İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) cəmiyyətin hər bir sferasında baş verən prosesləri yaxından izləməli və müxtəlif vəzifələrdə çalışan insanların insan hüquqlarının pozulmasına yönələn addımları, davranışları barədə aidiyyəti qurumlara müraciətlər etməlidir. Bu, dünya təcrübəsində sıx-sıx müşahidə edilən bir məsələdir.
Lakin Azərbaycanda ombudsmanlar tarixində hələ indiyə qədər belə bir fakta rast gəlinməyib ki, ombudsman dövlət qurumlarında yüksək post tutan hansısa məmurun, yaxud da məmurların fəaliyyəti, fəaliyyətsizliyi, qanunsuz işləri, insan haqlarını pozması barədə müvafiq dövlət orqanına müraciət etsin, insan haqlarının pozulması ilə bağlı onların fəaliyyətindəki nöqsanlarla əlaqədar təşəbbüs qaldırsın.
Bu, nəyin nəticəsidir - ombudsmanlar indiyə qədər prinsipiallıq göstərməyib, yoxsa Azərbaycanda iri məmurlar arasında insan haqlarına hörmətsizlik etmə halları yoxdur, yaxud olmayıb?
“Harada hansı dövlət məmuru vətəndaşın haqqına zidd addımlar atıb kimi məsələləri ombudsman görməli və onlarla bağlı əlaqədar qurumlara müraciət etməlidir”
“Polisə Dəstək” İctimai Birliyinin rəhbəri, tanınmış hüquqşünas Şəmsəddin Əliyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, yüksək səviyyəli məmurlar vətəndaşların hüquqlarını pozma hallarına yol veriblər, sadəcə, onların bu fəaliyyəti haqqında məlumatlar aidiyyəti orqanlara çatdırılmayıb. Ş.Əliyevin sözlərinə görə, məmurlar arasında da insan hüquqlarına zidd addımlar atılıb, amma onların fəaliyyətinə qiymət verilməsi üçün ombudsmanlar tərəfindən aidiyyəti təşkilatlar qarşısında təşəbbüslər qaldırılması haqqında hər hansı bir informasiyaya rast gəlinməyib. “Olduqca dərin, geniş, cəmiyyət üçün hava-su qədər vacib olan bir mövzuya toxunmusunuz. Doğrudan da insan cəmiyyəti yaranandan, bir az da uzağa getsək, insan yaradılandan (Adəm peyğəmbərdən bu yana) onun hüquq və azadlıqları yaradılıb. Daha daha dəqiq desək, hər bir insanın yaşamaq hüququ, sərbəst gəzib dolaşmaq, işləmək, təbiətdən istifadə etmək hüququ var. Bütün bu hüquqlar müasir dünyada demokratik-hüquqi dövlətlərin hər birində tanınır. İnsan hüquq və azadlıqlarına zidd addımlar daha çox məmurlar tərəfindən atılır. Yəni məmurlar öz vəzifələrini layiqincə yerinə yetirə bilməyəndə bunun zərəri vətəndaşların hüquq və azadlıqlarına toxunur, ziyanı onlar çəkirlər. Bu da nədən irəli gəlir? Çünki ölkənin Konstitusiyası məmurlar tərəfindən stolüstü kitaba çevrilmir. Ölkə Konstitusiyasının 12-ci maddəsində belə bir müddəa var: “Dövlətin ali məqsədi insan hüquq və azadlıqlarını təmin etməkdən və vətəndaşların layiqli həyat səviyyəsini həyata keçirməkdən ibarətdir”. Fikir verirsiniz, dövlətin ali məqsədi insan hüquq və azadlıqları ilə təmin etmək və vətəndaşı olan əhalinin layiqli həyat səviyyəsini təmin etməkdir. İki sadə cümlədən ibarət olan bu müddəanı əgər məmurlar anlasalar, təbii ki, insan hüquqlarına zidd bir addım atılmaz. Yəni bu, əslinə baxanda dövlətin ali məqsədidir, hər bir dövlət qulluqçusu, dövlət məmuru vəzifə səlahiyyətlərini layiqincə icra etməlidir. Bax, əsas budur”.
Ş.Əliyevin fikrincə, ombudsmanlıq yaranana qədər dövlət məmurları statistik məlumatların mahiyyətinə varmırdılar ki, insan hüquqları hansı istiqamətlərdə pozulur, hansı istiqamətlərdə addımlar atılmalıdır: “Dövlət məmurlarının qarşısına insan hüquqları ilə bağlı hansı konsepsiyaları qoymaq lazımdır? Ombudsman ölkə daxilində vətəndaşların hüquqlarına yönələ bilən bütün qəsdləri görməlidir, nə etmək lazımdır ki, insan hüquqlarına qarşı təhdid olmasın, insanların haqları pozulmasın, sui-istifadə hallarına yol verilməsin. Pandemiya dövründə, ümumiyyətlə, vətəndaşların qəbulu məsələsi dayanıb, bir çox qurum tərəfindən vətəndaşlar qəbul olunmur, bu azmış kimi, vətəndaşın telefon zənglərinə də cavab verilmir. Bunu ombudsman görməlidir və vəziyyətdən çıxış yolunu ortalığa qoymalıdr. Mənim Səbinə xanıma böyük hörmətim var. Ombudsman vəziyyətdən çıxış yolu ilə bağlı konkret konsepsiya ortaya qoymalı və cəmiyyəti daha şəffaf görməlidir. Harada kimin haqları pozulur, harada hansı dövlət məmuru vətəndaşın haqqına zidd addımlar atıb kimi məsələləri ombudsman görməli və onlarla bağlı əlaqədar qurumlara müraciət etməlidir. Ombudsmanın üzərinə çox böyük məsuliyyət düşür.
Ombudsmanlar tarixində məmur özbaşnalığına münasibət olmayıb və ümumiyyətlə, bu məsələ qabardılmayıb. Sanki bununla bağlı cəmiyyət də bir susqunluq göstərib ki, məmurlar həmişə belə olub, olacaq da.
Bilirsiniz, əvvəlki ombudsmanın vaxtında Daxili İşlər Nazirliyinə hansısa saxlanan şübhəli şəxslə bağlı müraciət olunub ki, filankəs qanunsuz saxlanıb. Amma konkret olaraq məmur özbaşnalığı ilə bağlı nə indiki ombudsman, nə də keçmiş ombudsman tərəfindən müvafiq qurumlara müraciət edildiyinin şahidi olmamışıq, buna heç KİV-də də rast gəlməmişik” - deyə Ş.Əliyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
