venesiya Komissiyası və ATƏT ofisinin rəyində sadələşdirilmiş proporsional sistemə keçid bəyənilir. Ekspertlərin rəyinə görə, tam proporsional sistemə keçid Paşinyanın hakim “Mənim addımım” fraksiyası üçün son dərəcə əlverişlidir, çünki iqtidar partiyası rəy sorğularına görə daha böyük reytinqə malikdir.
Bir daha qeyd edək ki, proporsional seçki sistemi seçkili hakimiyyət orqanlarının yalnız partiya siyahıları üzrə formalaşmasını nəzərdə tutur. Proporsional sistem üzrə keçirilən seçkilərdə deputat mandatları partiyaların topladığı səslərin sayına tam müvafiq şəkildə bölüşdürülür. Reytinq səsverməsi isə seçki siyahısında təqdim olunan iki və ya daha artıq qalib arasından bir nəfəri seçmək üçün istifadə olunur. Səsvermə zamanı seçicilər sadəcə bir nəfərə səs vermir, namizədləri üstünlük dərəcəsinə görə sıralayırlar. Əgər namizəd səslərin yarıdan çoxunu toplayırsa, qələbə qazanır. “Mənim addımım” fraksiyası reytinq seçki sisteminin proporsionalla əvəz olunmasını vacib sayıb və bu istiqamətdə müvafiq iş aparıb. Bundan başqa, partiyalar və partiya ittifaqları üçün yeni keçid minimumu təyin olunub. Bu minimum partiyalar üçün 4%, iki partiyadan ibarət bloklar üçün 8%, üç partiyadan ibarət bloklar üçün 9%, dörd və daha artıq partiyalı bloklar üçün 10% olub. Seçki sonrası koalisiyaların formalaşdırılmasında iştirak edən partiyaların sayına qoyulmuş məhdudiyyətin aradan qaldırılması və koalisiyanın formalaşdırılması üçün nəzərdə tutulan müddətin uzadılması də qəbul edilən dəyişikliklər sırasındadır. Parlamentdə təqdim olunan qüvvələrin sayını üçdən dördə qədər artırmaq da əsas dəyişikliklərdən biridir.
Nahid SALAYEV
