Azərbaycanın maddi-mədəni, dini tarixi irsinə qarşı ermənilərin əsassız iddiaları səngimək bilmir, onlar hər gün meydana yeni bir sərsəm, heç bir əsası olmayan cəfəngiyyatlar atırlar. Müharibədə uduzduqdan sonra tarixi irs oğruları daha da quduzlaşıblar.
Qarabağda Azərbaycan xalqına aid alban-xristian abidələrinə, monastırlara, kilsələrə “erməni irsi” donu geydirməkdə davam edən ermənilər Kəlbəcərdəki Xudavəng monastırından sonra indi də Xocavənd ərazisində yerləşən və Qafqaz Albaniyası dövründən miras qalan, xristian-alban monastırı olan Amaras məbədinə iddia edirlər. Hətta o qədər quduzlaşıblar ki, onu beynəlxalq aləmə qədim “erməni irsi” kimi də təqdim edirlər.
Dəmir yumruğumuzla məhv edilmiş qondarma “Artsax”ın hələ də özünü “insan haqları üzrə müvəkkili” sayan Qeqam Stepanyan Beynəlxalq Mədəniyyət Günü münasibətilə Amaras monastırından dünyaya müraciət edib. O, öz şəxsi “Facebook” səhifəsində əsassız iddialar üzərində qurulan müraciətinin mətnini yerləşdirib. Separatçı dəstənin üzvü Stepanyan Amarasın “çoxəsrlik erməni irsi” olduğu barədə ağ yalanı ilə dünyanın başını qatmağa çalışıb və “erməni irsi”ni qorumağı tələb edib.
“Bütün beynəlxalq sənədlərdə, bütün göstəricilərdə Amarasın Azərbaycan ərazisi olan Xocavənddə yerləşdiyi göstərilir”
Beynəlxalq Memarlar Akademiyası Moskva şöbəsinin professoru, Azərbaycan Memarlar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü, mədəni irsin araşdırılması üzrə ekspert Faiq İsmayılov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Amaras məbədinin ermənilərlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Amaras haqqında məlumat verən F.İsmayılovun sözlərinə görə, monastır kompleksi yeraltı hissədən, yaşayış və təsərrüfat tikililərindən və daşdan tikilmiş qala divarından ibarətdir. Plan baxımından məbəd düzbucaqlıdır (14x23 metr). Məbədin daxili sıra ilə iki-iki yerləşmiş dördnaxışlı sütunla üç nefə ayrılıb. “Məbədin ön hissəsi yaxşıca cilalanmış daş bloklarla üzlənib. Abidənin damı qoşaçatılıdır. Məbədin qərb hissəsində çadır örtüklü, altısütunlu kiçik zəng qülləciyi var. Monastırın həyəti iki qismə ayrılıb. Birinci hissədə (13x44 metr) təsərrüfat binaları və tövlələr yerləşir. İkinci həyətdə (44x55 metr) məbəd və onun ətrafında yaşayış tikililəri mövcuddur. Bu tikili Albaniya bazilikalarının yeni tipinin formalaşdığını göstərir. Bazilikanın ətrafında dördbucaq formalı 4 cinah qülləsi olan qala divarı tikilib. Amaras monastırı Qafqaz Albaniyasında erkən xristianlıq dövründən, Alban Həvari Kilsəsinin ləğv edilməsinə qədər ziyarət edilmiş ən müqəddəs məbədlərdən biridir. Bu monastırın özəlliyi ondan ibarət olub ki, yerləşdiyi ərazinin həm xristian, həm də müsəlman əhalisi tərəfindən müqəddəs hesab edilib. Həmçinin, Amaras ərazisi xristianlığın yayılmasından əvvəl də böyük dini mərkəz olub. Bu faktı ərazidə arxeoloji tədqiqatlar zamanı əldə edilmiş artefaktlar və bizim eranın I əsrinə aid məbəd qalıqları sübut edir. Məbədin planı, IV əsrə aid qədim məbədin planını kiçik əlavələrlə təkrar edən X əsrə aid məbədin xüsusiyyətlərini saxlayıb. Belə olduğu halda, arxeoloji tədqiqatların nəticələri IV əsrdə Amarasda, Qafqaz Albaniyası ərazisində erkən xristianlıq dövrünə aid ən qədim üçnefli bazilikanın mövcudluğunu qeyd etməyə imkan verir”.
F.İsmayılovun sözlərinə görə, 1992-ci ildən Ermənistanın işğalı altında qalan bu abidə də erməni saxtakarlığı öz izini qoyub. 2000-ci ildə ermənilər təmir etmək bəhanəsi ilə abidənin memarlıq quruluşunda dəyişiklik etdilər. “Belə ki, abidənin üst yazıları dəyişdirildi, monastırın daxilindəki qəbir daşları yenilədilər. Abidənin ermənilərə məxsusluğu barədə bir neçə yazılı daş və albanlara aid olmayan xaç nümunələri divarlara yerləşdirildi. İşğal altındakı abidələrin təmir edilməsi beynəlxalq hüquq və Cenevrə Konvensiyasının müvafiq müddəaları ilə ziddiyyət təşkil edir. Abidənin üzərində tətbiq edilən bu cinayət əməli elə ermənilərin özləri tərəfindən, yəni Ermənistanın məşhur “NEWS.am” saytında mütəmadi olaraq nümayiş etdirilir” - deyə qeyd edən F.İsmayılovun bildirdiyinə görə, son 30 ildə ermənilər bizim mədəni irsimizə öz “hüquqlarını tətbiq etməklə” o ərazilərdəki mədəni irsimizdən təcrid etmək siyasəti yürüdürlər. “Bunu uzun illərdir davam etdirirlər. Bu “ombudsman”ın niyyəti də, müraciəti də ona yönəlib ki, 44 günlük müharibədə qələbə qazanan Azərbaycana qarşı hansısa zərərli kampaniya aparılmasına, ziyanlı rəy yaradılmasına nail olunsun. Amma məsələ bundadır ki, “ombudsman”ın bu müraciətinin heç bir əsası yoxdur, bütün tarixi faktlar Amarasın da, digər alban xristian irsinə aid olan abidələrin də Azərbaycana məxsus olduğunu təsdiqləyir. Bütün beynəlxalq sənədlərdə, bütün göstəricilərdə Amarasın Azərbaycanın sərhədləri daxilində, Azərbaycan ərazisi olan Xocavənddə yerləşdiyi göstərilir. Amma burada bizim özümüzün çox böyük günahlarımız olub. Amarasın Azərbaycanın tarixi irsi olduğu danılmazdır, separatçının müraciəti əsassızdır. Bir məsələyə diqqətinizi cəlb etmək istəyirəm. Siz son 28 ildə heç eşitmişdinizmi ki, bizim ombudsman Qarabağın Azərbaycan irsi ilə bağlı hansısa bir məsələni beynəlxalq təşkilatlar qarşısında qaldırsın və beynəlxalq təşkilatlara, beynəlxalq aləmə müraciət etsin. Bizim ombudsman bu məsələni qaldırmayıb. Bu da onu göstərir ki, bizim ideoloji təbliğat məsələsində zəifliyimiz olub və bu təbliğat məsələsində ermənilərin aktivliyi nəzərə çarpıb. Ayın 15-də Fransada “Cənubi Qafqazın mədəni dəyərlərini qoruyaq” adlı simpozium keçirilirdi. Həmin simpoziuma mən də dəvət almışdım. Yəni burada istər ermənilər, istərsə də fransızlar, demək olar ki, Azərbaycan ərazilərinə müdaxilə edir, məhv edilmiş qondarma “Artsax respublikası” haqda danışırdılar, Qarabağ ərazisindəki tarix-mədəniyyət abidələrinin qorunmasını vurğulayırdılar. Düzdür, aprelin 16-da Azərbaycan Memarlar İttifaqının sədri Elbay Qasımzadə həmin tədbirin təşkilatçılarına etiraz məktubu göndərdi. Yəni indinin özündə belə bizim bəzi dövlət məmurları beynəlxalq tədbirlərdə ötkəm danışa bilmirlər. Onların bəziləri azad edilmiş ərazilərimizdəki tarix-mədəniyyət abidələrinin sayını belə göstərməkdən çəkinirlər. Bu nədən irəli gəlir, anlamıram, bilmirəm” - deyə F.İsmayılov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
